ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਹੁਣ ਤਕ ਛੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਵਾ ਪੂਰਨਦਾਸ ਰਚਿਤ ‘ਜਨਮਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਸਵਾਮੀ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’, ਖਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ‘ਅਸਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’, ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ‘ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਢਿੱਲੋਂ) ਦੀ ‘ਜੀਵਨ ਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਬਜ਼ਾ ਦੀ ‘ਨਵੀਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’ ਦੇ ਨਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਲਈ ‘ਨਵੀਨ ਜਨਮਸਾਖੀ’ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

‘ਨਵੀਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’ ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਬਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ, 1910 ਈ. ਨੂੰ ਸ. ਲੱਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਨੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰਾਂ: ਸ. ਚਰਨਕੰਵਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ: ਬੀਬੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੇ ਬੀਬੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। 1947 ਈ. ਸਮੇਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਹੈੱਡ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ: ‘ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ’ (ਸੰਪਾਦਿਤ), ‘ਘੁਮਾਣ ਨਾਮਦੇਵ’ ਆਦਿ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ‘ਨੂਰੀ ਝਲਕਾਂ’ ਨਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਲਿਖਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਨਾਮਦੇਵ ਦਰਬਾਰ ਕਮੇਟੀ ਘੁਮਾਣ ਤੋਂ ਛਪਦੇ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਸ੍ਰੀ ਨਾਮਦੇਵ ਦਰਬਾਰ ਘੁਮਾਣ’ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 1971 ਈ. ਵਿਚ ਆਪ ਕੱਢਿਆ। ‘ਸ੍ਰੀ ਨਾਮਦੇਵ ਦਰਬਾਰ ਘੁਮਾਣ’ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਉਹ ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਹੁਣ ਵੀ ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ. ਚਰਨਕੰਵਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਖ਼ੁਦ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੇਖਕ ਸਰੀਰਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇਹੁਰਾ ਸਾਹਿਬ ਘੁਮਾਣ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ 1984 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਈ।

‘ਨਵੀਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ’ ਸ੍ਰੀ ਨਾਮਦੇਵ ਦਰਬਾਰ ਕਮੇਟੀ (ਰਜਿ:) ਘੁਮਾਣ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ 1980 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। 180 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਛਪੀ ਇਸ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੇ 70 ਇੰਦਰਾਜ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸਾਖੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ 61 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਹਿਤ ਦਰਜ ਹੈ। 61 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਰਾਗ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ੍ਰੀ ਨਰਹਰ ਸ਼ੇਟ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ (ਦਾਮ ਸੇਠ) ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਗੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਘਰ 1270 ਈ. ਨੂੰ ਨਰਸੀ ਬਾਹਮਣੀ (ਨਰਸੀ-ਬਾਮਨੀ) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਾਕੀ ਬਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ ਜੀ (ਦਾਮ ਸੇਠ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਟੀ ਉੱਪਰ ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਪੱਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸੀ ਮੈਂ ਉਹੀ ਆਪਣੀ ਪੱਟੀ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਾਖੀਆਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੁਰਵਾ ਨਗਰ ਦੇ ਗੋਬਿੰਦ ਸ਼ੇਟ (ਗੋਬਿੰਦ ਸ਼ੇਟੀ) ਸਦਵਰਤੇ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਰਾਜਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਨਰਸੀ ਬਾਹਮਣੀ ਤੋਂ ਪੰਡਰਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਗੋਬਿੰਦ ਦਾਸ, ਵਿਠਲ ਦਾਸ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰੀ ਲਿੰਬਾ ਬਾਈ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਾਡਾਈ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਦਾ ਗੋਡਾਈ, ਗੋਬਿੰਦ ਦਾਸ ਦਾ ਯੇਸਾ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਠਲ ਦਾਸ ਦਾ ਸਾਖਰਾਈ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਨੂੰਹਾਂ ਸਨ।

ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੋਭਾ ਖੇਚਰ ਤੋਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਨਾਲ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਚਿਤ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਸਾਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਮਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮਾ ਬੇਧੀਅਲੇ॥ ਜੈਸੇ ਕਨਿਕ ਕਲਾ ਚਿਤੁ ਮਾਂਡੀਅਲੇ॥ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ‘ਨਵੀਨ ਜਨਸਮਾਖੀ’ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਵਾਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜਾ ਕੇ ਭਗਤ ਜੀ ਸੰਤ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਭਗ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਔਂਢਿਆ ਨਾਗ ਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਰ ਗਏ ਤਾਂ ਏਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾਇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਹਸਤ ਖੇਲਤ ਤੇਰੇ ਦੇਹੁਰੇ ਆਇਆ॥ ਭਗਤਿ ਕਰਤ ਨਾਮਾ ਪਕਰਿ ਉਠਾਇਆ॥ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਔਂਢਿਆ ਨਾਗ ਨਾਥ ਤੋਂ ਅਲੋਰਾ, ਭਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਮਾਰਵਾੜ ਆਦਿ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੇ ਕੇਲਾਦ ਨਗਰ ਪੁੱਜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਸੰਤ-ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਡਰਪੁਰ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਰਪੁਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ, ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਆਦਿਕ ਨੇ ਭਗਤ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਲਈ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।

ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿਖੇ ਪੰਡਿਤ ਪਰਸਰਾਮ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਜੀ ਮਥਰਾ, ਗੋਕਲ ਨਗਰੀ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਜਵਾਲਾਪੁਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਪੜਾਅ ਭੂਤਵਿੰਡ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਅਜੋਕਾ ਨਾਮ ਭੂਤਵਿੰਡ ਰਾਮਪੁਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਾਤਾ ਅੜੋਲੀ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤਰੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਬਿਮਾਰ ਪੁੱਤਰ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਏ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦਰਬਾਰ (ਖੂਹ ਸਾਹਿਬ) ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਖੂਹ ਲਗਵਾਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਖੋਜ ਭਾਈ ਬਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ (ਥਾਨਾ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੀਤੀ।) ਇੱਥੋਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਮਰੜੀ ਕਲ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚੇ।

ਮਰੜੀ ਕਲ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਮਜੀਠਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਬਾ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹੀ ਵਿਚ ਇਕ ਛੱਪੜੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ।

ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਮਰੜੀ ਕਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਵਾਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਤਹਿਸੀਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਕਾਂਤ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ ਤੇ ਸੰਗਤ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੱਖੋਵਾਲ ਤੇ ਧਾਰੀਵਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਲੱਧਾ ਤੇ ਜੱਲੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ। ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਵਾਲ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿੰਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਹਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਮੇਆਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂੰਡੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂਹ ਸਾਹਿਬ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਮੇਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂੰਡੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂਹ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਾਇ ਵੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਖੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਘੁਮਾਣ ਤੋਂ ਦੋ-ਢਾਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਸੱਖੋਵਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਵਪਾਰੀ ਖੱਤਰੀ ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ੁਕਾਲਾ, ਧਾਰੀਵਾਲ, ਸੋਹੀਆਂ, ਭਰਥ ਆਦਿਕ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਵਾਲ ਵਿਖੇ ਖੂੰਡੀ ਸਾਹਿਬ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਵੇ ਵਿਚ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਬਿਨਾਂ ਤੇਲ ਪਾਏ ਹੀ ਭਗਤ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲੱਧੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਨੇਮ ਕਿਉਂ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹੋ? ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਸਾਰਾ ਤੇਲ ਵਿਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੀਵੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਵਾਲਾ ਕੱੁਪਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਲੱਧੇ ਨੇ ਕੁੱਪਾ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਪੇ ਵਿਚ ਤੇਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਜੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਸੇਵਕ ਬਣੇ। ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਸੱਖੋਵਾਲ ਵਿਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਧਾਰੀਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭਾਈ ਜੱਲੋ ਜੀ ਵੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਵਾਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਜੱਲੋ ਪ੍ਰਥਾਇ ਵੀ ਨਵੀਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿਚ ਸਾਖੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਵਾਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਰੂਪੀ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ ਜਿੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਵੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਬਟਾਲਾ ਤੇ ਬਲਾਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੱਲੋ ਵੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਘੁਮਾਣ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਪੱਟੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਰਾਧਾ ਖੱਤਰੀ ਵੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਲਈ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਘੁਮਾਣ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।

ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ ਆਇਆਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਜੱਲੋ ਨੂੰ ਭੂਤਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਭੇਜ ਕੇ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਅੜੋਲੀ ਜੀ ਨੂੰ ਘੁਮਾਣ ਵਿਖੇ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਤਾ ਅੜੋਲੀ ਤੇ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅੜੋਲੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮਰੜੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਘੁਮਾਣ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਧਰਮਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਲਈ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਪਸੰਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਗਤ ਜੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੁਕੱਰਰ ਦਿਨ ’ਤੇ ਬਰਾਤ ਪਿੰਡ ਮਰੜੀ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰੜੀ ਕਲ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਬਾਬਾ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਪਿੰਡ ਬਣਿਆ। ਵਿਆਹੁਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਾਤ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਧਰਮ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਾਏ।

‘ਨਵੀਨ ਜਨਮਸਾਖੀ’ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਗਮਨ 1350 ਈ. ਨੂੰ ਘੁਮਾਣ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਜੀ ਘੁਮਾਣ ਵਿਖੇ ਹੀ ਠਹਿਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਾਮਦੇਵ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਪਿਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੰਡਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਇਸ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਘੁਮਾਣ, ਬਾਬਾ ਬਹੁੜ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਘੁਮਾਣ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਪੁਰਬ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਸਰੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ‘ਨਵੀਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ’ ਸਾਨੂੰ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।