ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ–ਵੱਖ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿਚ ‘ਜਨਮਸਾਖੀ’, ‘ਗੁਰਬਿਲਾਸ’, ‘ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’, ‘ਬੰਸਾਵਲੀ’ ਸਾਹਿਤ ਆਦਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ’ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰੋਤ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਵਜੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਨੇ ‘ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ’ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖ ਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ‘ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ’ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

‘ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ’ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੱੁਖ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਹੈ। ਛਿੱਬਰ ਮੁਹਿਆਲ ਗੋਤ ਦੀ ਉਪ ਗੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਥਲ ਤੇ ਛਿਬਰੌਤ ਪਰਗਣੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਬਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।1 ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਧਰਮ ਚੰਦ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਿਹਲਮ ਕੰਢੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੜਿਆਲਾ ਦਾ ਵਾਸੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।2 ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਂ ਲੱਗਭਗ 1715 ਈ. ਤੋਂ 1780 ਈ. ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਏ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1756 ਬਿ. (1699 ਈ.) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।3 ਪ੍ਰੋ. ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1718 ਈ. ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।4 ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਸਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੁੱਢਲਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਿਲਆ। ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।5

ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ‘ਗੁਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’, ‘ਸੋਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਕੀ’, ‘ਬਾਰਾਂਮਾਹ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ’, ‘ਕੇਸਰੀ ਚਰਖਾ’, ‘ਸਤਵਾਰਾ’, ‘ਥਿਤੀ’ ਆਦਿ, ਪਰ ਡਾ. ਰਾਏ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਵਲ ‘ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ’ ਨੂੰ ਹੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਰੂਪਾਕਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।6 ਪਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਰਚਿਤ ਬੰਸਾਵਲ਼ੀਨਾਮੇ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਕ ਤਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੱੁਕਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ‘ਪਰਖ’ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ 1972 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ‘ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼’, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਫਰਵਰੀ 1997 ਈ. ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ॥ ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਡਾ. ਰਾਏ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 2001 ਵਿਚ ਛਪਿਆ। ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਡੂਮਛੇੜੀ ਵਰਗੇ ਸਿਰੜੀ ਖੋਜੀ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਡਾ. ਰਾਏ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਦਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਮਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮੇ ਵਿਚ ਲੱਗਭਗ ਡੇਢ ਸੌ ਸੰਮਤ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।7 ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਅਨਿਨ ਸਿੱਖਾਂ— ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਆਦਿਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਡਾ. ਰਾਏ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਨੂੰ 1769-1779 ਈ. ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਾਰੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵਾਧੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ।8 ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ 153 ਬੰਦ ਹਨ। ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਰੂਪ ਨਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜੋਤਿ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਇਕ ਜੋਤਿ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਸਨ, ਪਰ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ:

ਤੈਸੇ ਸਭ ਧਰਤੀਆਂ ਮੈਂ ਬਾਬਾ ਹੋਤਾ ਆਇਆ।
ਧਰਤੀਆ ਕਾ ਅੰਤ ਬਾਬੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।…
ਦਸੇ ਸਾਹਿਬ ਇਕੁ ਬਾਬਾ ਕਰ ਜਾਨੋ।
ਮਾਨਸੁ ਰੂਪ ਨ ਦਸਾਂ ਕੋ ਮਾਨੋ।
ਮਾਨਸ ਜਾਮੇ ਮੋ ਬਾਬਾ ਹੈ ਆਇਆ।
ਪਰ ਸੰਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸੁ ਕਰਿ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ।9

ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾਰਾਇਨ ਸੀ। ਨਾਰਾਇਨ ਜੀ ਦੇ ਘਰ 1475 ਸੰਮਤ (1418 ਈ.) ਨੂੰ ਦੋ ਪੱੁਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਨਪਤ ਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਮਤ 1488 (1431 ਈ.) ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਬਨਾਰਸੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ 1497 (1440 ਈ.) ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ (ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ/ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ) ਤੇ ਸੰਮਤ 1500 (1443 ਈ.) ਵਿਚ ਲਾਲ ਚੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ:

ਨਾਰਾਇਨ ਧਾਮ ਸਾਨ ਪਤ ਸਿਉ ਰਾਮ ਦੁਇ ਉਪਜੇ ਭਾਈ।
ਸੰਮਤੁ ਚੌਦਾ ਸੈ ਪੰਝਤਰਿ ਕਹਾਈ।
ਸੰਮਤੁ ਚੌਦਾ ਸੈ ਅਠਾਸੀ ਮੈ ਹੂਆ ਕਾਜੁ।. . .

ਸੰਮਤੁ ਚੌਦਾਂ ਸੈ ਸਤਾਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ।
ਕਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਆਇ ਕੀਆ ਨਿਵਾਸ।
ਸੰਮਤੁ ਪੰਦ੍ਰਾ ਸੈ ਪੂਰੇ ਲਾਲ ਚੰਦ ਜਨਮੁ ਪਾਇਆ।10

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾਰਾਇਨ, ਦਾਦਾ ਤੇ ਦਾਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਬਨਾਰਸੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਤੇ ਚਾਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲ ਚੰਦ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ (ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ) ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਮਤ 1508 (1451 ਈ.) ਨੂੰ ਹਰੀ ਰਾਮ ਖੱਤਰੀ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਜੀ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।11 ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਛਿੱਬਰ ਨੇ ਸੰਮਤ 1526 (1469 ਈ.) ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:

ਸੰਮਤੁ ਪੰਦ੍ਰਾ ਸੈ ਛਬੀ ਭਏ। ਤਬ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਨਮੁ ਲਏ।12

ਛਿੱਬਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਜਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਵੇਈਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਛਿੱਬਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿਚ ਗਏ:

ਬਰਸ ਚਉਦਾਂ ਕੇ ਸਾਹਿਬ ਭਏ।
ਤਬ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨਾਲਿ ਜੈ ਰਾਮ ਦੇ ਗਏ।
ਉਥੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵੇਈਂ ਜਲ ਜਾਇ ਕੀਤਾ ਇਸਨਾਨੁ।13

ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭਾਈ ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪੱਖੋਕੇ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਮੂਲਾ ਚੋਣਾ ਸੀ:

ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਭਣਵਯਾ ਤਿਨ ਬਾਬੇ ਕੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰਾਈ।. . .
ਮੂਲੇ ਚੋਣੇ ਦੇ ਘਰਿ ਪਖੋਕੇ ਰੰਧਾਵੇ। ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਬਿਵਾਹੇ।14

ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ— ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਿੱਬਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਦਾਸੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਇ ਪਹਿਲਾਂ ਛਿੱਬਰ ਨੇ ‘ਸੈਲ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ:

ਆਪ ਸਾਹਿਬ ਉਠਿ ਪਰਦੇਸ ਸੈਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਗਏ।15

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ। ਛਿੱਬਰ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ:

ਸੰਮਤ ਪੰਦ੍ਰਾ ਸੈ ਬਿਆਸੀ ਸਾਹਿਬ ਐਰਾਵਤੀ ਤਟਿ ਆਏ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤਾ ਕਾ ਨਾਮ ਕਹਾਏ।

ਕਿਰਤ ਕਿਰਸਾਨੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਆਰੰਭ।
ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਥੰਭੁ।
ਤਹਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਕਾ ਭਇਆ ਮਿਲਾਪੁ।
ਤਜਿ ਮਿਲਿਆ ਸਭੁ ਅਪਨਾ ਆਪੁ।. . .
ਫੇਰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਘਰਿ ਨੂੰ ਆਇਆ।
ਦੋਇ ਸਾਲ ਤਿਨ ਟਹਿਲ ਕਮਾਈ।
ਟਹਲਹਿ ਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ਪਾਈ।16

ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਸੰਮਤ 1596 (1539 ਈ.) ਦੱਸਿਆ ਹੈ।