ਸਿਹਤ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ 31 ਮਈ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਤਮਾਕੂ ਰਹਿਤ ਦਿਵਸ (World No Tobacco Day) ਤਮਾਕੂ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ-ਨੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਬਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਚਾਰ ਕੁਰਹਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਉਪਰੰਤ ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਤਿਤ ਭਾਵ ਧਰਮ ਤੋਂ ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

“ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਹੈ। ਅਰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਜਗਤਜੂਠ, ਬਿਖਯਾ ਤਥਾ ਗੰਦਾਧੂਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਗਤਜੂਠ ਤੇ ਰਹੀਯੇ ਦੂਰ (ਗੁ. ਪ੍ਰ. ਸੂ. ਗ੍ਰੰ.), ਬਿਖਯਾ ਕਿਰਿਆ ਭੱਦਨ ਤਯਾਗੋ (ਗੁ.ਬਿ. 10), ਗੰਦਾਧੂਮ ਬੰਸ ਤੇ ਤਯਾਗਹੁ॥ ਅਤਿ ਗਲਾਨਿ ਇਸ ਤੇ ਧਰ ਭਾਗਹੁ (ਗੁ. ਪ੍ਰ. ਯੂ.)”

“ਕੁੱਠਾ, ਹੁੱਕਾ, ਚਰਸ, ਤਮਾਕੂ। ਗਾਂਜਾ, ਟੋਪੀ, ਤਾੜੀ, ਖਾਕੂ।
ਇਨ ਕੀ ਓਰ ਨ ਕਬਹੂ ਦੇਖੈ। ਰਹਤਵੰਤ ਜੋ ਸਿੰਘ ਬਿਸੇਖੈ।" (ਰਹਿਤਨਾਮਾ, ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ)

ਇਕ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਖੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਤੋਂ ਸੇਧ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਫਸਲ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੇ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਜਾਂ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਆਪਣੀ ਧਰਮ-ਯੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੰਜੀਆ ਨਾਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਜੰਜੀਆ ਜੁਗਤ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਤਮਾਕੂ ਸੇਵਨ ਦੀ ਬੁਰੀ ਆਦਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਕੜ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨੇਮੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ- ਜਦ ਤਕ ਤਮਾਕੂ ਸੇਵਨ ਦੀ ਬੁਰੀ ਲੱਤ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਤਦ ਤਕ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਸ ’ਤੇ ਜੰਜੀਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮ ਆਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ‘ਜਗਤ ਜੂਠ’ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਤਮਾਕੂ ਪੀਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਆਦਤ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ।

ਤਮਾਕੂ ਸੇਵਨ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਕੈਂਸਰ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ 15-20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਪਰਵਾਰਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਤਲੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਕਮਾਊ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰ-ਦਰ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਨ ਮਸਾਲਾ, ਜਰਦਾ, ਬੀੜੀਆਂ, ਸਿਗਰਟਾਂ, ਖੈਣੀ, ਚਿਲਮ ਤੇ ਹੁੱਕੇ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿਚਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਯੋਗਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਂਜਪਾਇਰੀਨ, ਫਾਰਮੈਲਡੀਹਾਈਡ, ਕੈਡਮੀਅਮ, ਗਿਲਟ ਸੰਖੀਆ, ਫਿਨੋਲ ਆਦਿ) ਕਰਕੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚੋਂ 21 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕੋਟੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 30 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਮਾਕੂ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 4000 ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੪੩ ਰਸਾਇਣ ਕੈਂਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ‘ਤਾਰ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਨਿਕੋਟੀਨ, ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ (ਮਾਰਸ ਗੈਸ), ਐਲੀਜੀਨ ਅਤੇ ਅਮੋਨੀਆ ਆਦਿ ਹਨ; ਜੋ ਦਿਲ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਅੰਸ਼ ਦਿਲ, ਦਿਮਾਗ, ਗੁਰਦੇ, ਮਿਹਦੇ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਕੋਟੀਨ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਤਮਾਕੂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਾਰਨ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਦਮੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧੂੰਏਂ ਕਾਰਨ ਬਲਗਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਔਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਫੇਫੜਿਆਂ, ਤਪਦਿਕ ਤੇ ਦਮੇ ਦਾ ਰੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ, ਜੀਭ, ਖੁਰਾਕ ਨਾਲੀ ਅਤੇ ਮਿਹਦੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਮਰਦੀ, ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਚਿਬ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਬਾਂਝ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਲ਼ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਿਹਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੱਚਾ ਪੇਟ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੋਵੇਂ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਨਾ-ਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੈਕਿੰਡ ਹੈਂਡ ਸਮੋਕਿੰਗ :

ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਧੂੰਆਂ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਥਰਡ ਹੈਂਡ ਸਮੌਕਿੰਗ :

ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਬੰਦ ਕਮਰੇ, ਹਾਲ, ਸਟੋਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਸਤਹਿ, ਕੱਪੜੇ, ਦੀਵਾਰਾਂ, ਕਾਲੀਨ, ਪਰਦੇ, ਚਮੜਾ, ਫਰਨੀਚਰ, ਚਮੜੀ ’ਤੇ) ਛੱਡੇ ਗਏ ਸਿਗਰਟ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕੋਟੀਨ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਜਕ ਹੈ। ਨਿਕੋਟੀਨ ਹਵਾ ਵਿਚ ਨਾਈਟਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੀਸਰੇ ਹੱਥ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਥਰਡ ਹੈਂਡ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਅਸਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਧੂੰਆਂ ਖਿੜਕੀ (ventilation) ਰਾਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਥਰਡ ਹੈਂਡ ਧੂੰਆਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਵਸਤੂਆਂ ’ਤੇ ਚਿਪਕਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਤੀਸਰਾ ਧੂੰਆਂ ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਤੀ) ਵਿਚ ਸਮਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਤੀਜੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਗੰਧ ਬੱਚੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਕਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ(ਕੁਝ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)ਸਮੋਕ ਜ਼ੋਨ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੋਕਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੰਮਾਕੂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾਈ ਸਫਰ ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਜਾਨ-ਲੇਵਾ ਆਦਤ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਬੀੜੀ ਸਿਗਰਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਟਖਾ ਤੇ ਪਾਨ ਮਸਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ’ਤੇ ਤਮਾਕੂ ਰਗੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਇਸ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੁਰਾਈ ਬਾਬਤ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਘਾਤੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਵੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ, ਪਰਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਭ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਰਾਗੀ, ਢਾਡੀ, ਕਥਾਵਾਚਕ, ਗਾਇਕ, ਕਲਾਕਾਰ, ਡਾਕਟਰ, ਕੈਮਿਸਟ ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਆਦਿ ਸਭ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ।