ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ 6 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, 15 ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ, 11 ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਆਏ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ:-

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ 6 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ।

1. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1469 ਈ. ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਰਾਏ ਭੋਏ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਸਨ ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਦੋ ਸਪੁਤਰਾਂ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਅਥਾਹਾ ਸ਼ਰਧਾ ਵੇਖ ਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ’ਤੇ ਪਰਖਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਿਆਈ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ 70 ਸਾਲ, 4 ਮਹੀਨੇ, 3 ਦਿਨ ਦੀ ਆਰਜੂ ਭੋਗ ਕੇ 7 ਸਤੰਬਰ, 1539 ਈ. ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ।

ਆਪ ਜੀ ਨੇ 19 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰਾਂ ਦੀ (1. ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ, 2. ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ, 3. ਮਲਾਰ ਕੀ ਵਾਰ) ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਪੁ (ਜੀ ਸਾਹਿਬ), ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ, ਦਖਣੀ ਓਅੰਕਾਰ, ਪਟੀ, ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ।

2. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, (31 ਮਾਰਚ, 1504 ਈ.) ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਕੌਰ (ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ) ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਮੱਤੇ ਕੀ ਸਰਾਂ, ਤਹਿਸੀਲ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ। (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨਾਲ, 15 ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ’ਚ ਪਿੰਡ ਸੰਘਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਦਾਸੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਾਤੂ ਜੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ 14 ਜੂਨ, 1539 ਈ. ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲੀ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ।

ਗੁਰੂ ਜੀ 47 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ, 29 ਦਿਨ ਆਯੂ ਭੋਗ, 1552 ਈ. ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ 9 ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ: 1. ਰਾਗੁ ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਕੀ ਵਾਰ= 2, 2. ਰਾਗੁ ਮਾਝ ਕੀ ਵਾਰ= 12, 3. ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ= 15,

4. ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ= 1, 5. ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ= 11, 6. ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ= 7, 7. ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ= 1, 8. ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ= 9, 9. ਰਾਗੁ ਮਲਾਰ ਕੀ ਵਾਰ= 5, ਕੁਲ= 63 ਸਲੋਕ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਅਖਵਾਈ।

3. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 5 ਮਈ, 1479 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਤਹਿਸੀਲ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਤੇਜਭਾਨ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ (ਲਖਮੀ) ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਣਖਤਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਰਾਮ ਕੌਰ ਜੀ (ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜੀ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਜੀ ਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਸਨ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ 29 ਮਾਰਚ, ਸੰਨ 1552 ਈ. ਵਿਚ ਮਿਲੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਜੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ 95 ਸਾਲ, 3 ਮਹੀਨੇ, 23 ਦਿਨ ਦੀ ਆਰਜੂ ਵਿਹਾਜ ਕੇ 1 ਸਤੰਬਰ, ਸੰਨ 1574 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਹੁਣ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਣੀ ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਾਰ ਵਾਰਾਂ (1. ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ, 2. ਵਾਰ ਸੂਹੀ, 3. ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ, 4. ਮਾਰੂ ਵਾਰ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਲ 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ।

4. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਕੌਰ ਜੀ, ਦੀ ਕੱੁਖੋਂ, 25 ਸਤੰਬਰ,1534 ਈ. ਨੂੰ ਚੂਨੀ ਮੰਡੀ ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਆਪ 7 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ। ਨਾਨੀ ਜੀ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਵਿਚ ਲੈ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਆਪ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਪ 5 ਸਾਲ ਬਾਸਰਕੇ ਰਹੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਸੰਨ 1546 ਈ. ਨੂੰ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ।

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ 1 ਸਤੰਬਰ, 1574 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ 1 ਸਤੰਬਰ, 1581 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ) ਵਿਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੁਲ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 8 ਵਾਰਾਂ (1. ਰਾਗੁ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ ਕੀ ਵਾਰ, 2. ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ, 3. ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਗੜੇ ਕੀ ਵਾਰ, 4. ਰਾਗੁ ਵਡਹੰਸੁ ਕੀ ਵਾਰ, 5. ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ, 6. ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲੁ ਕੀ ਵਾਰ, 7. ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ, 8. ਰਾਗੁ ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

5. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ, ਤਹਿਸੀਲ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਿੰਡ ਮੌ (ਮਉ) ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਨਾਲ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ, 1595 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ 1 ਸਤੰਬਰ, 1581 ਈ. ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ 30 ਮਈ, 1606, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ, (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਅਕਹਿ ਤੇ ਅਸਹਿ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ, ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ, ਥਿਤੀ, ਦਿਨ ਰੈਣ, ਪਹਰੇ, ਬਿਰਹੜੇ, ਗੁਣਵੰਤੀ, ਰੁਤੀ, ਅੰਜੁਲੀਆਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। ਛੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ (1. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ, 2. ਰਾਗੁ ਗੁਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ, 3. ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ, 4. ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ, 5. ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ, 6. ਰਾਗੁ ਬਸੰਤੁ ਕੀ ਵਾਰ) ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1604 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਵਾਈ।

6. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1621 ਈ. ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਚੰਦ ਜੀ ਖ਼ੱਤਰੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ।

ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਬਕਾਲੇ ਆ ਗਏ। ਇੱਥੇ 21 ਸਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ, 1666 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ (ਬਿਹਾਰ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਹੁਣ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਸਮੇਂ, “ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ” ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਅਠਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਮਾਰਚ, 1664 ਈ. ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਰਸਮ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ ਵਿਖੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 5-6 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ, 19 ਜੂਨ, 1665 ਈ. ਨੂੰ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ (ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ) ਵਸਾਇਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ) ਦੇ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਈ. ਵਿਚ ਸਮਕਾਲੀ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 59 ਸ਼ਬਦ ਤੇ 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਬਦ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 15 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ: 1. ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ= 9, 2. ਰਾਗੁ ਆਸਾ= 1, 3. ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ= 3, 4. ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਗੜਾ= 1, 5. ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ= 12, 6. ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ= 4, 7. ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ= 3, 8. ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ= 1, 9. ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ= 3, 10. ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲੁ= 3, 11. ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ= 3, 12. ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ= 3, 13. ਰਾਗੁ ਬਸੰਤੁ= 5, 14. ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ= 4, 15. ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ= 4, ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 15 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਖੇਤਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖੌਤੀ ਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਖੇਤਰੀ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੇ ਜਾਤੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-

1. ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ:- ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1398 ਈ. ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੀਰੂ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੀਮਾ ਜੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਜੀ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਵੱਡੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੋਈ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਕਮਾਲਾ ਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਕਮਾਲੀ ਸੀ। ਮਗਹਰ ਵਿਚ 1518 ਈ. ਨੂੰ ਭਗਤ ਜੀ 120 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਪ੍ਰਲੋਕ ਗਮਨ ਕਰ ਗਏ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਕੁੱਲ 295 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 238 ਸਲੋਕ ਹਨ

2. ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ:- ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1270 ਈ. ਨੂੰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਤਾਰਾ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਦਾਮਾ ਸੇਠ ਜੀ ਦੇ ਘਰ, ਮਾਤਾ ਗੌਨਾ ਬਾਈ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਾਬਾਈ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 4 ਪੁੱਤਰ- ਨਾਰਾਇਨ, ਵਿਠੁਲ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਗੋਬਿੰਦ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੰਬਾਬਾਈ ਸੀ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਭਗਤ ਜੀ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪੁੰਡਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੋਲਾਪੁਰ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਅੰਤ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ 18 ਸਾਲ ਰਹੇ। 1350 ਈ. ਵਿਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬੀਠਲ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 61 ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ।

3. ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ:- ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਸੰਮਤ 1433 (1376 ਈ.) ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀਰਗੋਵਰਧਨ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਸੰਤੋਖ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ, ਮਾਤਾ ਕਲਸੀ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਅਖੌਤੀ ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜੀ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤਾ ਜੁੱਤੀਆਂ ਗੰਢਣ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੋਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ 151 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1527 ਈ. ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਪਾਵਨ ਸਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ 16 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ 40 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।

4. ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ:- ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1267 ਈ. ਨੂੰ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰਸੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਜੀ 68 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1335 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਪਾਵਨ ਸਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ 4 ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕੀਤੇ। ਇਕ ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਵਿਚ, ਦੋ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।

5. ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ:- ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1173 ਈ. ਪਿੰਡ ਕੋਠੀਵਾਲ (ਖੋਤਵਾਲ) ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਮਾਲਦੀਨ ਸੁਲੈਮਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਕੁਰਸਮ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਅਰਬੀ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਮਿੱਠ-ਬੋਲੜੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖਵਾਜ਼ਾ ਕੁਤਬਦੀਨ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਸ਼ਕਰਗੰਜ’ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ- ਬੀਬੀ ਹਜਬਰਾ, ਬੀਬੀ ਸਾਰਦਾ, ਬੀਬੀ ਸਕਰ ਜੀ ਤਿੰਨ ਬੇਗਮਾਂ ਸਨ। ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਸੂਫੀਆਂ ਦੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਮਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ- 1. ਬਦਰੁਦੀਨ ਸੁਲੇਮਾਨ 2. ਅਬਦੁੱਲਾ 3. ਬਹਾਉਦੀਨ 3. ਯਕੂਬ 5. ਨਿਜ਼ਾਮਦੀਨ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਸ਼ਕਰਗੰਜ਼ ਜੀ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1266 ਈ. ਨੂੰ ਪਾਕ ਪਟਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ, ਦੋ ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਵਿਚ ਤੇ ਦੋ ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਵਿਚ 112 ਸਲੋਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ।

6. ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ:- ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਬਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 15-16 ਸਦੀ ਦੇ ਮਧ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਕ ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਵਿਚ, ਇਕ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।

7. ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ:- ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1415 ਈ. ਨੂੰ ਟਾਂਕ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧੂਆਨ, (ਧੂਆਂ ਕਲਾਂ) ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1475 ਈ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਪਾਵਨ ਸਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ 3 ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕੀਤੇ।

8. ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ:- ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1201 ਈ. ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀਰ ਭੂਮਿ ਨਗਰ ਕੇਂਦੂਲੀ (ਕਿੰਦੂ ਬਿੱਲ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਭੋਜ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਬਾਸ ਦੇਵੀ (ਰਾਮਾ ਦੇਵੀ) ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਮਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਛਮਨ ਸੈਨ ਕੋਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਅਖੀਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਕਿੰਦੂ ਬਿੱਲ ਆਣ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਆਪ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1273 ਈ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੇ 2 ਸ਼ਬਦ, ਇਕ ਰਾਗੁ ਗੂਜਰੀ ਅਤੇ ਇਕ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿਚ ਹੈ।

9. ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ:- ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1480 ਈ. ਨੂੰ ਲ਼ਖਨਊ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਕੋਰੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ ਇਕ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਉੱਘੇ ਸੂਫੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਨ। ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1573 ਈ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਵਿਚ ਹਨ।

10. ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ:- ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1180 ਈ. (ਸੰਮਤ 1223) ਨੂੰ ਨਗਰ ਸੇਹਵਾਨ (ਸਹਿਵਾਨ) ਸਿੰਧ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਤਮਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲੁ ਵਿਚ ਹੈ।

11. ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ:- ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੀਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਗਰ ਬਾਧਵਗੜ੍ਹ ਵਿਚ 1390 ਈ. (ਸੰਮਤ 1457) ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਮੁਕੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਜੀਵਨੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਗਰ ਪਿੰਡ ਸੋਹਲ ਠੱਠੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਜੀ ਨਾਈ ਬਰਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1440 ਈ. ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।

12. ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ:- ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਗਨੌਰ, ਨਗਰ ਕੋਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ 1426 ਈ. ਨੂੰ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀਤਾ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ 136 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1582 ਈ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ’ਚ ਦਰਜ ਹੈ।

13. ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ:- ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1366 ਈ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭੂਰਿ ਕਰਮਾ ਜੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ੁਸੀਲਾ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਜੀ 101 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1467 ਈ. ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੰਜਾਸ ਘਾਟ ’ਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।

14. ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ:- ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1483 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਾਰਸੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੋਲਾਪੁਰ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਉੱਘੇ ਭਗਤ ਤੇ ਮਹਾਂਤਿਆਗੀ ਸਨ। ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ 110 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1593 ਈ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਹੈ।

15. ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ:- ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਂਸ਼ੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਸੀ। ਭਗਤ ਜੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਅਵਧ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਅਕਬਰ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਸਨ। ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਭਗਤ ਜੀ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰੈਦਾਸ ਜੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੰਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੰਕਤੀ ਦਰਜ ਹੈ।

ਭੱਟ ਬਾਣੀਕਾਰ:- ਭੱਟ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਵਾਰਾਂ ਰਚ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਨਾਮ ਆਦਿ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਿਉਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵਹੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰਸੁਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਜੀ 'ਨਾਭਾ' ਅਨੁਸਾਰ ਭੱਟ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਜਸ ਗਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਕਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਹੈ।' ਭੱਟ ਬਾਣੀਕਾਰ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਰਚ ਕੇ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਵੀ ਸਨ।

1. ਭੱਟ ਕਲ´ (ਕਲਸਹਾਰ) ਜੀ:- ਭੱਟ ਕਲ´ (ਕਲਸਹਾਰ) ਜੀ ਭੱਟ ਚੌਖਾ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਭੱਟ ਕਲ´ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 10 ਸਵਈਏ, ਦੂਸਰੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿਚ 10 ਸਵਈਏ, ਤੀਸਰੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 9 ਸਵਈਏ, ਚੌਥੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 13 ਸਵਈਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 12 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

2. ਭੱਟ ਜਲ´ (ਜਾਲਪ) ਜੀ:- ਭੱਟ ਜਲ´ (ਜਾਲਪ) ਜੀ ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਭੱਟ ਜਲ´ (ਜਾਲਪ) ਜੀ ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ ਤੇ ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਭੱਟ ਜਲ´ (ਜਾਲਪ) ਜੀ ਨੇ ਤੀਸਰੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 5 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

3. ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ:- ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਨੇ ਤੀਸਰੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 4 ਸਵਈਏ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵਿਚ 4 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

4. ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ:- ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਭੱਟ ਰਈਆ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਆਪ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਨ। ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ, ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਨੇ ਤੀਸਰੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 2 ਸਵਈਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।

5. ਭੱਟ ਨਲ´ ਜੀ:- ਭੱਟ ਨਲ´ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 16 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

6. ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ:- ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ, ਭੱਟ ਚੌਖਾ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਆਪ ਭੱਟ ਕਲ´ (ਕਲਸਹਾਰ) ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ ਨੇ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ 13 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ।

7. ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ ਜੀ:- ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ ਨੇ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 7 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 7 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

8. ਭੱਟ ਬਲ´ ਜੀ:- ਭੱਟ ਬਲ´ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ, ਭੱਟ ਤੋਖੇ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭੱਟ ਬਲ´ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 5 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

9. ਭੱਟ ਸਲ´ ਜੀ:- ਭੱਟ ਸਲ´ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿੱਖੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਭੱਟ ਸੇਖੇ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਤੇ ਭੱਟ ਭਲ´ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਵਈਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵਿਚ 2 ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

10. ਭੱਟ ਭਲ´ ਜੀ:- ਭੱਟ ਭਲ´ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਨ ਤੇ ਭੱਟ ਸਲ´ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਭੱਟ ਭੱਲ´ ਭੱਟ ਸੇਖੇ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਿਤ ਵਿਚ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।

11. ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ:- ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਭੱਟ ਗੋਖਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ ਨੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ 2 ਸਵਈਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ।

ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਾਣੀਕਾਰ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।

1. ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ:- ਭਾਈ ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਭਾਈ ਸਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿਚ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਵਾਰ ਉਚਾਰੀ। ਜੋ ਕਿ 'ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਇ ਬਲਵੰਡਿ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਆਖੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਪੰਨਾ 966-968 ਉੱਪਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀਆਂ 3 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ।

2. ਭਾਈ ਸਤਾ ਜੀ:- ਭਾਈ ਸਤਾ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਇ ਬਲਵੰਡਿ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਆਖੀ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਤਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ 5 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ।

3. ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ:- ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਬਾ ਅਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ, ਤਹਿਸੀਲ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਖੇ 1560 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਬੰਧਾਉਣ ਲਈ ਸਦੁ ਬਾਣੀ (6 ਪਦਿਆਂ) ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕਿ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਪੰਨਾ 923-24 ’ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ।

4. ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ- ਪਾਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ 1459 ਈ. ਨੂੰ ਮੀਰ ਬਦਰੇ ਜੀ ਮਿਰਾਸੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਲੱਖੋ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਜਨਮੇ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਉਮਰ ਵਿਚ 10 ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਰਬਾਬ ਵਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ 1534 ਈ. ਨੂੰ ਖੁਰਮ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ (ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਿਹਾਗੜੇ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ 3 ਸਲੋਕ ਪੰਨਾ 533 ਉਪਰ ਦਰਜ ਹਨ।