ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ, ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਲੇਰ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਜੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਝੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਉਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ-- ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਅਬ-ਉਲ-ਖੈਰ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਅਬ-ਉਲ-ਖੈਰ ਢਿੱਲੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਸਨ। ਅਬ-ਉਲ-ਖੈਰ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-- ਜਸਤਰੀਆ, ਬਿੰਨਾ, ਸੁੰਦਰ, ਪੈਰੋ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਨੌ ਲੱਖੀ ਪੱਟੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਨੌ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨੌ ਲੱਖ ਮਾਲੀਆ ਤਿੰਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਨੁਸ਼ਹਿਰੇ ਢਾਲੇ ਦੇ ਸੰਧੂ, ਨੁਸ਼ਹਿਰਾ ਪੰਨੂਆ ਦੇ ਪੰਨੂ ਅਤੇ ਝਬਾਲ ਦੇ ਢਿੱਲੋਂ ਤਾਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਾਲੀਆ ਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਝਬਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੁਆਰਾ ਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਧਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੌਧਰੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦਾ ਵਾਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਅਕਬਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ :

ਪਟੀ ਅੰਦਰਿ ਚਉਧਰੀ ਢਿਲੋ ਲਾਲੁ ਲੰਗਾਹੁ ਸੁਹੰਦਾ। (ਵਾਰ 11:22)

ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੈਹਰ ਮਿੱਠੇ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਧਰੀ ਕਾਂਗੜੇ ਵਿਖੇ ਸੱਦ ਕੇ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।।ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੈਅ ਖਰੀਦੇ ੮੪ ਪਿੰਡ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਹਿਬ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉ ਸਮੇਂ ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖ਼ਰਾਬ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਭਲੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੋਰਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਮਹਾਂਕਵੀ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ :

ਪੱਟੀ ਕੇ ਦੁਇ ਚੌਧਰੀ ਢਿੱਲੋਂ ਲਾਲ ਲੰਗਾਹ।
ਕਰੀ ਆਨਿ ਕਰਿ ਬੰਦਨਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਪਾਹ ॥ (ਰਾਸ ਦੂਜੀ/ਅੰਸੂ 55)

ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹਿੰਦੇ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਨੇ ਠੱਟੀ ਅਤੇ ਖਾਰਾ ਪਿੰਡ ਵਸਾਏ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਝਬਾਲ ਪਿੰਡ ਲੱਗਭਗ ੧੪ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੜਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਾਹੜੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਦਹੀਂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਦਹੀਂ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਉਹ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਝਬਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਭੁੱਖੇ-ਭਾਣੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਸਿਰ ’ਤੇ ਦਹੀਂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਚੁੱਕੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਵਾਪਸ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਨੇ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਕਿ-- ਲੰਗਾਹ ਤੇਰੀ ਘਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਰੋਜ਼ ਨਾ ਆਇਆ ਕਰ ! ! ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇਕ ਟੁੱਕੜਾ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬਾਬੇ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੋ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਝਬਾਲ ਪਿੰਡ ਉਸ ਸ਼ਾਹੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੜਕ ਦੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਅਬਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਜੇ ਤਕ ਬੀੜ ਹੀ ਪਿਆ ਸੀ।

ਅਕਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ। ਖੁਸਰੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਖੁਸਰੋ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵੱਲ ਵੀ ਉਂਗਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਚੰਦੂ ਦੀਆਂ ਕੂਟਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ’ਤੇ ਵੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਗਏ ਸਨ, ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸਨ। ‘ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਨੁਸਾਰ’, “ਭਾਈ ਜੇਠਾ, ਪੈੜਾ, ਬਿਧੀਆ, ਲੰਗਾਹਾ, ਪਿਰਾਣਾ, ਏਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕਰ ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।” (ਪੰਨਾ 435, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੀ ਲਿਖਿਤ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ-- “ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪਾਸ ਗਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ, ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ, ਭਾਈ ਪੈੜਾ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪਿਰਾਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ।” ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜਾਨ, ਚੌਧਰਾਇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ। ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਰਹੇ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਤੇਗ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬਣਾਈ ਫੌਜ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਕਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਹੋਈ, ਪਰੰਤੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਵੀਰੋ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦਾ ਦਿਨ ਤੈਅ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਲੜਾਈ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਦਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜੰਝ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਵਾਰ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰੱਥਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਕੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਲੈ ਜਾਵੋ। ਜੰਝ ਵੱਲ ਵੀ ਇਕ ਆਦਮੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜੰਝ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਝਬਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਬਰਾਤ ਤੋਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਡਰੋਲੀ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਨੇ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਕਰਵਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਖੋਹ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਝਬਾਲ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਢਿੱਲਵਾਂ ਅਪੜੇ ਅਤੇ ਢਿੱਲਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ਬਣਦੀ ਸੀ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਢਿੱਲਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੀ ਲੋਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੂਸਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਰ ਲੋਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਢਿੱਲਵਾਂ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਤ ਦੋਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਬਰੇਤੇ ’ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦਰਿਆ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੌਖਿਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਫੱਟ ਲੱਗਣ ’ਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਤੁਲਨ ਖੋਹ ਬੈਠੇ। ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਢਿੱਲਵਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਢਿੱਲਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਲੋਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਿੰਡ ਬੁੱਢਾ ਥੇਹ (ਬਿਆਸ) ਜੋ ਕਿ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਡੇ ’ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉਪਰੰਤ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਬਰੇਤੇ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਢਿੱਲਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉੱਥੋਂ ਨੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਬੁੱਢਾ ਥੇਹ ਦੇ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ। ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ (ਪਿੰਡ ਬੁੱਢਾ ਥੇਹ) ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਦੇ 10 ਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ੧੦ ਹਾੜ ਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ।ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

" ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ, “ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦਰ ਅਤੇ ਜਮਸਤ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰੀ ਉਮਰੀ ਨਾਮੇ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਉਮਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਭਾਲ (ਝਬਾਲ) ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਇਕ ਚੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲਾਲੂ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਇਕ ਤਕੜਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਜਮਸਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਮਸਤ ਪੁਰਾ ਅਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਲਾਦ ਜਮਸਤ ਪੂਰੇ, ਨੱਟੀ ਖਾਰੇ ਤੇ ਚੁਭਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਸਕੰਦਰ ਚੌਧਰੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਬੈਖ਼ਰੀਦ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ105 ਕਰ ਲਏ। ਸਕੰਦਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਸੀ ਜੋ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ।” ਸੋਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਪਾਸੋਂ ਨੱਸ ਕੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸੱਦਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਆਪਣੇ ਬਾਈ ਸੌ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਮੁਬਾਰਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਚੌਧਰੀ ਮੁਬਾਰਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਭਰਾ ਪੇਰੋ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਭੈਅ ਇਸਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਰਲੀ ਇਸਤਰੀ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ, ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਕਦਰਾਂ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਜਰਨੈਲ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਸੰਬੰਧ ਝਬਾਲ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਝਬਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਝਬਾਲੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਚੌਧਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਭਾਲੀਏ ਚੌਧਰੀ ਹੀ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਿੰਘ ਸਜ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲੇ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਤਲਵਾਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਭਾਵੇਂ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵੇਲੇ ਬਾਕੀ ਚੌਧਰੀ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ, ਪਰ ਵਗਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘ ਕੇਵਲ ਚੁਭਾਲੀਏ ਹੀ ਸਜੇ। "

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦਰ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਆਪ ਪਹਿਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲਗਨ ਨਾਲ ਛੋਹਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖੀ।

ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨ ਹਰਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਚਾਰ ਇੰਚਾਰਜ, ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨ ਹਰਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਸੀਂਘੜਾ, ਕਰਨਾਲ (ਹਰਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ 26 ਮਾਰਚ, 2019 ਨੂੰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ 58 ਪ੍ਰਾਣੀ ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।