ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 14 ਦਸੰਬਰ, 1920 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 23-24 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿਚ 24 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਨੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗਈ ਤਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਬੰਨ ਕੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨ ਧੀ ਨਾਲ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਲੜਕੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਇਕੱਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਬੇਪੱਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਰੋਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ‘ਭੁੱਚਰ’ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਾਸਤੇ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗੀ।

ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ‘ਭੁੱਚਰ’ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੀ 25 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ 20 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਸਵੇਰ ਦੀ ਗੱਡੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਵੇਰੇ 8:00 ਵਜੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਿਆ।

ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਸ਼ਹੀਦ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ) ਸੰਨ 1920 ਦੇ ਆਖੀਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਸੇਵਕ ਜਥੇ ਨੂੰ 11 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਤੇ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਮਿ: ਕਿੰਗ, ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ— “ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।”

ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬੈਠੇ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁਜਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਰਪਾਨਾਂ, ਟਕੂਏ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਛਵੀਆਂ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 70 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਕਹੇ ਟੁੱਕੜੇ-ਟੁੱਕੜੇ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਟੁੱਕੜੇ-ਟੁੱਕੜੇ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੰਦਰ ਧੜ ’ਤੇ ਸਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਤਕ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਾਫੀ ਵੱਧ-ਘੱਟ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ‘ਭੁੱਚਰ’ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਸਗੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੱਸਣ ਆਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵੈਦ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ— “ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਕੇਵਲ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹਟਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਲਾਉਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ’ਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਕੁਝ ਸੰਭਲੇ ਅਤੇ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 4:00 ਵਜੇ ਮਿਲ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਾਂਗੇ।

ਦੁਪਹਿਰ ਦੋ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਾਸਟਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸ. ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ,,
ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੈਨੇਜਰ ਕਾਰਖਾਨਾ ਤੇ ਵੈਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬੁੰਗੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ‘ਭੁੱਚਰ’, ਸ. ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਛੋਆ, ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ, ਸ. ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਏ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੱਜਣ ਵੀ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਹੋਈਆਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਨਿਪਟਿਆ ਜਾਵੇ। ਕੁਝ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੁਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਆਨਣੇ ਵੀ ਔਖੇ ਹਨ। ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ‘ਭੁੱਚਰ’ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਾਸਤੇ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਫਸਾਦ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਹੱਥ ਉੱਠੇਗਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਡਰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਭੇਟ-ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਅਕਾਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ‘ਭੁੱਚਰ’, ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ, ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁੱਲ੍ਹਾ, ਸ. ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਛੋਆ, ਹਕੀਮ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ। ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਮਾਸਟਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ, ਸ. ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ, ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੈਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ, ਸ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ, ਸ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਉਸਮਾ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੱਜਣ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਜੇ ਢੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੁੰਗੇ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਉਪਰੰਤ ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਨੇ ਪੰਜ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਕਿ ਜੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਾਸਤੇ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦੇਵੇਗਾ ਉਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਇਹ ਹਨ :-

1. ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।
2. ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ।
3. ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ।
4. ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਸੇਵਾਦਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋਣ।
5. ਜੋ ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੱਖੀ ਰਹਿਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੰਡ ਦੇਵੇ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਬਤ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ (ਗ੍ਰੰਥੀ ਪੁਜਾਰੀ) ਨਾਲ ਸਲਾਹ- ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬੁੰਗੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਕਾਨ ’ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਬਾਰੂਦ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਦੋ ਪੁਜਾਰੀ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਸਾਫ਼ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਖ ਲਵੋ ਤੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਕੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਲਵੋ। ਸ. ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਛੋਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਕ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਹੇ। ਪਰ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਪੰਜੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਖ ਲਿਆਉਣ। ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਸਰਕਲ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਨਵਾਬ ਅਬਦੁਲ ਹੁਸੈਨ ਸਾਹਿਬ ਕਜਲਬਾਸ ਬੜੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਕਿ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮਾ ਹੋ ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ੍ਹਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੁਆ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸੁਲ੍ਹਾ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ।

ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਥੇ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਲ੍ਹਾ ਤੇ ਸ. ਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਹਕੀਮ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜ-ਚਾਰ ਗੋਲੇ ਹੋਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੱਟਣ ਨਾਲ ਕਈ ਆਦਮੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਗੋਲੇ, ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਵੱਟੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਚਿਰਾਗ ਬੁਝਾ ਕੇ ਪਰਦੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਛਵੀਆਂ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਫੱਟ ਖਾਂਦੇ ਭੀ ਇਹੋ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ। ਮਰਨਾ ਹੈ, ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਫੱਟੜਾਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਤਾਂ ਵੀ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਇਹੋ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸੰਭਲੋ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਵੋ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਪੁਜਾਰੀ ਕਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਤਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ। ਦੋ ਸਿੰਘ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਫ਼ਰਸ਼ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਵੈਦ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਾਹਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਲਾਦੀਨਪੁਰ, ਭਾਈ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ 10 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਰ ਫੱਟੜ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਤ ਦੇ 12:00 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਕ ਪੁਜਾਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਿੰਘ ਮੰਜੇ ’ਤੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਦਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਕੁਹਾੜੇ ਵੱਜੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਅਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ’ਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਪੁਜਾਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ 13 ਆਦਮੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮੰਜੀਆਂ ’ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭੇਜੇ।

ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਧੋਤਾ ਗਿਆ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸੁਪਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੁਲਿਸ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ, ਪਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ— “ਅਸੀਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਸਹਾਰ ਕੇ ਹੋਰ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।”

ਇਸ ਸਾਕੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਲਾਦੀਪੁਰ 27 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ 28 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਵਸਾਊਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ 4 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਏ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਸਨ।

ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਾਕੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਕਿਚਲੂ, ਲਾਲਾ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਤੇ ਲਾਲਾ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਾ ਕੇ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਤੇ ਲਿਖਤੀ ਮਾਫ਼ੀਨਾਮਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸੀ— “ਸਾਡੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਕਾਲੀ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਾ ਕਰਨ।”

ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਭਰੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪੰਦਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂਬਰੀ ਆਰਜ਼ੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਦ ਤਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ:-

1. ਸਰਦਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਕੁੱਲਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ
2. ਸਰਦਾਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਈਸ ਉਸਮਾ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ
3. ਸਰਦਾਰ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ, ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ
4. ਸਰਦਾਰ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਨੰਬਰਦਾਰ
5. ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮੈਨੇਜਰ ਕਾਰਖਾਨਾ
6. ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਕੱਤਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ
7. ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ
8. ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
9. ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭੁੱਚਰ ਵਾਲੇ
10. ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਾਮਾ ਰਾਇ
11. ਸਰਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ
12. ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ
13. ਵੈਦ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
14. ਬਾਬਾ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ
15. ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਬੁਰਜਵਾਲਾ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਫ਼ਾ-145 ਜ਼ੋਰੀ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਕੀਤਾ। ਪਰ 9 ਜੁਲਾਈ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 1921 ਵਿਚ ਦਫ਼ਾ-148, 149, 304 ਅਧੀਨ 16 ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਤੇ 17 ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ਰਦ ਜੁਰਮ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ 9 ਜਨਵਰੀ, 1922 ਈ. ਨੂੰ 15 ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਕੈਦ ਤੇ ਇਕ ਨੂੰ 50 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ’ਚੋਂ 15 ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਾਲ ਕੈਦ ਤੇ 50 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੈਦ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 9-9 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 6-6 ਮਹੀਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਲਾਦੀਨਪੁਰ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ 28 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੋ ਵਜੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਸਨ।