ਹਥਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਸਤੰਬਰ 2016) ਵਿਚ ਛਪੀ ਉਕਤ ਸਿਰਲੇਖਤ ਲਿਖਤ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ (continuity) ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ’ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ (proposed) ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਵਸੀਹ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ (ਗੁਰਬਾਣੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਸਾਹਿਤ, ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਗੀਤ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਹਥਲਾ ਜਤਨ ਵਧੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਰਹੇਗਾ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੋਜ/ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਾਂਗ ਇਸ ਸਵਾਗਤ ਯੋਗ (‘ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ’ ਰਾਹੀਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ’) ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪਕ/ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਸੀਮਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕ ਨਜਿਠ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਦਾਂ (entries) ਦੀਆਂ ਸੰਬੋਧਾਤਮਕ (Conceptual) ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਵਾਹ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਬਣਤਰ (structure), ਸੀਮਾ, ਆਰੂਪ (format), ਮਾਧਿਅਮ, ਸਮਾਂ, ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ/ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ (‘ਸਮੁੱਚਾ’ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ‘ਸਮੁੱਚੇ’ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ) ਸਪੇਸ ਕਲਪੀ ਗਈ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਧੁੰਦਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਬਹੁਤ ਕਾਹਲਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ (ਜਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ) ਜੇਕਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਅਠ-ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਾਰਜਸ਼ਾਲਾ (workshop) ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ/ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਨਿਖਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੁੱਢਲੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ (layout) ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਹੀ ਜਾਵੇ। ਕਾਰਜਸ਼ਾਲਾ (workshop) ਵੀ ਆਪਣੇ- ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਉਂਤਬਧ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਭਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਨੁਕਤੇ ਇਉਂ ਹਨ:

1.1 ‘ਗੁਰਮਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ- ਇਹ ਮਸਲਾ ਰੂਪਕੀ ਭਾਸ਼ਾ (Metaphorical Language) ਵਰਤ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਭਵ ਹੱਦ ਤਕ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ/ਲੱਛਣ/ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਘੜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਵੀ ਅਰੰਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਤਾਂ ਇਕ ਵਿਯਨ (vision) ਬਣਾ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

1.2 ਗੁਰਬਾਣੀ (‘ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ’) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? ਕੀ ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ/ਸੰਕਲਨ/ਬਣਤਰ/ਸਰੂਪ/ਦਰਸ਼ਨ. . . ਦੀ ‘ਜਾਣਕਾਰੀ’ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ? ਜੇ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੀ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ’ ਦਾ ਭਾਵ ਕੀ ਹਰੇਕ ਟੀਕੇ/ਸਟੀਕ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ) ਦੀ ‘ਜਾਣਕਾਰੀ’ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ’ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ/ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ/ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਟਕ/ਨਾਵਲ/ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ . . . ਕੀ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ’ ਦਾ ‘ਸਾਹਿਤ/ਵਿਆਖਿਆ’ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੀ ਭੇਦ ਹੈ? ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਸੰਬੋਧ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸ੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪਗਤ ਨਿਰਣੈ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਸਨਮੁਖ ਰਖਣੇ ਹੋਣਗੇ।

1.3 ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ/ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨਕੋਸ਼, 4 ਭਾਗ; ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, SikhiWiki.com . . .. ਨੋਟ: ਅਜੇਹੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ 60 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ) ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੈਂਕੜੇ ‘ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ’ ਨੂੰ ਕੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ ਅਪਣਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਅਪਣਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਜੇ ਉਹੀ ‘ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ’ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਿਹੜੇ ਨਵੇਂ ‘ਦਿਸਹਦੇ ਸਿਰਜੇਗਾ’?

1.4 ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ ਵਿਚਲੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅੰਦਰਾਜਾਂ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਸਮਗਰੀ (subject-matter), ਜੋ ਆਊਟ ਸੋਰਸਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ (Anthenticity) ਦਾ ਜਾਮਨ ਤਥਾ ਜਵਾਬਦੇਹ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਸ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਕਸਵੱਟੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਮ/ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਕਿ:

(1) ਅੰਦਰਾਜ ਅਧੀਨ ਵਿਸ਼ਾ-ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅੰਦਰਾਜ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੋਵੇ।
(2) ਉਹ ਸੰਖੇਪ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੋਵੇ।
(3) ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ (ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾਲਾ; ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਹਿਤ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ...) ਹੋਵੇ।
(4) ਸੰਕਲਪ/ਸਿਧਾਂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ/ ਮੁਦਿਆਂ/ ਲੋੜਾਂ/ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ।
1.5 ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਇੰਟੇਫਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ”, ਇਹ ਕਥਨ ਇਕ ਸੀਮਾ ਤਕ ਹੀ ਦਰੁਸਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਰ ਹੈ, ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੀ ਹੋਰ ਤੇ ਕੰਮਕਾਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੋਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ/ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦਾ ਹੋਰ . . . ਅਸੀਂ ਪੀਡੀਏ ਰਾਹੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹਾਂ? ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹ ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।

ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਮੁੱਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਮਸਲਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੰਬੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਔਖਿਆਈ ਹੈ, ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਐਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ‘ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ’ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ’ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 50 (ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ) ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ‘ਇਹ’ (ਜੀਵਨ; ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ...) ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਸਾਡਾ (ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਏ ਦਾ) ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ : ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ . . . ਆਦਿ। ਸੋ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ‘ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ’ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜ ਹੈ।

ਦੂਸਰਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਸ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ (ਲ਼ੲਣਚਿੋਲੋਗੇ) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ‘ਕਲਾ’ (Lexicography) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

2.1 ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਵਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ‘ਸਰੂਪ’ (Nature) ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ‘ਅੰਦਰਾਜ ਸਰੂਪ; ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਤੇ ਸੀਮਾ’ ਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ 1711 ਈ. ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ
ਕਵੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਾ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਸੋਭਾ’ ਕਾਵਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਰਾਜ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਭਾਵੀ ਅੰਦਰਾਜ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

1. ਸੈਨਾਪਤੀ/ਤਿ
2. ਸੈਨਾ ਸਿੰਘ
3. ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਸੈਨਾਪਤੀ/ਤਿ
4. ਗੁਰ/ਰੁ ਸੋਭਾ
5. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ/ਰੁ ਸੋਭਾ
6. ਸਿਰੀ ਗੁਰ/ਰੁ ਸੋਭਾ
7. ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਸਾਹਿਤ...

ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ’ ਉਪਰੋਕਤ ਅੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਟਰਨ/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇ। ਜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ/ਰੋਮਨ ਵਿਚ ਦੇਣਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਡੀਆ ਯੋਜਨਾ ਹੈ) ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜੋੜ (Spelling) ਨਿਰਧਾਰਤ/ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ/ਤਰਕ (Logic) ਵੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਲਾ ਹਰੇਕ ‘ਸ਼੍ਰੇਣੀਬਧ’ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ/ਇਤਿਹਾਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ: ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ/ਜੈਤਾ ਜੀ)।

2.2 ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਕਤ ਨਾਲ ਬਣਤਰ ਪੱਖੋਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਭਿੰਨ ਇਕ ਮਾਮਲਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ‘ਤਕਨੀਕੀ’ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਕੀ ਪੀਡੀਆ ‘ਗੁਰਗਦੀ/ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ’ ਪਦ ਵਰਤੇਗਾ ਜਾਂ ‘ਗੁਰਿਆਈ’ (ਜੋ ਦਰੁਸਤ ਹੈ), ਕੀ ‘ਪੱਗ’ ਪਦ ਵਰਤੇਗਾ ਜਾਂ ‘ਦਸਤਾਰ’, (ਜਿਹੜੀ ਸਾਡੇ ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪਦ ਹੈ)। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਪਦ ਹਨ।

ਉਕਤ ਅਨੇਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜਿੱਠ ਲਵਾਂਗੇ (ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਉਤਕ ਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਮਲੇ ਹਾਲੇ ਨਜਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਗਏ, Encyclopaedia
Britannica ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ)। ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ ਐਨਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪੀਡੀਆ’ ਇਕ ਯੋਜਨਾ ਅਪਣਾਏ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ- ਰੇਖਾ ਮਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸੀਮਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ। “ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ (?, ਅੰਦਰਾਜ) ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਭ ਲੈਣ” ਦੀ ਥਾਂ ਜੇਕਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ‘ਸ਼ਬਦਾਂ’ ਦਾ ਅੰਦਰਾਜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਬੇਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਕ ‘ਸ਼੍ਰੇਣੀ’ ਜਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਉ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ (ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ’ ਨਾਲ) ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਣਾ ਕੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਕੀ ਪੀਡੀਆ ‘ਸੱਚਮੁਚ ਸਿੱਖ ਸੁਜਗਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡਤਾ’ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕਰਨ/ਕਰਾਉਣ ਦੀ ‘ਪ੍ਰਤੀਬਧਤਾ’, ‘ਰੀਝ’ ਤੇ ‘ਸੁਪਨਾ’ ਸੱਚਮੁਚ ਹੋਵੇ? ਬੁਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ‘ਇਕੱਤਰਤਾ’ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਫਾ ਵਿਛਾ’ ਕੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ‘ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖ-ਸੋਚ’ ਉੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।