ਖੁਸ਼ ਹੁਆ ਥਾ ਤੋੜ ਕਰ ਅਪਨੇ ਕਫ਼ਸ ਕੀ ਤੀਲੀਆਂ।
ਹਾਇ ਕਹਿ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਟੂਟੇ ਪਰੋਂ ਕੋ ਦੇਖ ਕਰ।

‘ਮਾਰਚ 1947- ‘ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ’ ਅਤੇ ‘ਹਿੰਦੂ ਕਾਂਗਰਸ' ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੁਟਲਨੀਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ‘ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਜੀ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਛੋਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ‘ਲੀਗ’ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਅਜ਼ਾਬ ਨੂੰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵਜ਼ਾਰਤ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਸੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਕਰਣਧਾਰ, ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਤਪਰਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕ ਸੂਬਾ ਹੋਣਾ ਤਸਲੀਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਹੁਰੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਹ ‘ਗਾਂ’ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

‘ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ’ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ‘ਮਾਂਗ ਕੇ ਲੀਆ ਹੈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲੜ ਕੇ ਲੇਂਗੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ' ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਖ਼ੈਰ-ਖੁਦਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੇਠ ਜਾਣ ਦੀ ਤਲਖ਼ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ “ਦੇ ਦੀ ਹਮੇਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਬਿਨਾਂ ਖੜਗ ਬਿਨਾਂ ਢਾਲ, ਸਾਬਰਮਤੀ ਕੇ ਸੰਤ ਤੂਨੇ ਕਰ ਦੀਆ ਕਮਾਲ” ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪ ਰਹੇ ਸਨ।

ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਾਲ ਕੂਕ ਦੀ ਚੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਸ ਸਿਰਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਸਿੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਨੇਮ-ਬੱਧ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਹਿਦ ਆਗੂ ਤਸਲੀਮ ਕਰ ਲਿਆ।

ਫਿਰ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਜਦੋਂ 3 ਮਾਰਚ, 1947 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ‘ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਰਦਾਬਾਦ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਕਦਮ ਨਾਲ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਣਦਿਆਂ ਬਣਦਿਆਂ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਅਰੰਭ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਲਈ ਇਹ ਅਸਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪਿਆ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਹ ਹਿੱਸੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਦਰਅਸਲ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਣ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਥ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੂਰਮਗਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਪੱਖੀ ਹੋ ਜਾਏ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹਾਕਮ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੀ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਤਲਖ ਸਚਾਈ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ।

ਪਰ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਬਲਕਿ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲ-ਏ-ਆਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦਰਕਿਨਾਰ, ਉਲਟਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ’ ਤਕ ਗਰਦਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਹੱਕ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁਟਲਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਉਸ ਦੀਆਂ 95 ਜਿਲਦਾਂ, ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 75 ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੀ ਖਤੋਖਿਤਾਬਤ ਦੀਆਂ ਦਸ ਜਿਲਦਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਨਿਰਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਗੂ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸਰਦਾਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਨਹਿਰੂ-ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਨਾਨਕ ਮੇਰੁ ਸਰੀਰ ਕਾ ਇਕੁ ਰਥੁ ਇਕੁ ਰਥਵਾਹੁ ॥

ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮੰਜ਼ਲ-ਏ-ਮਕਸੂਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਤਿਗੁਰ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਕਰ ਰਹੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਣ ਕੀਤਾ:

ਗਊ ਬਿਰਾਹਮਣ ਕਉ ਕਰੁ ਲਾਵਹੁ ਗੋਬਰਿ ਤਰਣੁ ਨ ਜਾਈ ॥
ਧੋਤੀ ਟਿਕਾ ਤੈ ਜਪਮਾਲੀ ਧਾਨੁ ਮਲੇਛਾਂ ਖਾਈ ॥
ਅੰਤਰਿ ਪੂਜਾ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ ਸੰਜਮੁ ਤੁਰਕਾ ਭਾਈ ॥
ਛੋਡੀਲੇ ਪਾਖੰਡਾ ॥ ਨਾਮਿ ਲਇਐ ਜਾਹਿ ਤਰੰਦਾ॥ 1॥(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ,471)

ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਹਿਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੀਅ ਸਕਦਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਬਿਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਬੇ-ਮਾਅਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈਜੇ ਜੀਵੈ ਪਤਿ ਲਥੀ ਜਾਇ ॥ ਸਭੁ ਹਰਾਮੁ ਜੇਤਾ ਕਿਛੁ ਖਾਇ॥ ਦੇ ਗੁਰਵਾਕ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਦੁਰਾਨੀਆਂ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ, ਰੰਘੜਾਂ, ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੱਧ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਹੀ ਤੌਰ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵੀ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਹੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰੋਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਜਮਾਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਪੰਥ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਮਸ਼ਰਕ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਹੂਕ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਮੁਲਾਂ ਕੋ ਜੋ ਹੈ ਮਸਜਿਦ ਮੇਂ ਜਾਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜ਼ਤ।

ਨਾਦਾਂ ਯੇਹ ਸਮਝਤਾ ਹੈ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਹੈ ਅਜ਼ਾਦ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਇਹ ਜਗ-ਬੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਕੀ 15 ਅਗਸਤ, 1947 ਈ. ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਨੂੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਵਿਆਹ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨ ਹੁਣ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਡਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਰਪੇਸ਼ ਹੈ। ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਡਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਰਪੇਸ਼ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਰਾਹੀਂ ਪੰਥ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅੱਧੇ ਅਧੂਰੇ ‘ਅਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ’ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਰਾ 25 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪੇ ਵੈਂਕਟਾਚਲਿਆ ਕਮੀਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸੁਝਾਈਆਂ ਸੋਧਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਸਤ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਾਮ ਤਕ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਅਥਾਹ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜਮੰਟ ਵਿਚ ਵੀ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਮਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਸੇ ਵਿਰਲੇ-ਵਿਰਲੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦਾ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਾ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਦੇ ਹੁਣ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਾਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤਸਲੀਮ ਕਰ ਲੈਣੀ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੰਦਿ ਖਲਾਸੀ ਭਾਣੈ ਹੋਇ॥ ਦੇ ਗੁਰਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰਿਆਦ ਗੁਰ ਪਰਮੇਸਰ ਅੱਗੇ ਹੀ ਹੈ।