ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੂਸਲੇਵੜ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਸੀ। ਸ. ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ’ਤੇ ਚਲਦੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪੈੜ੍ਹਾਂ ਲੱਭਣੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਮ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਚਲਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਬੇਸ਼ਕ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਾਹਿਬ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਨ ਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਅਜੇ ਵੀ ਜੁਆਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੱਥਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੂਬ-ਹੂ ਯਾਦ ਸਨ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।

ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵਡ-ਵਡੇਰੇ ਸ੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ ਜੋ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੱਟੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚਲੇ ਪਿੰਡ ਚੂਸਲੇਵੜ ਆ ਵਸੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹਾਕਮ ਚੂਸੇਖਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਫ਼ਤਹ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੂਸਲੇਵੜ ਪਿੰਡ ਚੂਸੇਖਾਨ ਪਠਾਣ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ. ਬੂੜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਬਾਠ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਖੇ ਸ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਚੂਸਲੇਵੜ ਵਿਖੇ 11 ਅਗਸਤ, 1930 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਸ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਔਲਾਦ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸੱਤ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਭਰਾ: ਸ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ, ਸ. ਸਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਬੀਬੀ ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਹਰਭਜਨ ਕੌਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਜੀ ਅੱਠ ਭੈਣ ਭਰਾ ਸਨ। (ਕੁਝ ਭਰਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।)

ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਦਾਤ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਲਗਪਗ 1935-36 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡ ਚੂਸਲੇਵੜ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਸਕੂਲ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬ ਹੋਣਹਾਰ ਸਨ। ਛੇਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਪੰਝੀ ਸੌ ਡੰਡ ਮਾਰਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਸੌਂਚੀ, ਕਬੱਡੀ ਤੇ ਗੱਤਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਸਨ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਏਨਾ ਲਗਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਈ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਸਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜੰਗ (10 ਫਰਵਰੀ, 1846 ਈ.) ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਮੀਨਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੜੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਚੂਸਲੇਵੜ ਤੋਂ ਪਾਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸਭਰਾਵਾਂ ਤਕ ਦਾ ਇਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਪੈਦਲ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਦੋਸਤ ਆਪਣਾ ਸਾਈਕਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖੜਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਤੜਕਸਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਪਾਰਲੇ ਸਭਰਾਵਾਂ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਤੜਕਸਾਰ ਸਾਈਕਲ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਥੋੜਾ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮਾਲ੍ਹ (ਚੈਨ) ਲੱਥ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮਾਲ੍ਹ ਚੜਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਕਰਦੇ ਸਤਲੁਜ ਕੰਢੇ ਅੱਪੜੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਯਾਦਗਾਰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ ਤੇ ਬੇੜੀ ’ਤੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਜਾਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਈਕਲ ਕਾਹੀ ਵਿਚ ਲੁਕੋਇਆ ਤੇ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਲੇ ਸਭਰਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਯਾਦਗਾਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਯਾਦਗਾਰ ਖ਼ਸਤਾ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਾਥੀਆਂ ਪੱਥੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਰੁਕੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸੀ ਕਰ ਲਈ। ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਢਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਆਖਰੀ ਬੇੜੀ ਨੇ ਗੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਉਚਾ ਵੰਝ ਪੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬੇੜੀ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਪਰ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਬੇੜੀ ਤੋਂ ਏਨੇ ਦੂਰ ਸਨ ਕਿ ਬੇੜੀ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇੜੀ ਵੱਲ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਕ ਚੀਤੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਤਾ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਬੇੜੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇੰਝ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਇਸ ਦੌੜੇ ਆ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ’ਤੇ ਪਈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਕ ਗਏ। ਪਰ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਤਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹੇ। ਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇੜੀ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਝਿੜਕਾਂ ਪਈਆਂ ਕਿ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਬੇੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਨੇਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਸਵਾਰੀਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ ਕਿ ਕਾਕਾ ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਬਣਦਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕੋਈ ਨਫ਼ਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਸਨ।

ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ 52 ਕਾਪੀਆਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਸੀਤ ਦੀ ਕੰਧ ਤਾਂ ਦੀ ’ਤੇ ਕਲਮਾ ਸ਼ਹਾਦਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਏਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਪਹੂਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਇਕ ਰਜਿਸਟਰੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਜੋ ਪਹੂਵਿੰਡ ਦੇ ਮੌਲਵੀ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ। ਸਕੂਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਬੀ.ਏ. ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਕਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਐੱਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀ. ਟੀ. ਅਤੇ ਬੀ. ਐੱਡ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤੁਰਕੀ, ਅਰਬੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਫਰੈਂਚ ਆਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਸੀ।

