ਤਮਾਕੂ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਵਸ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ 1987 ਵਿਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 31 ਮਈ ਨੂੰ ਤਮਾਕੂ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਪੂਰਣ ਤਯਾਗ ਹੈ ਅਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗਤਜੂਠ ਤੇ “ਰਹਿਯੈਦੂ” (ਗੁ. ਪ੍ਰ. ਸੂ.) “ਬਿਖਯਾ ਕਿਰਿਆ ਭੱਦਨ ਤਯਾਗੋ (ਗੁ. ਬਿ. ਪਾ. 10), “ਗੰਦਾਧੂਮ ਬੰਸ ਤੇ ਤਯਾਗਹੁ। ਅਤਿ ਗਲਾਨਿ ਇਸ ਤੇ ਧਰ ਭਾਗਹੁ” (ਗੁ. ਪ੍ਰ. ਸੂ.) “ਕੂਠਾ ਹੁੱਕਾ ਚਰਸ ਤਮਾਕੂ . . . ਇਨ ਕੀ ਓਰ ਨ ਕਬਹੂ ਦੇਖੈ” (ਪ੍ਰਸ਼ਨੋਤੱਰ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ) (ਹਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼: ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਤਮਾਕੂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਜੂਠ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ‘ਜਗਤ ਜੂਠ ਤਮਾਕੂ ਨ ਸੇਵ’ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਸਤਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਇਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ‘ਜਗਤ ਜੂਠ ਤਮਾਕੂ ਨ ਸੇਵ’ ਅਪਣਾਅ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਇੰਨਾ ਖੁਆਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਮਾ ਅਤੇ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪਤਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਤਲਾ, ਮੋਟੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਅਰੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਾਰਨ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ (ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ: Tabacco and Health: The India Scene by P. C. Gupta)

ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 30 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਬੀੜੀਆਂ ਤੇ 3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਿਗਰੇਟ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਹੁੱਕੇ, ਚਿਲਮ, ਪਾਨ ਤੇ ਜ਼ਰਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੇ 20 ਸਾਲ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋੜਾਂ
ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਸੁੱਕਾ ਤਮਾਕੂ ਜ਼ਰਦਾ ਤੇ ਖੈਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖੈਣੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਮੱਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਮੀਰ, ਗਰੀਬ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਬਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰਦੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ (40 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੱਕ ਦੁਆਰਾ ਨਸਵਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਝਿੱਲੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ’ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।

ਪਾਨ ਮਸਾਲਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੁਟਖੇ ਦੀ ਮਾਊਥ ਫ੍ਰੈਸ਼ਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 1250 ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਗੁਟਖੇ ਅਤੇ ਪਾਨ-ਮਸਾਲੇ ਵਿਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਗੁਟਖੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਚਾਨਕ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਕੰਬਣਾ ਆਦਿ ਲੱਛਣ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਨ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤਦ ਤਕ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਨ ਮਸਾਲਾ ਇਕ ਸਲੋ ਪਾਇਜ਼ਨ (ਸ਼ਲੋਾ ਫੋਸਿੋਨ) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹੁੱਕਾ ਪਾਈਪ, ਬੀੜੀਆਂ, ਸਿਗਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਾਹ ਦੀ ਨਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਫੜੇ ਵਿਕਾਰ-ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਤੇ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਣ ਨਾਲ ਤਮਾਕੂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੇਮੌਤ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਤਮਾਕੂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਪੀਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਰੋਗੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵਿਕਲਾਂਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕੋਮਲ ਤੰਤੂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਅਧਮਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧੂਰਾ ਜੀਵਨ ਜੀ ਕੇ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ, ਆਰਥਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਪਰਵਾਰਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪੱਧਰ ਡਿੱਗਣ ’ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੱਜ ਕਲ ਕਈ ਹੁੱਕਾ ਬਾਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਅਮੀਰ ਲੜਕੇ, ਲੜਕੀਆਂ ਹੁੱਕੇ ਦੇ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਹੁੱਕਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅਬੂਧਾਬੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੁੱਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੁੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਧੂੰਏਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਮਾਕੂ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਚੀਨ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਬਾਬਤ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਤਮਾਕੂ ਰੂਪੀ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ’ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਸਰਦਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸੂਝਵਾਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੋਟ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਵੇ।