ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤਕ ਦਾ ਸਫਰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਤੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੰਦੇ ਦੇ ਸਿਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖਲੋਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਉੱਜਵਲ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ, ਕਿਰਤ ਆਦਿ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ (ਮਨੁੱਖ) ਘਰ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ‘ਕਿਰਤ’ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਦਿ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਿਰਤ ਸਫਲ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਉਪਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਨੇਕ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ‘ਕਿਰਤ’ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਤ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨੇਕ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ) ‘ਕਿਰਤ’ ਖੇਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰਿਕ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕੰਮ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ: ਕਿਰਸਾਣੀ ਕਿਰਸਾਣੁ ਕਰੇ ਲੋਚੈ ਜੀਉ ਲਾਇ ॥
ਹਲੁ ਜੋਤੈ ਉਦਮੁ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਪੁਤੁ ਧੀ ਖਾਇ ॥
ਤਿਉ ਹਰਿ ਜਨੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੁ ਕਰੇ ਹਰਿ ਅੰਤਿ ਛਡਾਇ ॥1॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 166) ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੀ ਅਸਲ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਫਸਲ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਰਗ ਦਾ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਉੱਦਮੀ ਕਿਰਸਾਣ (ਮਨੁੱਖ) ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਲਗਨ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਤਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ— ਮੈਨੂੰ ਫਿਕਰ ਲਾਲੋ ਦੇ ਕੋਧਰੇ ਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਭਾਗੋ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਏ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਹੈ : ਖੇਤੀ ਵਣਿਜ ਵਾ ਸਿਲਪ ਬਨਾਵੇ। ਔਰ ਟਹਿਲ ਜੋ ਮਨ ਮੈ ਭਾਵੇ ॥
ਦ੍ਰਿੜੁ ਹੋਇ ਸੋਈ ਕਾਰ ਕਮਾਵੇ। ਚੋਰੀ ਡਾਕੇ ਕਬਹੂ ਨ ਜਾਵੇ ॥ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ' ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬਹੋੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿਰਤ ਕਰਾਂ? ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ, “ਕਿਰਤ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ ਹੋ ਸਕੇ। ਰੋਟੀ ਕਮਾਓ, ਪਰ ਕਪਟ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਛਪਾਣਾ। ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿੱਤ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਿ : ਸੁਨਿ ਗੁਰ ਕਯੋ ਕਿਰਤਿ ਕਰਿ ਕੋਈ। ਧਰਮ ਸਮੇਤਿ ਨਿਬਾਹਹਿ ਸੋਈ।
ਕਪਟ ਬਿਹੀਨ ਜੀਵਕਾ ਕਰੈ। ਪਰ ਕੀ ਵਸਤੁ ਛੁਪਾਇ ਨ ਧਰੈ ॥20॥
ਤਿਸ ਮਹਿਂ ਬਾਂਟ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਤ ਖਾਵੈ। ਤਿਸਿ ਕੋ ਉਰ ਨਿਰਮਲ ਹੁਇ ਜਾਵੈ। (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਰੂਪ 'ਚ ਤਿੰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ‘ਕਿਰਤ’ ਹੈ। ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ: ਉਦਮੁ ਕਰੇਦਿਆ ਜੀਉ ਤੂੰ ਕਮਾਵਦਿਆ ਸੁਖ ਭੁੰਚੁ ॥
ਧਿਆਇਦਿਆ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲੁ ਨਾਨਕ ਉਤਰੀ ਚਿੰਤ ॥1॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 522) ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਕਿਰਤ (ਕੰਮ) ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਮ ਜਪਣ (ਸਿਮਰਨ) ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸਵੰਧ ਰੂਪੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰੀਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ) ਕੰਮ ਕਿਰਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਜਾਂ ਲੋਕ ਤੱਥ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰੇ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ : “ਉੱਤਮ ਖੇਤੀ, ਮੱਧਮ ਵਪਾਰ, ਨਖਿੱਧ ਚਾਕਰੀ ਤੇ ਭੀਖ ਦਵਾਰ।” ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਜਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਜਿਹਾ ਧੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਹਰ ਵਰਗ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਕਪਾਹ ਤੇ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਆਦਿ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਫ਼ਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਆਦਿ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਦਾ ਧੰਦਾ/ ਕਿਰਤ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਵੀ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਖੇਤੀ (ਧੰਦਾ, ਕੰਮ) ਕਿਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਸਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਕੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੁਟੇਰੇ ਮਾਲ ਲੁੱਟ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ “ਮੱਧਮ ਵਿਉਪਾਰ" ਕਿਉਂਕਿ ਨਾ ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੀ ਘਾਟਾ। “ਕਦੇ ਮੰਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੰਗੀ ਵਿਉਪਾਰ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ।" ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ, ਚਾਕਰੀ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਮੌਕੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਟੋਕਾ-ਟਾਕੀ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਹੀ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ— “ਨੌਕਰੀ ਕੀ ਤੇ ਨਖਰਾ ਕੀ”, ਭਾਵ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਖ ਮੰਗਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਦਮੀ ਤੇ ਹਿੰਮਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ : ਕਿਰਤਿ ਵਿਰਤਿ ਕਰਿ ਧਰਮ ਦੀ ਹਥਹੁ ਦੇ ਕੈ ਭਲਾ ਮਨਾਵੈ ॥
ਪਾਰਸ ਪਰਸਿ ਅਪਰਸਿ ਹੋਇ ਪਰ ਤਨ ਪਰ ਧਨ ਹਥੁ ਨਾ ਲਾਵੈ ॥ (ਵਾਰ 6:12) ਧਰਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਿਰਤ, ਭਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਦਾ ਹੱਕ ਨਾ ਖਾਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ : ਹਥੀ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣੀ ਪੈਰੀ ਚਲਿ ਸਤਿਸੰਗਿ ਮਿਲੇਹੀ।
ਕਿਰਤਿ ਵਿਰਤਿ ਕਰਿ ਧਰਮ ਦੀ ਖਟਿ ਖਵਾਲਣੁ ਕਾਰਿ ਕਰੇਹੀ। (ਵਾਰ 1:3) ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ : ਕਿਰਤਿ ਵਿਰਤ ਕਰਿ ਧਰਮੁ ਦੀ ਲੈ ਪਰਸਾਦ ਆਣਿ ਵਰਤੰਦਾ।
ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਨੋ ਦੇਇ ਕਰਿ ਪਿਛੋਂ ਬਚਿਆ ਆਪ ਖਵੰਦਾ। (ਵਾਰ 40:11) ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਟੁਕ ਮਾਤਰ ਹਨ। ਸੋ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਕਰਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੇਕ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ/ ਕਿਰਤ ਕੀਤਿਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਕਮਾਈ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਹਲੜ ਲੋਕ, ਪਰਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਬੋਝ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਸਮਾਜ ਉਦੋਂ ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਉੱਦਮੀ ਹੋਣ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣਾ ਗਾਵੈ ਗੀਤ ॥ ਭੁਖੇ ਮੁਲਾਂ ਘਰੇ ਮਸੀਤਿ ॥
ਮਖਟੂ ਹੋਇ ਕੈ ਕੰਨ ਪੜਾਏ ॥ ਫਕਰੁ ਕਰੇ ਹੋਰੁ ਜਾਤਿ ਗਵਾਏ ॥
ਗੁਰੁ ਪੀਰੁ ਸਦਾਏ ਮੰਗਣ ਜਾਇ ॥ ਤਾ ਕੈ ਮੂਲਿ ਨ ਲਗੀਐ ਪਾਇ ॥
ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1245) ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਹਲੜ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਰਡਰਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਵਰਗ ਤੇ ਹਰ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿੱਲਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਆਪੋਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਿਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੰਗ ਮੰਨਣੀ ਪਈ। ਤਿੰਨੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰੀ ਹੋਈ। ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਤਕਰੀਬਨ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ਨੀਰੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨ-ਭੰਡਾਰਨ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਬਣਾਈ ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜੇ ਤਕ ਉੱਨਤ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਪੱਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ) ਦੀ ਇਕ ਰਚਨਾ ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੀਕ ਢੁੱਕਦੀ ਹੈ “ਠੱਗਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਰ ਨੀਤੀਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਹੈ ਫੁਸਲਾਇਆ, ਪਾਟੇ ਕੱਪੜੇ ਖਾਲੀ ਢਿੱਡਾਂ, ਭਰੋਸਿਆਂ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਇਆ, ਮੈਂ ਨਿੰਮ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਕਿਰਤੀਆ ਕਰ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ। " ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਬਣਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। | 
