ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਛੂਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਧਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸਰੀਰਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬੱਚੇ ਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧਦਾ ਮੋਟਾਪਾ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੋਟਾਪਾ ਹੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰ (Devices) ਜਿਵੇਂ: ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਮੋਬਾਈਲ, ਲੈਪਟਾਪ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਆਦਿ ’ਤੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖੇਡ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ (ਅਦਿੱਖ ਘਾਤਕ ਬਿਜਲਈ ਕਿਰਨਾਂ) ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਛੱਡੋ, ਹੁਣ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਾਊਂਡਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਘੰਟਿਆਂ- ਬੱਧੀ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੋਬਾਇਲ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲਈ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣੀਆਂ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੇਮਾਂ ਦੀ ਕੈਟਾਗਰੀ ਵਿਚ ਉਹ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ (Fight) ਵਾਲੀਆਂ ਵੀਡਿਉ ਗੇਮਾਂ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਫੁਰਤੀਲੇ ਤੇ ਊਰਜਾ (Energy) ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਤੇ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ‘ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ’ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ (Fight) ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਵੀਡਿਓ ਗੇਮਾਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ/ਖੇਡਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਹੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਜ਼ਿੱਦੀ, ਝਗੜਾਲੂ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗੁੱਸੇਖੋਰ, ਹਾਰ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਜੂਝਣ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਉੱਪਰ ਆਤਮ- ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਤਕ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਅਵਗੁਣ ਵੀ ਇਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਹਨ। ਸੋ ਉਪਰਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਰੁਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ (ਢਟਿਨੲਸਸ) ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ‘ਗਤਕਾ’ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਬਦਲ ਹੈ :

ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਦੇ ਅਭਿਆਸ (Exercise/Practice) ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਗਤਕਾ’ ਜਿੱਥੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡਦਿਆਂ ਬੱਚੇ ਅੰਦਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾ ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਹ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਣ (Self Control) ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਵੈ- ਜਾਬਤਾ (Self Control) ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਤੇ ਬਾਣੇ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਗਤਕੇ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਉੱਚੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਧਾਰਨੀ, ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟਣਾ, ਨਿਡਰ ਸੁਭਾਅ, ਗ਼ਰੀਬ-ਗੁਰਬੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣ ਉਸ ਅੰਦਰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਗਤਕੇ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਘਰੋਂ ਸਰੀਰਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਫੁਰਤੀ ਤੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਤਕੇ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੇ ਗਤਕਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੋਚ ਜਾਂ ਉਸਤਾਦ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਣੀ-ਬਾਣੇ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਘਾਤਕ ਅਲਾਮਤ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗਤਕੇ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਗਤਕੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਉ ਦੇਤ ਨਹਿ ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਤਕਾਬਾਜ਼ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾਬਾਜ਼ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਦਾ, ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਭਰੇ ਗੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਜੋਕਿ ਗਤਕੇ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਤਕੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?

ਇਹ ਇਕ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਗਤਕਾ ਕਿਉਂ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਗਤਕਾ ਸਿੱਖਣ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਤਕਾ ਖੇਡਣਾ ਜਾਂ ਦੇਖਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਗਤਕਾ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ, (Self Defence) ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਗਤਕਾ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਅ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਵੀ (ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ) ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਚੰਗਾ ਗਤਕਈ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਿਖਲਾਈ-ਦਾਤਾ ਦੇ ਸਿਖਾਉਣ ਢੰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤਨੀ ਕੁ ਜਲਦੀ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ (ਗਤਕਈ) ਗਤਕੇ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਜਾਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਅਕੈਡਮੀ ਜਾਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਕਲਾਸਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਣ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਟੀਚਰ ਉਸਤਾਦ ਜਾਂ ਗਤਕਾ ਇੰਸਟਰਕਟਰ ਉਸ ਵੱਲ ਬਿਹਤਰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਟ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਉਸਤਾਦ ਜਾਂ ਇੰਸਟਰਕਟਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕਿਸ ਖੇਡ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਤਕੇ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਜਾਂ (ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਵੈ- ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (Demonstration) ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਚਲਾਉਣ (individual demonstration) ਵਾਲੇ ਸ਼ਸਤਰ, (ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਦੂਸਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਚਲਾਉਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਸਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਜਣੇ ਰਲ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲੜ੍ਹਾਈ (Fight) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਵੰਦ-ਕਲਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ’ਤੇ ਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਖਿਡਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ ਵਾਪਸੀ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰ (Weapon) ਨਾਲ ਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਾਂ (Fight event) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਤਕੇ ਵਿਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਹੈ ?

ਇਹ ਜਿਹੜਾ ਗਤਕੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਫ਼ਰੀ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਫਾਈਟ ਈਵੈਂਟ (Fight event) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੀ-ਦਵੰਦੀ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਨਿਯਮ(Rule and Regulation) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛੂਹਣਾ (Touch) ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੱਟ ਲਗਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੁਆਇੰਟ (point) ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਆਇੰਟ (point) ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੋਟੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਊਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਕਰਮਕ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਣ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਖੇਡ (Root Fighting) ਤਕਨੀਕ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ (Disqualified) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ (Safety and Protection) ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ (Safety Guard) ਬਚਾਅ ਉਪਕਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਤਕਾ ਖੇਡਣ ਲੱਗਿਆਂ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸੋ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਇਹ ਸੋਚਣ ਕਿ ਬੱਚਾ ਜੋ ਚੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਸਟਰਕਟਰ, ਟੀਚਰ ਜਾਂ ਉਸਤਾਦ ਨਾਲ ਮਸ਼ਵਰਾ ਜਾਂ ਸਲਾਹ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਠੀਕ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿਚ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜਾਅਵਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦਿਆਂ ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਵਿਚ ਸੱਟ-ਫੇਟ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੈਅ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਤਕਾ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਬੱਚਾ ਕਿਤੇ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰਵਾ ਲਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਸੱਟ-ਫੇਟ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਹੱਦ ਤਕ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਣਾ ਤੇ ਡਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਵੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਤਜ਼ੁਰਬੇਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦਿਆਂ ਅਜਿਹੀ ਨੌਬਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਬੜੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਵਿਚ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਬਾਕੀ ਹਰੇਕ ਖੇਡ ਵਿਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ ਕਦੇ ਕੋਈ ਮਾੜੀ-ਮੋਟੀ ਸੱਟ ਲੱਗ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੌੜਦਿਆਂ ਵੀ ਕੋਈ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਜਾਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕੋਈ ਆਦਿ ਗੇਂਦ (Ball) ਆ ਕੇ ਵੱਜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਸ, ਇਤਨਾ ਕੁ ਹੀ ਡਰ ਗਤਕਾ ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਖਿਡਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ (practice) ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖੇਡ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਡਰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸਕੂਲ, ਅਕੈਡਮੀ ਜਾਂ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਚੋਣ:

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਗਤਕੇ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸਹੀ ਸਕੂਲ, ਅਖਾੜੇ ਅਕੈਡਮੀ ਆਦਿ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਿਆਰਥੀ (ਬੱਚੇ) ਨੂੰ ਗਤਕੇ ਦੀ ਜਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਜਾਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਪਤਾ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਹੈ, ਕੀ ਸੰਚਾਲਕ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ (Affliation) ਹੈ ਜਾਂ ਡਿਗਰੀ ਡਿਪਲੋਮਾ ਆਦਿ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਕਿਸ ਪੱਧਰ (level) ਤਕ ਖੇਡ ਕੇ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਸੰਚਾਲਕ ਜਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (Criminal Activity) ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਤਕਾ ਕਲਾਸ ਅਕੈਡਮੀ ਜਾਂ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਡ ਬੜੀ ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਤਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਗਰਾਊਂਡ ਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ (Weapons) ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਹੱਲੇ, ਪਾਰਕ, ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ, ਘਰ ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਵਿਹੜੇ ਜਾਂ ਖੁੱਲੀ ਛੱਤ ’ਤੇ, ਕੱਚੀ ਜਾਂ ਪੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ, ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਸ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਤਲ ਤੇ ਸਪਾਟ ਹੋਏ ਉੱਬੜ-ਖੁੱਬੜੀ, ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਜਾਂ ਤਿੱਖੇ ਰੋੜੇ, ਵੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪੱਥਰੀਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਦਿ ਨਾ ਹੋਏ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਜਾਂ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਹੀ ਉਮਰ ਕੀ ਹੋਵੇ?

ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਦੀ ਉਮਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗਤਕੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਮਾਹਰ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਗਤਕਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਸਟੇਜਾਂ ਅਤੇ ਟੀ. ਵੀ. ਮੀਡੀਆ ਆਦਿ ਵਿਚ ਆਮ ਹੀ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਬਤ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਲਾਮਿਸਾਲ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਗਤਕੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ’ਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਸਾਕਾ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ, ਨਿਡਰਤਾ ਭਰੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਮਾਹਰ ਉਸਤਾਦ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਵੱਜੋਂ ਦੇ ਕੇ ਤਰਤੀਬਵਾਰ, ਪੜਾਅਵਾਰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰਿਕ ਅਭਿਆਸ (Physical Exercise) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੈਂਤੜਿਆਂ (Footwork) ’ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜਾਅਵਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਤਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਕਸਰਤ (Exercise) ਕਰਵਾਓ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ਦੌੜਨਾ, ਬੈਠਕਾਂ ਆਦਿ ਹਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਕਸਰਤ, ਲਚਕੀਲਾਪਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼ (Streching Exercise), ਡੰਡ ਬੈਠਕਾਂ, ਆਦਿ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖੋ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘਿਓ, ਮੱਖਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਿਰੀਆਂ, ਛੋਲੇ, ਫਲ-ਫਰੂਟ, ਕੱਚੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਖੁਰਾਕ ਵਧੀਆ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਗਤਕਾ ਦੀ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਦਰ੍ਹਾਂ ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਪੰਦਰ੍ਹਾਂ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ (Liquid) ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਥਕਾਣ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਵੱਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਖੁਰਾਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪੱਧਰ (Energy Level) ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਫੁਰਤੀਲਾ ਤੇ ਹਲਕਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

‘ਗਤਕਾ’ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ (As a Self defence) ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ (Self defence) ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਈ ਵਾਰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਦਾ ਹੈ, ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਗ਼ਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ, ਬਜ਼ਾਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ, ਰਾਹ- ਰਸਤੇ ਆਦਿ ਵਿਚ ਛੇੜਖਾਨੀ ਤੇ ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਮ ਹੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈਰੱਖਿਆ (Self defence) ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਏ ਦਿਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ਼ ਪੀੜ੍ਹਤ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸਹੁਰੇ ਪਰਵਾਰ ਤੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਕਸਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਲੜਕੀਆਂ ਗਤਕੇ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਵਾਪਰੇ। ਇਹ ਖੇਡ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਵਰਦਾਨ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਗਤਕਾ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਵੈਰੱਖਿਆ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੜਕੀਆਂ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝਿੱਜਕ, ਸ਼ਰਮੀਲਾ-ਪਣ, ਸੰਗਾਊ ਸੋਚ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਭੈਤਾ ਵਾਲੀ, ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ‘ਕੌਰ’ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਾਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਕੇ ਖੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹੋਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ :

ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਜੂਡੋ, ਕਰਾਟੇ, ਤਾਇਕਵਾਂਡੋ, ਕੁੰਗ ਫੂ, ਕਿੱਕ ਬਾਕਸਿੰਗ ਆਦਿ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ‘ਗਤਕਾ’ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ-ਸ਼ੱਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗਤਕਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜੰਗਜੂ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਣਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਡ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੂਡੋ ਵਿਚ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ‘ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ’ ਵਿਚ ਵੀ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਕੁੰਗ ਫੂ’ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ‘ਕੁੰਗ ਫੂ’ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਜ਼ਰੀਏ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਤਕਾ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸੋਟੀ ਫਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਢਾਲ-ਕਿਰਪਾਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ (ਫੁੱਟਵਰਕ) ਪੈਂਤੜਿਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਬਲ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ (Meditation) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਤਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਇਸ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਡਰ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਭਉ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਓਟ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗਤਕਈ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੇਰ) ਰੂਪ ਵਿਚ ‘ਅਜੀਤ ਹੈਂ ਅਭੀਤ ਹੈਂ’ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਗਤਕੇਬਾਜ਼ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭੈ- ਭਾਵਨੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਚੰਗੇ ਹੋਇਆ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਦੀ ਵੀ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਗਤਕੇ ਦੇ ਇੰਟਰ-ਸਕੂਲ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇੰਟਰ-ਕਾਲਜ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇੰਟਰਵਰਸਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਗਤਕੇ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ, ਸਟੇਟ, ਨੈਸ਼ਨਲ, ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ: ਫਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਦਿ। ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਮੁਫ਼ਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਤਕਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਿਲਆਂ ਵਿਚ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮੌਕੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 25 ਅਤੇ 15 ਅੰਕ ਹੋਰ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਨੌਕਰੀ ਵੇਲੇ ਵੀ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗਤਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕੋਟੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਸੋਈ ਜੰਗਜੂ, ਕਲਾ ਗਤਕਾ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਵਿਰਸੇ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਨੇੜਿਓਂ ਹੋ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਜੀਵਣ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਤਕਾ ਕਲਾ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ! ਆਪਣੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਉੱਤੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਰੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਮਾਂ-ਖੇਡ ਹੋਰ ਦਿਨ ਦੁੱਗਣੀ ਰਾਤ ਚੌਗਣੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰੇ।