ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਖੇਮਕਰਨ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ’ਤੇ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ ਹੈ। ਇਹ ਸੜਕ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਰਡਰ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਬਾਰਡਰ ਦੀ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਡੇਢ-ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੀ ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੁਣ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੜਕ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਪੱਕੇ ਥੇਹ ਉੱਤੇ ਡੇਢ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ, ਉੱਚੇ ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੂਰੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਰਸਿੰਘ ਰਕਬੇ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ 24 ਪਿੰਡਾਂ: 1. ਧੁੰਨ, 2. ਰੱਖ ਕੋਟਲੀ, 3. ਵੀਰਮ, 4. ਪੂਹਲਾ, 5. ਸਿੰਘਪੁਰਾ, 6. ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ, 7. ਫਰੰਦੀਪੁਰ, 8. ਬੈਂਕਾ, 9. ਬਲੇਅਰ, 10. ਤਤਲੇ, 11. ਪੱਧਰੀ ਕਲਾਂ, 12. ਪੱਧਰੀ ਖੁਰਦ, 13. ਢੀਂਡੀਵਾਲਾ, 14. ਚੱਕ ਸਿੰਕਦਰ, 15. ਮੂਸੇ, 16. ਗੱਗੋਬੂਆ, 17. ਛਿਛਰੇਵਾਲ, 18. ਭੁੱਚਰ ਖੁਰਦ, 19. ਭੁੱਚਰ ਕਲਾਂ, 20. ਸਾਂਡ ਵਾਲਾ, 21. ਮਾਣੇ, 22. ਮੱਲੀਆਂ, 23 ਨਾਰਲੀ, 24. ਛੀਨਾ ਦੀ ਜੂਹ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪੱਤੀਆਂ: 1. ਪੱਤੀ ਲਹੀਆਂ, 2. ਪੱਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, 3. ਪੱਤੀ ਮਹਿਲਾਂ ਕੀ, 4. ਪੱਤੀ ਚੰਦੂ ਕੀ, 5. ਪੱਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ, 6. ਪੱਤੀ ਫਗਵਾੜੀਆਂ, 7. ਪੱਤੀ ਸ਼ਾਮ ਕੀ, 8. ਪੱਤੀ ਨੱਥ ਮੱਲ, 9. ਪੱਤੀ ਮਾਣਾ ਕੀ, 10. ਪੱਤੀ ਨੰਗਲ ਕੀ, 11. ਪੱਤੀ ਭਾਈਆਂ ਕੀ, 12. ਪੱਤੀ ਭਾਈ ਝਾੜੂ ਕੀ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਬਜ਼ਾਰ ਹਨ।

ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਰੋਸਾਏ ਬਾਬਾ ਬਹੁਰ ਦਾਸ ਖੋਖਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਪਦਾਰਥ ਜੀ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ, ਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਪੱਛਮੀ ਬਾਹੀ ’ਤੇ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਰਮਸੇਵਕ ਭਾਈ ਝਾੜੂ ਜੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਵਲਟੋਹੇ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਤੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦੇ ਮਹੱਲ, ਮਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪੱਤੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਸ ਬੰਸ ਵੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਸਵੀਂ ਅੰਸ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬਿਧੀ ਚੰਦੀਏ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਬਾਬਾ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤਮਾਨ ਬਾਬਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਾਉਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਬਾ ਹਰਿਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਾਬਾ ਹਰਿਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨੇ 100 ਧਾਤਾਂ ਢਾਲ ਕੇ ਨਾਗਨੀ ਬਰਛਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਨਾਗਨੀ ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਬੱਝੇ ਸੱਤ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਵੇ ਚੀਰ ਸੁੱਟੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਹਰਿਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਹਰਿਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਜਵਾੜੇ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ ‘ਟੁੱਟੀ ਗੰਢਵਾਈ’ ਸੀ।

ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੱਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਖੱਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਬੁੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਬਦੁੱਲਾ ਢਾਡੀ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਢਾਡੀ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਸਨ।

ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਪਾਸ ਸਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੋਲੋ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਖੂਹ ਲੁਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ‘ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ’ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਝੇ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਨ-ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧੇ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ 40 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਅਤੇ 67 ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

1. ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, 2. ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ, 3. ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, 4. ਬਾਬਾ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, 5. ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ, 6. ਬਾਬਾ ਰੋਡਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, 7. ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ, 8. ਬਾਬਾ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, 9. ਬਾਬਾ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ, 10. ਬਾਬਾ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ, 11. ਬਾਬਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਅਰੂੜੁ ਸਿੰਘ, 12. ਬਾਬਾ ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ, 13. ਬਾਬਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ, 14. ਬਾਬਾ ਪੇ੍ਰਮ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, 15. ਸ਼ਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸ਼ਾਹ, 16. ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, 17. ਬਾਬਾ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ, 18. ਬਾਬਾ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ, 19. ਬਾਬਾ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ, 20. ਬਾਬਾ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, 21. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, 22. ਬਾਬਾ ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, 23. ਬਾਬਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀਨ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬੰਨੂ ਢਿੱਲੋਂ, 24. ਬਾਬਾ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ, 25. ਬਾਬਾ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, 26. ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਦੂਲਾ ਸਿੰਘ, 27. ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, 28. ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ, 29. ਬਾਬਾ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਘਸੀਟਾ ਸਿੰਘ, 30. ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, 31. ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, 32. ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ, 33. ਬਾਬਾ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬਲਾਕਾ ਸਿੰਘ, 34. ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਚੇਤ ਸਿੰਘ, 35. ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, 36. ਬਾਬਾ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ, 37. ਬਾਬਾ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, 38. ਕਾਕਾ ਬੁੱਧ ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ (ਭਾਈ ਬੁੱਧ ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰਤਨ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਵਲ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮਹੇਂਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਠਾਹਰ ਸਨ।

ਬੇਸ਼ਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨੱਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਸੈਲੂਲਰ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ, ਮੱਛਰਾਂ, ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਧਾ ਕੀਤਾ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ’ਤੇ ਕੇਸ ਚਲਾਏ ਗਏ। ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਕੁਰਕ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਾਂਸੀਆਂ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭਾਈ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 16 ਨਵੰਬਰ, 1915 ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਛੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ, ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟੀ, ਭਾਈ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਗਿਲਵਾਲੀ, ਭਾਈ ਸਾਉਣ ਸਿੰਘ ਚੱਬਾ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਦੂਜੇ ਭਾਈ ਪੇ੍ਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 16 ਮਈ, 1916 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ ਭਾਈ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪੇ੍ਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਕੱਟੇ। ਸਭ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟੀ। ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ੇਲ ਦੌਰਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੱਥ ਕੜੀ ਲਗਦੀ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਬਲ ਤੋਂ ਠੰਡੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਜੇਲਰ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਬੇੜੀ ਅੱਗੋਂ ਖਿੱਚਦਾ ਤੇ ਦੋ ਆਦਮੀ ਬਾਹਵਾਂ ਤੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਤੋਰਦੇ। ਬੇੜੀਆਂ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਗ ਵਗ ਕੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਹਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 67 ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀਂ ਜ਼ੇਲ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ, ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਭਰੇ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਕੁਰਕ ਕਰਵਾਈਆਂ।

ਹੁਣ ਸੁਰਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਕੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ‘ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ’ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਹਰ ਸਾਲ 16 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।