ਉਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਇਕ ਅਹਿਮ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਆਏ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਆਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਮਹੰਤਾਂ ਹੱਥੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਇਕ ਸਨ।

ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ, 1882 ਈ. ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਸੇਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ. ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬੀਬੀ ਹੁਕਮ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਖਾਤਰ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ 1907 ਈ: ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਪਿਨਾਂਗ ਤੋਂ ਟੇਪਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਲਾਇਆ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ‘ਮਲਾਇਆ ਸਟੇਟ ਗਾਈਡ' ਵਿਚ ਸਿਗਨਲਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਖਰਚ ਲਈ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਭਾਈ ਜੁਆਲਾ ਸਿੰਘ ਠੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਔਰੇਗਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਲੰਬਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ। ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਆਰਾ ਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ, ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮੜ੍ਹਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਦੇ।

ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਏ। ਦਸੰਬਰ, 1910 ਈ: ਵਿਚ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਗਮ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਾਲਪੁਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੀ। ਲਾਲਪੁਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖਾਂ ਬੱਚੇ-ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਪਹਾੜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਪੈਦਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਵੱਸੋਂ ਵਾਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਿਆ। 1923 ਈ: ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਔਕੜਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ੍ਰੀ ਚਸ਼ਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਦੀਵਾਨ ਕਰ ਕੇ, ‘ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਜਲਾਲਾਬਾਦ’ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1923 ਈ: ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਚਸ਼ਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਲ ਵਰਤਣਾ ਵਰਜਿਤ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਾਲਪੁਰੇ ਵਿਚ ਖ਼ਸਤਾ ਹਾਲਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨਵ-ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਮਾਸਟਰ’ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਜਥਾ 1923 ਈ: ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਥੇ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਦੂਤ ਕਮਾਲਪਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਥੇ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਦੀਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਖਾਸ ਵਿਚ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸਜਾ ਕੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੀਵਾਨ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਦੇ ਹੀ ਉੱਦਮ ਸਦਕਾ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕਾਇਆ ਪਲਟ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

ਕਾਬਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪਰੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਅਮੀਰ (ਬਾਦਸ਼ਾਹ), ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਨਾਦਰ ਖਾਂ, ਕਾਬਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਰਕਾਰ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਆਗੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਘਾਲਾਂ ਘਾਲੀਆਂ ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨੀਆਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਵੈਸਾਖੀ ’ਤੇ ਸਲਾਨਾ ਦੀਵਾਨ ਕਰਨਾ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਉਸਾਰਨਾ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਖਾਲਸਾਈ ਰੂਹ ਭਰਨਾ, ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਦਮ ਸਨ।” ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਹਰੇਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਆਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਲੰਗੇਰੀ, ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਰਹਾਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਸ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਸ. ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ 6 ਜੁਲਾਈ, 1923 ਈ: ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 16 ਜੁਲਾਈ, 1923 ਈ. ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

1925 ਈ. ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਬਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ 1926 ਈ: ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦਿਆਂ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਭੀ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਲਪੁਰਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਲਪੁਰਾ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।