ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ 1873 ਈ. ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਥਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਦੀ ਆਇਆ ਨਿਘਾਰ ਅਤੇ ਅਨਮਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਮਲੇ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਸਮਕਾਲੀਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ, ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਕਤ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕੇ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1842 ਈ. ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਸ. ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਰਾਣੀ ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। 1874 ਈ. ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਧਰਮਸ਼ਲਾਵਾਂ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਸਾਦਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਜਰਤੇ ਕੈਸਰੇ ਹਿੰਦ' ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਆਉਣਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਹੌਰ ਬਿਜਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਹਿਮਾੲਤੀ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਾਹੀਂ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1897 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਮਦਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਹੀ ਫੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਜਰਨੇਟਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ 8 ਅਗਸਤ, 1898 ਈ. ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਟੀਕਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ

1849 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਜ ਜਰਮਨ ਦੇ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰਨਸਟ ਟਰੰਪ (1828-1885 ਈ.) ਨੂੰ 1869 ਈ. ਵਿਚ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।

ਅਰਨਸਟ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਅਧੂਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕ ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਉ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ, ਮਾਝ ਰਾਗੁ, ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ, ਆਸਾ ਰਾਗੁ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕ, ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਯੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਲਬਰੁੱਕ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵੀ ਆਪਣੀ ' ਸ੍ਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ। ਅਰਨਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ The Adi Granth or the holy Scriptiures of the Sikhs ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ 1877 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗ਼ਲਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗ਼ਲਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਇਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਟੀਕਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਸੰਮਤ 1934 (1877 ਈ.) ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਟੀਕਾ ਸੰਮਤ 1940 (1883 ਈ.) ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਬਾਬਾ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹੰਤ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ :

1. ਭਾਈ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

2. ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਸਟੇਟ

3.ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਨਨਕਿਆਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਸੰਗਰੂਰ)

4.ਭਾਈ ਰਾਇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਜੰਗੀ ਰਾਣਾ

5. ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਸੇਖਵਾਂ ਵਾਲਾ

6. ਪੰਡਤ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ

7.ਪੰਡਤ ਬਾਲਕ ਰਾਮ ਜੀ ਉਦਾਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ

8.ਬਾਬਾ ਬਖਤਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦਾ ਖਰਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਟੀਕਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸਦੀ ਛਪਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਟੀਕੇ ਦੀ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ (1869-1906 ਈ.) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਛਪਵਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਚੌਥੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਟੀਕੇ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਜਇੰਦ੍ਰ ਸਿੰਘ (1896-1918 ਈ.) ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਛਪਵਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਟੀਕਾ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀਕਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਟੀਕੇ ਦੀਆਂ ਜਿਲਦਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੁਬਾਰਾ ਟੀਕੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਛਪਾਈ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੈੱਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਟੀਕਾ ਛਾਪਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰਿਇੰਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਰਿਆਸਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਸਰਦਾਰ ਇੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੀ.ਏ. ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਕੌਂਸਲ ਆਲੀਆ ਰਿਆਸਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਇਹ ਟੀਕਾ ਰਿਆਸਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਉਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਟੀਕ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕਾ): ਸਰੂਪ

ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਟੀਕਾ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਟੀਕ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਾਲਾ ਟੀਕਾ) ਨਾਂ ਹੇਠ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਛਪੀ ਚੌਥੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੀਕਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ 1989 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਭੂਮਿਕਾ (ੳ-ੲ), ਮੁੱਖ ਬੰਦ (ਸ-ਖ) ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਤਕਰਾ ਰਾਗਾਂ ਦਾ (3-6) ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦਰਜ ਹੈ। ਤਤਕਰਾ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਨੰ. ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਸੈਂਚੀ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦਰਜ ਹੈ, ਫਿਰ ਤਤਕਰਾ ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ, ਫਿਰ ਰਾਗੁ ਮਾਝ ਅਤੇ ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸੈਂਚੀ ਦਾ ਪੰਨਾ ਨੰ. ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਲਾ 1, ਮਹਲਾ 2 ਆਦਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। 1 ਤੋਂ 40 ਪੰਨੇ ਤਕ ਨਿਤਨੇਮ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਪੋਥੀ ਪੰਨਾ 1 ਤੋਂ 756 ਤਕ ਹੈ। ਤਤਕਰੇ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ 1992 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਪੰਨੇ 757 ਤੋਂ 1488 ਤਕ ਹਨ। ਇਸ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਦਸ ਰਾਗਾਂ ਰਾਗੁ ਆਸਾ, ਰਾਗੁ ਗੂਜਰੀ, ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ, ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਗੜਾ, ਰਾਗੁ ਵਡਹੰਸ, ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ, ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ, ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ, ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ ਅਤੇ ਰਾਗੁ ਬੈਰਾੜੀ ਦਾ ਟੀਕਾ ਦਰਜ ਹੈ।

ਤੀਜੀ ਜਿਲਦ 1992 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਪੰਨੇ 1489 ਤੋਂ 2263 ਤਕ ਹਨ। ਇਸ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਅੱਠ ਰਾਗਾਂ ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ, ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ, ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ, ਰਾਗੁ ਗੌਂਡ, ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ, ਰਾਗੁ ਨਟ ਨਰਾਇਨ, ਰਾਗੁ ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ ਅਤੇ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਚੌਥੀ ਜਿਲਦ 1992 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਪੰਨੇ 2265 ਤੋਂ 2923 ਤਕ ਹਨ। ਇਸ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਦਸ ਰਾਗਾਂ ਰਾਗੁ ਤੁਖਾਰੀ, ਰਾਗੁ ਕੇਦਾਰਾ, ਰਾਗੁ ਭੈਰਉ, ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ, ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ, ਰਾਗੁ ਮਲਾਰ, ਰਾਗੁ ਕਾਨੜਾ, ਰਾਗੁ ਕਲਿਆਨ, ਰਾਗੁ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਅਤੇ ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ, ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮ:1 ਤੇ ਮ:5, ਗਾਥਾ ਮਹਲਾ 5, ਫੁਨਹੇ ਮਹਲਾ 5, ਚਉਬੋਲੇ ਮਹਲਾ 5, ਸਲੋਕ ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਸਲੋਕ ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਕੇ, ਸਵਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ੍ਯ ਮਹਲਾ 5, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ 9, ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ 5 ਅਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੀਕੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੇਵਲ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਧ ਅੰਤਹਕਰਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਧ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਟੀਕੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

1. ਤੁਕਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ

ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਟੀਕਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਨੇ ਉੱਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੀਕੇ ਵਿਚ ਤੁਕਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:

ਚੁਪੈ ਚੁਪ ਨ ਹੋਵਈ ਜੇ ਲਾਇ ਰਹਾ ਲਿਵ ਤਾਰ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1)

“ਬਾਣੀ ਕੇ ਚੁਪ ਰਹਿਣੇ ਸੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਲਪੋਂ ਸੇ ਮਨ ਕੀ ਸਾਂਤੀ ਰੂਪ ਚੁਪ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ ਜੇ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੌ (ਲਿਵ) ਬ੍ਰਿਤੀ ਕੋ ਤੇਲ ਧਾਰਾਵਤ ਲਗਾਇ ਰੱਖੀਏ॥

ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਉਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤੁਕਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ “ ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 1)

ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅੱਠ ਤੁਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਕ ਤੁਕ ਦਾ ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ।

2. ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਜੁਗਤ ਰਾਹੀਂ ਟੀਕਾ

ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਜੁਗਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਆਪਨੇ ਜੋ ਹੁਕਮ ਮੇਂ ਰਾਜੀ ਹੋਕੇ ਚਲਣਾ ਕਹਾ ਹੈ ਸੋ ਹੁਕਮੁ ਕਿਤਨਾਕੁ ਹੈ ਜਿਸਕੋ ਨਿਸਚੇ ਹੋਵੇ ਔਰ ਅਪਨੀ ਅਹੰਤਾ ਛੁਟ ਜਾਵੇ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਉੜੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਉੜੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਟੀਕਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰ- ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ॥
ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ॥
ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ॥
ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ॥
ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1)

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਜਗਤ ਕਾ ਗੁਰੂ ਔਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈ।

ਉੱਤਰ- ਸਲੋਕੁ॥ ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਕ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਟੀਕਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

3. ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਬਰੈਕਟ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: (ਲਿਵ) ਬ੍ਰਿਤੀ, (ਨਾਲਿ) ਸਾਥ, (ਭੁਖਿਆ) ਤ੍ਰਿਸਨਾ, (ਸਚਿਆਰਾ) ਸਚੇ, (ਰਜਾਈ) ਰਾਜੀ, (ਵਿਖਮ) ਕਠਨੁ, (ਖੇਹ) ਨਾਸ, (ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ) ਹਾਜਰ ਹਜੂਰ, (ਵਿਗਾਸ) ਅਨੰਦ ਆਦਿ।

4. ਫੁੱਟ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਟੀਕਾਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਫੁੱਟ ਨੋਟ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਫੁੱਟ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ (*), (t), ( ) ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:

ਮਤਿ ਵਿਚਿ ਰਤਨ ਜਵਾਹਰ ਮਾਣਿਕ ਜੇ ਇਕ ਗੁਰ ਕੀ ਸਿਖ ਸੁਣੀ॥(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1) ਤਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਰਤਨ, ਜਵਾਹਰ ਤੇ ਮਾਣਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫੁੱਟ ਨੋਟ ਵਿਚ (*) ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:

“ਰਤਨ ਨਾਮ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਹੈ ਔਰ ਜਵਾਹਰ ਕਹੀਏ ਪਰਮੇਸੁਰ ਕਾ ਸਾਖਯਾਤ ਹੋਣਾ (ਮਾਣਿਕ) ਜੋ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਭਾਵ ਸ੍ਰਵਨ ਮਨਨ ਨਿਦਿਧਯਾਸਨ ਆਦੀ ਸੁਭ ਗੁਣ ਬੁਧੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹੈਂ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਐ ਦੀਪ ਲੋਅ ਪਾਤਾਲ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 2) ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁੱਟ ਨੋਟ ਵਿਚ ਦੀਪ, ਲੋਅ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਕੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦੱਸੇ ਹਨ।

“ਸਾਤੋ ਦੀਪ ਜੰਬੂ 1, ਸਾਲਮਲ 2 , ਪਲਾਖਯ 3, ਕੋਚ 4, ਸਾਕ 5, ਕੁਸ 6, ਪੁਸਕਰ 7, ਉਪਰ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ

5. ਉਥਾਨਕਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਖਿਆ

ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਥਾਂਵਾਂ ’ਤੇ ਉਥਾਨਕਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਦਰੁ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਉਥਾਨਕਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿਚ “ ਲਬੁ ਕੁਤਾ ਕੂੜੁ ਚੂਹੜਾ ਠਗਿ ਖਾਧਾ ਮੁਰਦਾਰੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 15) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਟੀਕਾਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ:

‘ਏਕ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਮੈ ਗਏ ਤਬ ਪੰਡਤਾਦਿ ਬਹੁਤ ਲੋ ਮਿਲਿ ਕਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਆਏ। ਔਰੁ ਏਹ ਪਰਸ਼ਨ ਕੀਆ ਕਿ ਹੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹਮ ਲੋਗ ਪੜਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਸ੍ਰਵਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਫਿਰ ਕੀ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਕਾ ਨਾਮ ਘਟ ਮੈ ਨਹੀ ਠਹਿਰਤਾ ਹੈ ਇਸਮੈ ਕਿਆ ਕਾਰਣੁ ਹੈ। ਤਿਸ ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਬਦੁ ਉਚਾਰਣ ਕੀਆ॥੧੫

6. ਬਾਣੀ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਜ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਟੀਕਾਕਾਰ ਨੇ ਟੀਕਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬਾਣੀ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਸੋਹਿਲਾ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਇਸ ਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਟੀਕਾਕਾਰ ਨੇ ਇੰਝ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ:

“ਸੋਹਿਲਾ ਨਾਮੁ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਕੇ ਜਸ ਕਾ ਹੈ ਜੈਸੇ ਤੀਨ ਕਾਲ ਕੀ ਤੀਨ ਸੰਧਯਾ ਹੈਂ ਪ੍ਰਾਤ ਔਰੁ ਮਧ੍ਯਾਨ ਔਰੁ ਸਾਯੰਕਾਲ ਤੈਸੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਮਤ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਜਪਜੀ ਕਾ ਪਾਠੁ ਔਰ ਸਾਯੰਕਾਲ ਮੇਂ ਰਹਰਾਸਿ ਕਾ ਪਾਠ ਔਰ ਸੈਨ ਸਮੇਂ ਸੋਹਿਲੇ ਕਾ ਪਾਠ ਏਹੁ ਤੀਨ ਸੰਧਯਾ ਹੈਂ।...

ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਟੀਕਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਜੋ ਕਿ ਅਰਨਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਇਹ ਟੀਕਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।