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਬੀਬੀ ਗੁਰਬਚਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ ਬੀਬੀ ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਆਰਮੀ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1962 ਈ. ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਸੱਤ ਸੌ (700) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1965 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਜੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ-

1965 ਈ. ਦੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਆਪ ਜੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਸਨ ਜੋ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜੀ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗਲਤ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਰਾਤ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਨੇ 25 ਮੀਲ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ’ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਹੋਈ ਖੋਖਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੀ।

ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ। ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਜੀ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਖੰਗਾਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਸੀ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਉੱਪਰ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿਚ ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਮਿਲ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜੰਗਨਾਮਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਕੇ ਜੰਗਨਾਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਆਪ ਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਦ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦੇ

ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵੰਨਸੁਵੰਨੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਨਾ ਪਿਆਰ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ 1978 ਈ. ਵਿਚ ਜਥੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂਦਿਆਂ ਇਮਾਮ ਬੁਖਾਰੀ ਦੀਆਂ ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਤੇ ਜਦ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਬਾਰਡਰ ’ਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਚੈਕਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਕ ਕੈਬਿਨ ਵਿਚ ਬੈਠੀ 35 ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਇਕ ਬੁਰਕੇ ਵਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣਾ ਬਿਸਤਰਾ ਖੋਲੋ। ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਇਮਾਮ ਬੁਖਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਕੀ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਅਰਬੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋ?' ਤਾਂ ਸ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਹਾਂ ਜੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੋਂ ਕਹੋਗੇ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਬੀਬੀ ਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਜਦ ਤੀਜੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਬੀਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੁਰਕੇ ਨੂੰ ਉਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਆਪਕੀ ਬੜੀ ਅੱਛੀ ਤੌਫੀਕ ਹੈ”। ਉਸ ਨੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚਾਹ ਮੰਗਾ ਲਈ। ਇਹ ਉਸ ਬੀਬੀ ਦੀ ਸ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕਦਰ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ

ਸਮੇਂ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਭਾਰੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਗਪਗ 1970 ਈ. ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਘੜਿਆਲਾ (ਪੱਟੀ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1980 ਈ. ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 1984 ਈ. ਤਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਤਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੀ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬੈੱਡ ਤੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਤ ਲੈ ਆਏ ਸਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਤੇ ਵਿਚ ਪੱਥਰੀ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਪੀ. ਜੀ. ਆਈ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦਿਲਾਵਰੀ ਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਮਿਥ ਲਈ ਗਈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੈਂਪ ਨੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੀ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਚਿੱਠੀ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਨੰਗਾਲੀ ਲਈ ਚੱਲ ਪਵੋ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦਿਲਾਵਰੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਂਪ ਲਈ ਨੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ।

ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਉਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਸ ਅਫ਼ਸਰ, ਸ. ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਘਰਿਆਲਾ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਦਿ ਹਨ। ਪੱਟੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ। 31 ਜਨਵਰੀ, 1989 ਈ. ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਘੜਿਆਲਾ (ਪੱਟੀ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਘੜਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਪੱਟੀ ਵਿਖੇ 1990 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਤਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੱਟੀ ਵਿਖੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਸੀ ਕਿ 1998 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 117 ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ 3500 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। 13 ਜਨਵਰੀ, 1998 ਈ. ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਰਵੱਈਏ ਕਾਰਨ ਆਪ ਜੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ।

ਆਪ ਜੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਅਗਸਤ 2023 ਈ. ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਉਹ ਆਪ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਵੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਘਰ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ਹੱਥ ਲਿਖਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਪੁਸਤਕ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮੂੰਹ ਮੰਗੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1974 ਈ. ਤੋਂ ‘ਸੂਰਾ’ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ‘ਸੂਰਾ ‘ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਲੇਖ ਲੜੀਵਾਰ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਆਤਮ ਰੰਗ’, ‘ਫ਼ਤਹਿਨਾਮਾ’ ਅਤੇ ‘ਵੰਗਾਰ’ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ:

ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ (1997 ਈ.)
ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਵਾਂ’ (1997 ਈ.)
ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਕਰਣੀ ਦਾ ਫਲ (1997 ਈ.)
ਅਬਦਾਲੀ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ (2016 ਈ.)
ਪਹਿਲਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ (2018 ਈ.)
ਭੂਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਕੀਤੇ (2020 ਈ.)
ਕਦੀਮ ਤਵਾਰੀਖੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਟੀ (2023 ਈ.)
ਜਦੋਂ ਉੱਠ ਪਏ ਰਾਖੇ ਹਿੰਦ ਦੇ! (ਟੈਕਟ)

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਸਚਾਈ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, “ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਆਸ ਬਖ਼ਸ਼ਣਗੇ ਮੈਂ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ।” ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਭਾਣੇ ਅਨੁਸਾਰ 24 ਅਗਸਤ, 2023 ਈ. ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਹੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰੇਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣਗੇ।