ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਦੀ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੋਦੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ “ਤੇਰਾ ਤੇਰਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਅਤੁੱਟ ਤੋਲ ਤੋਲੀ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਮਦਦਗਾਰ ਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਗੋਲਕ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਹੋਈ, ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਲ-ਪਰਵਾਰ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਹੀ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਲੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਲਾਂ ਬੰਨ੍ਹ-ਬੰਨ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਤੱਕੜੀ ਫੜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਇਕ ਟੱਕ ਬਿਨਾ ਪਲਕ ਝਪਕੇ ਖੜੇ੍ਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਉਹ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਬਿਨਾ-ਨਾਗਾ ਪੁੱਜਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਕੁਝ ਉਹ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਆਪਾ-ਵਾਰੂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਾ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਭੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਲੋਕੀਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਉਹ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਨਿੱਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਵਾਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤਕ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਪਰ ‘ਕੁਝ’ ਜ਼ਰੂਰ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ 11ਵੀਂ ਵਾਰ ਦੀ 13ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ :

(ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਾਮਾਵਲੀ)
ਪਉੁੜੀ 13

ਤਾਰੂ ਪੋਪਟ ਤਾਰਿਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬਾਲ ਸੁਭਾਇ ਉਦਾਸੀ।
ਮੂਲਾ ਕੀੜੁ ਵਖਾਣੀਐ ਚਲਿਤੁ ਅਚਰਜ ਲੁਭਿਤ ਗੁਰਦਾਸੀ।
ਪਿਰਥਾ ਖੇਡਾ ਸੋਇਰੀ ਚਰਨ ਸਰਣ ਸੁਖ ਸਹਜਿ ਨਿਵਾਸੀ।
ਭਲਾ ਰਬਾਬ ਵਜਾਇੰਦਾ ਮਜਲਸ ਮਰਦਾਨਾ ਮੀਰਾਸੀ।
ਪਿਰਥੀ ਮਲੁ ਸਹਗਲੁ ਭਲਾ ਰਾਮਾ ਡਿਡੀ ਭਗਤਿ ਅਭਿਆਸੀ।
ਦਉਲਤ ਖਾਂ ਲੋਦੀ ਭਲਾ ਹੋਆ ਜਿੰਦ ਪੀਰੁ ਅਬਿਨਾਸੀ।
ਮਾਲੋ ਮਾਂਗਾ ਸਿਖ ਦੁਇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਸਿ ਰਸਿਕ ਬਿਲਾਸੀ।
ਸਨਮੁਖਿ ਕਾਲੂ ਆਸ ਧਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਰਗਹ ਸਾਬਾਸੀ।
ਗੁਰਮਤਿ ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਪਰਗਾਸੀ॥13॥

ਪਉੁੜੀ 14
(ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਮਾਲਾ)

ਭਗਤੁ ਜੋ ਭਗਤਾ ਓਹਰੀ ਜਾਪੂਵੰਸੀ ਸੇਵ ਕਮਾਵੈ।
ਸੀਂਹਾ ਉਪਲੁ ਜਾਣੀਐ ਗਜਣੁ ਉਪਲ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਵੈ।
ਮੈਲਸੀਂਹਾ ਵਿਚਿ ਆਖੀਐ ਭਾਗੀਰਥੁ ਕਾਲੀ ਗੁਣ ਗਾਵੈ।
ਜਿਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਭਲਾ ਹੈ ਬੂੜਾ ਬੁਢਾ ਇਕ ਮਨਿ ਧਿਆਵੈ।
ਫਿਰਣਾ ਖਹਿਰਾ ਜੋਧੁ ਸਿਖੁ ਜੀਵਾਈ ਗੁਰੁ ਸੇਵ ਸਮਾਵੈ।
ਗੁਜਰੁ ਜਾਤਿ ਲੁਹਾਰ ਹੈ ਗੁਰ ਸਿਖੀ ਗੁਰਸਿਖ ਸੁਣਾਵੈ।
ਨਾਈ ਧਿੰਙ ਵਖਾਣੀਐ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵਿ ਕੁਟੰਬੁ ਤਰਾਵੈ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲੁ ਅਲਖੁ ਲਖਾਵੈ ॥14॥

ਪਉੁੜੀ 21
(ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀਏ ਸਿੱਖ)

ਕਾਲੂ ਚਾਊ ਬੰਮੀਆ ਮੂਲੇ ਨੋ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਪਿਆਰਾ।
ਹੋਮਾ ਵਿਚ ਕਪਾਹੀਆ ਗੋਬਿੰਦੁ ਘੇਈ ਗੁਰ ਨਿਸਤਾਰਾ।
ਭਿਖਾ ਟੋਡਾ ਭਟ ਦੁਇ ਧਾਰੂ ਸੂਦ ਮਹਲੁ ਤਿਸੁ ਭਾਰਾ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਾਮੂ ਕੋਹਲੀ ਨਾਲਿ ਨਿਹਾਲੂ ਸੇਵਕ ਸਾਰਾ।
ਛਜੂ ਭਲਾ ਜਾਣੀਐ ਮਾਈ ਦਿਤਾ ਸਾਧੁ ਵਿਚਾਰਾ।
ਤੁਲਸਾ ਵਹੁਰਾ ਭਗਤ ਹੈ ਦਾਮੋਦਰੁ ਆਕੁਲ ਬਲਿਹਾਰਾ।
ਭਾਨਾ ਆਵਲ ਵਿਗਹ ਮਲੁ ਬੁਧੋ ਛੀਂਬਾ ਗੁਰ ਦਰਬਾਰਾ।
ਸੁਲਤਾਨੇ ਪੁਰਿ ਭਗਤਿ ਭੰਡਾਰਾ ॥21॥

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਇਕੀਵੀਂ ਪਉੜੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ‘ਸੁਲਤਾਨੇ ਪੁਰਿ ਭਗਤਿ ਭੰਡਾਰਾ’ ਭਾਵ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਭਗਤੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿਚ ਕਾਲੂ, ਚਾਊ, ਬੰਮੀਆ, ਮੂਲਾ, ਹੋਮਾ, ਕਪਾਹੀ, ਗੋਬਿੰਦ ਘਈ, ਰਾਮੂ ਕੋਹਲੀ, ਨਿਹਾਲੂ, ਛੱਜੂ ਭੱਲਾ, ਮਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਲਸਾ ਵਹੁਰਾ, ਦਮੋਦਰ ਅਕੁਲ, ਭਾਨਾ ਆਵਲ, ਬੁਧੋ ਛੀਂਬਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਭੰਡਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਹੀ ਦੋ ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਅਤੇ ਟੋਡਾ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਹੀ ਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭੱਟਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਜਸ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜਸ ਸੁਣ ਕੇ ਮਲਸੀਹਾਂ ਤੇ ਭਾਈ ਭਾਗੀਰਥ ਜੀ ਗੁਰੂ-ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪੁੱਜੇ। ਭਾਈ ਭਾਗੀਰਥ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਿਰਾਲੀ ਅਲੌਕਿਕ ਖਿੱਚ ਦੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੋਗੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ।

ਮੈਲਸੀਹਾਂ ਵਿਚ ਆਖੀਐ ਭਾਗੀਰਥ ਕਾਲੀ ਗੁਣ ਗਾਵੈ।

ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ‘ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ’ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਗੀਰਥਾ ਨਾਮੀ ਖੱਤਰੀ ਮਲਸੀਹ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦਾ ਭਗਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬੇ ਦਾ ਜੱਸ ਸੁਣ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਯਾ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣੇ ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਖਿਯਾ ਮੈਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਬਾਬੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਦੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਓਨੇ ਆਖਿਆ, ਨਹੀਂ ਜੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਹੈ, ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਭਾਈ ਸਿੱਖਾ! ਦੇਵੀ ਨਾਮ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਯਾਪਕ ਹੈ। ਜੜ-ਵਸਤੂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਪੂਜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮੇਸਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਗੀਰਥ ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ।
ਭਾਈ ਭਾਗੀਰਥ ਜੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਲਸੀਹਾਂ ਸੀ। ਭਾਈ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਤਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵੇਈਂ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਫੜ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖਲੋਤੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਉਂਦੇ ਫਿਰ ਬਸਤਰ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਦੇ।

‘ਮਿਹਰਬਾਨ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ’ ਵਿਚ ਜਿਸ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਸਤਰ ਲੈ ਕੇ ਖਲੋਤਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਖ਼ਿਦਮਤਗਾਰ ਭਾਈ ਭਾਗੀਰਥ ਜੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਭਾਗੀਰਥ ਨਾਮ-ਧ੍ਰੀਕ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਭੀ ਸਿੱਖ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਧੁੰਮ ਪੈ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਸਧਾਰਨ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਹਿਤਪੁਰ ਸੀ ਜੋ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾਤਣ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਕਰਨਾ ਵਾਜਿਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਾਬ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਹੀਂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ‘ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ’ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਦਕਿ ਝਬਾਲ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸੋ ਭਾਈ ਭਾਗੀਰਥ ਜੀ ਵੀ ਬਾਬਾ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਵਾਂਗ ਸਿਦਕੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਲਗਨ ਲਿਵਲੀਨ ਸਿੱਖ ਸਨ।

ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ‘ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ’ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ 85 ਉੱਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜੀ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਤਾਂ ਕਾਬਲ ਵਿਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਕਾਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰੀ ਘੋੜੀ ਸੂਈ ਹੈ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਵਛੇਰੇ ਵੱਲ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵਛੇਰਾ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪੁੱਟੇ ਟੋਏ ਵਿਚ ਨਾ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਸੱਚ ਸੁਣ ਕੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ।

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਥਾਇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਦਉਲਤ ਖਾਂ ਲੋਦੀ ਭਲਾ ਹੋਆ ਜਿੰਦ ਪੀਰੁ ਅਬਿਨਾਸੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ-ਧ੍ਰੀਕ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਨਵਾਬ ਆ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫ਼ੈਲ ਗਈ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਇਕ ਗੁੱਜਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲੁਹਾਰ ਸੀ ਜੋ ਫਤਿਆਬਾਦ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਟੰਬ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਕੁਛ ਧਰਮ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੀ ਸਾਡਾ ਕਿਵੇਂ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, ਗਰੀਬ ਦਾ ਕੰਮ ਧਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰ, ਸਤਿਨਾਮੁ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰ, ਵੰਡ ਛਕ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ! ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਕੈਦੀ ਗੁੱਜਰ ਲੁਹਾਰ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁੱਜਰ ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਵਾਸਤਾ ਪਾਇਆ। ਭਾਈ ਗੁੱਜਰ ਨੇ ਕੈਦੀ ਦੀ ਬੇੜੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖਲਾਸੀ ਕੀਤੀ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁੱਜਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਫਿਰ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿੰਗਾ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਰੂ ਪੋਪਟ, ਮੂਲਾ ਕਿਰਾੜ, ਪਿਰਥਾ, ਖੇਡਾ, ਸੋਇਰੀ, ਪਿਰਥੀ ਮਲ ਸਹਿਗਲ, ਰਾਮਾ ਡਿਡਵਿੰਡੀਆ, ਮਾਲੋ ਮਾਂਗਾ, ਗਜਣੁ ਉਪਲ, ਸੀਹਾਂ ਉਪਲ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਭੌਰੇ ਸਿੱਖ ਸਨ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਾਈਂ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਖਰਬੂਜਾ ਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਸੀਨਾ-ਬਸੀਨਾ ਤੁਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਛਕਣ ਲਈ ਖਰਬੂਜਾ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨਿਨ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ— ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ, ਸੀਹਾਂ ਉਪਲ, ਮੇਸ਼ਾ ਖਤਰੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਮਥੋ ਨਾਮ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਰਾਰੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਸੀ।