ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਜੀ ਕੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗੌਤੀ ਜੀ ਕੀ’ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਰਮ ਹੈ।

ਅਰਦਾਸ ਇਕ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰ ਪਰਮੇਸਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਕਿ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੂਫਾਨ, ਹਨੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਝੱਖੜ ਸਿੱਖ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਡੁਲਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਸਵਾਸਾਂ ਸੰਗ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। ਸ਼ਰਤ ਇਕ ਹੈ ਕਿ ਅਰਦਾਸ ਸੱਚੇ ਮਨੋ ਹੋਵੇ ਨਾ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਵਰਗੀ।

"ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ— “ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗੌਤੀ ਜੀ ਕੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10 ॥ ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗੌਤੀ ਸਿਮਰਿ ਕੈ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਲਈ ਧਿਆਇ।... ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਖਾਲਸੇ 'ਤੇ ਰਹਿਮਤ ਕਰ ਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚੂੰਕਿ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਖੁਦ ਹੀ ਇਹ ਪਉੜੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਨੌਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਰਾਰਾਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ। ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਥ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਪਰੰਤ ਪੰਥ ਨੇ ‘ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ' ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ‘ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗੌਤੀ’ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ। ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਤਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ— “ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਹ॥ ਸ੍ਰੀ ਭਗੌਤੀ ਜੀ ਸਹਾਇ॥ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗੌਤੀ ਜੀ ਕੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10॥ ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗੌਤੀ ਸਿਮਰਿ ਕੈ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਲਈਂ ਧਿਆਇ ॥...” ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਜਿਸ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ‘ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ' ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ੴ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਉਤਾਰ ਖਾਸੇ ਦਸਖ਼ਤ ਕਾ॥ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ 10॥
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕੀ ਰਛਾ ਹਮਨੈ॥ ਸਰਬ ਲੋਹ ਦੀ ਰਛਿਆ ਹਮਨੈ॥
ਸਰਬ ਕਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਛਿਆ ਹਮਨੈ॥
ਸਰਬ ਲੋਹ ਜੀ ਦੀ ਸਦਾ ਰਛਿਆ ਹਮਨੈ॥

ਸੰਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਕਹੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ— ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਅਨਾਹਦ ਬਾਨੀ॥ ਚਰਨ ਸਰਨ ਜਿਹ ਬਸਤ ਭਵਾਨੀ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਯਾਨਿ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਟ ਉਹ ਭਗਉਤੀ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਭਵਾਨੀ (ਦੁਰਗਾ) ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਵਾਂ ਸਾਰਦਾ, ਭਵਾਨੀ, ਮੰਗਲਾ, ਮਿੜਾਨੀ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ` ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਇਆ ਹੈ,

ਕਹੂੰ ਦੇਵਬਾਨੀ ਕਹੂੰ ਸਾਰਦਾ ਭਵਾਨੀ
ਕਹੂੰ ਮੰਗਲਾ ਮਿੜਾਨੀ ਕਹੂੰ ਸਿਆਮ ਕਹੂੰ ਸੇਤ ਹੋ॥

ਜਿਵੇਂ ਪਦਮਾਪਤ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘ਤੂ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸ੍ਵੈਯੇ ਦੀਨਨ ਕੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਕਰੇ' ਵਿਚ ਦੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।

ਜਾਨ ਕੋ ਦੇਤ ਅਜਾਨ ਕੋ ਦੇਤ
ਜਮੀਨ ਕੋ ਦੇਤ ਜਮਾਨ ਕੋ ਦੈਹੈ॥
ਕਾਹੇ ਕੋ ਡੋਲਤ ਹੈ ਤੁਮਰੀ ਸੁਧ ਸੁੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਪਦਮਾਪਤਿ ਲੈਹੈ॥5॥

ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਫੁਰਮਾਇਆ ਹੈ,

ਖੰਡ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਹਾਰਨ
ਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸਭਾਰੈ॥
ਪਾਰ ਨ ਪਾਇ ਸਕੈ ਪਦਮਾਪਤਿ
ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਅਭੇਦ ਉਚਾਰੈ॥

ਸੋ ‘ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ’ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਹੁੱਜਤ ਵਿਦਾਰਣ ਤੁਕਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇਕ ਦਮ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪੰਥ-ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਦੱਸਿਆ। ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਰਹਿਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ‘ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ” ਵਿਚ ਰਚਿਤ ਭਗੌਤੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿਚ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖ ਵਾਕ ਤੋਂ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ’ ਜਾਂ ‘ਤਲਵਾਰ' ਬਿਆਨਦੇ ਹੋਏ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੋਹ ਪੁੱਤਰੀ ਤਲਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਦੋ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਘੜ੍ਹੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸੇ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਸੁੰਭ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।

ਸ੍ਰੀ ਮੁਖ ਵਾਕ :

ਨਮੋ ਸ੍ਰੀ ਭਗੋਤੀ ਬਢੈਲੀ ਸਰੋਹੀ।
ਕਰੇ ਏਕ ਤੇ ਦਵੈ ਸੁਭਟ ਹਾਥ ਸੋਹੀ।
ਨਮੋ ਲੋਹ ਪੁਤਰੀ ਅੱਛਹੰ ਰਹੰਤੀ।
ਨਮੋ ਜੀਭ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਜਯੋ ਬਲੰਤੀ।
ਨਮੋ ਤੇਜ ਤਲਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਖਗ ਖੰਡਾ।
ਪਰਜਾ ਮੰਡਣੀ ਦੰਡਣੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ।
ਜਬੈ ਮਯਾਨ ਤੇ ਬੀਰ ਤੋ ਕੋ ਸੜੱਕੇ।
ਪਲੈ ਕਾਲ ਕੇ ਸਿੰਨ ਬਕੇ ਭੜੱਕੇ।
ਰੁਧਰ ਮੰਜਨੀ ਗੰਜਨੀ ਤੂੰ ਅਗੋਤੀ।
ਸਦਾ ਜੈ ਸਦਾ ਜੈ ਸਦਾ ਜੈ ਭਗੋਤੀ।

ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਐਮ. ਏ. ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ 1946 ਵਿਚ ਛਪੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਰਤਾਜ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਪੰਨਾ 21 ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ: ਮਹਾਰਾਜ ਆਪ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ) ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਭਗਵਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਏਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਲਈ ਆਪ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:

ਯਹੀ ਚੰਡਕਾ ਦੰਡਕਾ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨੀ॥
ਹਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੋਖੀ ਯਹੀ ਜਵਾਲ ਬਮਨੀ॥
ਰਹੇ ਮਿਆਨ ਮਧੰ – ਸਮੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਘਾਵੈ॥
ਯਹੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਭਵਾਨੀ ਕਹਾਵੈ॥

ਅਰਥ- ਤਲਵਾਰ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਏਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਖ ਦੇਵਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਏਹੋ ਜਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਕਤ ਆਵਨ ’ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਏਹੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਏਹੀ ਭਵਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਜਸਟਿਸ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ— “ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਡਾਢਾ ਹੀ ਅੱਛਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੂਜਿਆ ਸੀ ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ

ਸਿਰ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਏਸੇ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹੋ ਸਪਿਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲਸੇ ਵਿਚ ਫੂਕੀ ਸੀ।

‘ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਰਚਯਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਣ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ਦੇਵੀ ਇਸ਼ਟ ਨ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਨਤ ਕਿਸੇ ਪਰਕਾਰ।
ਪੂਜਾ ਮਾਨੀ ਨਾ ਕਬੀ ਕਿਸੀ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦਾਰ।
ਗੁਰੂ ਘਰ ਮਾਹਿ ਉਪਾਸਨਾ ਇਕ ਅਕਾਲ ਕੀ ਆਹਿ।
ਮਾਨਤ ਪੂਜਤ ਤਿਸੀ ਕੋ ਹੇ ਦਸੋ ਗੁਰੂ ਚਾਹਿ।

ਜੇਕਰ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਵਨ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ੴਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ, ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ‘ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ’ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ :-

ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਖੜ੍ਹਗ, ਅਸਿ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਨੇ। ਤਾਹੀਉਂ ਤਾਂ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਧੁਜ ਜਾਂ ਕੇਤੁ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਖੰਡੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਝੰਡੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਖੰਡਾ ਵੀ ਲਾਇਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਝੰਡਾ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਵਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਕੇਤੁ, ਖੜਗਕੇਤੁ, ਅਸਿਧੁਜ, ਖੜਗਧੁਜ ਨਾਲ ਸਿਮਰਿਆ। ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਹਰ ਮੁਹਿੰਮ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਵਿਚ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰ ਵਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਸਿੱਖ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਸਦਕਾ ‘ਪ੍ਰਿਥਮ ਗਣੇਸ਼’ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ‘ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗੌਤੀ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਜੁਗੋ ਜੁਗ ਅਟੱਲ ਹੋਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਪੰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇਤੀ ਕਰੋੜ ਗਣਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਗਣ+ਈਸ਼ ਜਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਗਯਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਣਪਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 18000 ਸਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਕੇਵਲ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਣੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਜੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰੂਰ ਨੇਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੁਦਨ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਇਕ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਇਸ ਥਾਵੇਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਪਰੰਤ ਗਣਪਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਗਜਮੁਖ ਦੈਂਤ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਗਜਮੁਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੂਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਬਣਾ ਲਿਆ।

ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜਗਤ ਵਿਚ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਪਰਦਾ ਯਾ ਮਠ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਇਹ ਮਿਥਹਾਸਕ ਕਥਾ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਕਿ ਹਰ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਥਮ ‘ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਯਾ ਨਮ: ਕਹਿ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੀ ‘ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼’ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਾਕਤ, ਵਾਮਮਾਰਗੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਦੇਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਦਾਈ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਕਦਾਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਿਥਮ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਅਖਵਾਈ ਜਾਵੇ।

ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਹ ਕਿਤਨਾ ਵੱਡਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਅਰਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਪ ਨੇ ਐਲਾਨੀਆ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ— “ਮੈਂ ਨ ਗਨੇਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਿਥਮ ਮਨਾਊਂ॥ ਕਿਸਨ ਬਿਸਨ ਕਬਹੂੰ ਨਾ ਧਿਆਉਂ।” ਹੁਣ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਥਮ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਨਾਵਾਂਗਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਗੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ, “ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗੌਤੀ ਸਿਮਰਿ ਕੈ”। ਇਸ ਇਕ ਐਲਾਨ ਨਾਮੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਨਿਆਰੇਪਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਕਿਰਤਮ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕਰਤਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਅਮਲੀ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਹੈ।