ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਓਥੇ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚ “ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 123 ਸਵਈਏ “ਸਵਈਏ ਮਹਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇ ਤੋਂ ਸਵਈਏ ਮਹਲੇ ਪੰਜਵੇਂ ਕੇ” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਅੰਗ 1389 ਤੋਂ 1409 ਤਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 20 ਸਵਈਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ “ਸਵਯੇਸ੍ਰੀਮੁਖਬਾਕ੍ਰਮਹਲਾ੫” ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਹੇਠ ਅੰਗ 1385 ਤੋਂ 1389 ਤਕ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ 143 ਸਵਈਏ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਆਂ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਰੁਹਾਨੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਬੜੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਈਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਹੋਈ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਦੋਂ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ, ਰੁਹਾਨੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਤਿਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

“ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ” ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਹਰ ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਜਸ ਗਾਉਣ ਲਈ “ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ” ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ “ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ” ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸੀਸ ’ਤੇ ਅਦਬ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਗ਼ੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਗਾਰੇ ’ਤੇ ਚੋਟਾਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਰਸਿੰਘੇ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਧੁਨ ਪਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਕੇ ਇਲਾਹੀ ਨਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੀ ਪਾਲਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਕ ਅਦਭੁੱਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਜਦ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਸੰਗਤ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿਚ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ “ਸਤਿਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ” ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਅਲੌਕਿਕ ਧੁਨ ਪੂਰੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪ ਸੀਸ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ “ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ. ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

"ਲੱਗਭਗ 15 ਕੁ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉੱਚ ਪਦਵੀਆਂ 'ਤੇ ਕਿਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਹ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ- ਆਪ ਨੂੰ ਵਡਭਾਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਈ ਹਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ। ਸਵਈਏ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ “ਸਵਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਬਾਕ੍ਰ ਮਹਲਾ 5" ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜੀਵਾਰ “ਸਵਈਏ ਮਹਲੇ ਪਹਲੇ ਕੇ ਤੋਂ ਸਵਈਏ ਮਹਲੇ ਪੰਜਵੇ ਕੇ' ਤਕ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸਵਈਏ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਗਭਗ 15-20 ਸਵਈਏ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ਗੁਰਪੁਰਬ 'ਤੇ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲੇ ਸਵਈਏ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਵਈਆ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਈਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰਨਜ਼ਰ ਜਾਣ ਕੇ ਬੜੇ ਅਦਬ, ਸਤਿਕਾਰ, ਠਹਿਰਾਅ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਨ “ਹਮ ਅਵਗੁਣਿ ਭਰੇ ਏਕੁ ਗੁਣੁ ਨਾਹੀ . . " ਸਵਈਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਸਵਈਆਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸਰਵਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਸੰਗਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵਡਭਾਗਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।"