ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲ ਬੁੱਧ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਵਰਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਬਣੀ ਪਈ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਚੋਰੀ, ਡਾਕੇ, ਠੱਗੀਆਂ, ਕਤਲ ਆਦਿ ਨੂੰ ਗਿਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲਾਹਨਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਘਰ-ਘਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਨਚਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਦੀ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਰੀਏ:-

1. ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਵਰਗ ਬੱਚੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ (ਮਰਦ ਸਮੇਤ ਇਸਤਰੀ) ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕ ਹੀ ਇਸ ਦਲਦਲ ਦੇ ਵਿਚ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਲਦਲ ਦੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਕੁਝ ਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਗੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਦੇ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਸਟਲਾਂ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਹੁਣ ਇਸ ਪਾਸੇ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸੋਚਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਲੜਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦ ਤੋਂ ਇਸਤਰੀ ਵਰਗ ਦਾ ਪੈਰ ਘਰ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾਅ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਆਦਤ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੀਏ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਹ ਵੀ ਮਰਦ ਸਮੇਤ ਇਸਤਰੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹ ਸਮਾਜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੀ ਰੂਪ ਧਾਰੇਗਾ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2. ਨਸ਼ਾ ਫੈਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ: ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਹੌਲ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਫੈਲਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾੜਾ ਮਹੌਲ ਇਸ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਸ ਮਹੌਲ ਵਿਚ ਸੰਗਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਵਰਤਾਵਾ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਖਾਂਦਾ-ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਉੱਪਰ ਮਨ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸੋਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ। ਇਸ ਸੋਚ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਪੜਾਈ, ਸੰਗਤ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਹੌਲ, ਘਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਂਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀ ਲਤ, ਗਰੀਬੀ, ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਂਕ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਰ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰ ਇਹ ਏਜੰਸੀਆਂ ਆਪਣਾ ਜਾਲ ਬੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਚੇਨ ਸਿਸਟਮ ਮੁਤਾਬਕ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਫਿਰ ਹੋ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਲਾਹਨਤ ਤਕਰੀਬਨ ਘਰ-ਘਰ ਤਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਵੀ ਇੰਨੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਇੰਨੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਜੋ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਸਾਹਮਣੇ ਨੱਚ-ਟੱਪ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਦੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਤਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਹੈ।

3. ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ: ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਤ ਨੇ ਖਤਮ ਤਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

4. ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੋਸ਼ਿਸ਼: ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਖਤ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਸ਼ਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਫੈਲੀ ਹੀ ਇੰਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ, ਜਦ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੇਅੰਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਘਰੋਂ ਘਰੀ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰਚੇ ਵੀ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਠੱਲ੍ਹ ਪੈ ਸਕੇ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕੰਮ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਫੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਂ ਥਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਇਹ ਲੋਕ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤੋਟ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਦੇਖੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਯਕੀਨ ਜਾਣੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜੇ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੜੀ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਯਕੀਨ ਜਾਣਿਓ ਕਿ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਤਕ ਇਹ ਅਪਰਾਧੀ, ਚੋਰ, ਨਸ਼ਈ ਵਰਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਗੰਦਾ, ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਗੰਦੇ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਮਾਰਦੇ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਵੀ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਕੇਵਲ ਯੋਗਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਲੈਕਚਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੁਲਿਸ ਅਜਿਹਾ ਵਰਗ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪੁਲਿਸ ਤਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹਨ, ਜੇਲ ਭੇਜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਇਸ ਨਸ਼ਈ ਜਾਂ ਭੈੜੇ ਵਰਗ ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਇਕੱਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਸ਼ਾ-ਛਡਾਊ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲੈਕਚਰ ਆਦਿ ਵੀ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਹੁਤੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਖਦੀ।

ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਨਸ਼ਈ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਗੱਲ ਗੱਲ ’ਤੇ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਤਮਿਕ ਸੂਝ ਵਿਹੂਣਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਸੁਲਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਗਾਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਥਿਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਬਹੁਤਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

5. ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਸ਼ਈ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ “ਇਤੁ ਮਦਿ ਪੀਤੈ ਨਾਨਕਾ ਬਹੁਤੇ ਖਟੀਅਹਿ ਬਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇ ਨਾਨਕ! ਇਸ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਪੀਤਿਆਂ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਰ ਖੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਭਾਵ ਅਹੰਕਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕੂੜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਰ ਹੀ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ)। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਖੀਏ ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਘਨੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਖੱਟੀ ਖੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੰਠੜੀ ਸਮਝੋ ਖਤਮ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕ ਨਸ਼ਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਸ਼ਈ ਸਮਾਜ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਨਸ਼ਈ ਇਨਸਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਹੋਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਸ਼ਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਿਆਂ ਫਿਰ ਸਾਂਭਣਾ ਬੜਾ ਹੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਚ ਝੱਲਪੁਣਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਧੱਕੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚ ਧਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਨਸ਼ਾ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:

ਜਿਤੁ ਪੀਤੈ ਮਤਿ ਦੂਰਿ ਹੋਇ ਬਰਲੁ ਪਵੈ ਵਿਚਿ ਆਇ॥
ਆਪਣਾ ਪਰਾਇਆ ਨ ਪਛਾਣਈ ਖਸਮਹੁ ਧਕੇ ਖਾਇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 554)

6. ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਫੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਪਾਅ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਜੋਗੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਅਕਸਰ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਵਸਥਾ ਉੱਚੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਜਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਇਸ ਝੂਠੇ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਖੰਡਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ- ਗੁੜੁ ਕਰਿ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਕਰਿ ਧਾਵੈ ਕਰਿ ਕਰਣੀ ਕਸੁ ਪਾਈਐ॥ ਭਾਠੀ ਭਵਨੁ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ ਪੋਚਾ ਇਤੁ ਰਸਿ ਅਮਿਉ ਚੁਆਈਐ॥ ਭਾਵ ਹੇ ਜੋਗੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਗੁੜ ਬਣਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੁੜੀ ਸੁਰਤਿ ਨੂੰ ਮਹੂਏ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਣਾ, ਉੱਚੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਸੱਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰਲਾ ਦੇ। ਸਰੀਰਕ ਮੋਹ ਨੂੰ ਸਾੜ, ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ ਕੱਢਣ ਦੀ ਭੱਠੀ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਜੋੜ, ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਠੰਡਾ ਪੋਚਾ ਜੋ ਅਰਕ ਵਾਲੀ ਨਾਲੀ ਉੱਤੇ ਫੇਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਮਿਲਵੇਂ ਰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਿਕਲੇਗਾ।

ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਈਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੇਵਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਨਸ਼ਈ ਤਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਸ਼ਈ ਵਿਅਕਤੀ ਫਿਰ ਉਪਰੋਕਤ ਮਹੌਲ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹੌਲ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ’ਤੇ ਇਹ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਸ਼ਈ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ, ਚੰਗਾ ਮਹੌਲ ਕਿਸ ਨੇ ਦੇਣਾ ਹੈ? ਇਹ ਨਸ਼ਈਆਂ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਨਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਧੀਆ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਮਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮਹੌਲ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਸਾਡਾ ਅਮੀਰ ਵਰਗ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ, ਡਾਕਟਰੀ ਖੇਤਰ, ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਖੇਡ ਖੇਤਰ, ਅਦਾਲਤੀ ਵਰਗ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਹੀ ਲਿਆ ਸਕਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਗਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਮਹੌਲ ਦੇ ਬਣਨ ’ਤੇ ਹੀ ਨਸ਼ਈ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਗਾਰ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਚ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨਾ ਨਿਭਾਏ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਗੰਦਾ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਮਹੌਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਇਸ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧਦੀ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਤਕ ਵੀ ਤਾਂ ਸੌਖੀ ਹੀ ਅੱਪੜ ਜਾਏਗੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦਾ ਫੈਲ਼ਾਅ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ, ਧਰਮੀ ਮਾਰਗ, ਸੇਵਾ ਮਾਰਗ, ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਲੜ ਆਪ ਵੀ ਲੱਗਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾਂ,ਹੀਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪੈਣਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਸੰਸਥਾ ਵਰਗੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰਕ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ, ਪਿਆਰ, ਬਖਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਕਰਾਂਗੇ। ਕੇਵਲ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਕਰਾਉਣ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂ ਨਾਮ ਚਮਕਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਦੋਂ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਮਹੌਲ ਬਦਲਣ ਵਿਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਫਲ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸੇਵਾ ਇੱਕ ਸਾਬਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਸਾਡੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਜਦੋਂ ਜਾੜ ਦੁੱਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦਰਦ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਡੱਕੇ ਨਾਲ, ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜੰਬੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾੜ ਨੂੰ ਪੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾੜ ਦਾ ਦਰਦ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੇਸ਼ੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਜਾੜ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤਾਹਨੇ ਮਿਹਣਿਆਂ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੰਦੇ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਆਲੇਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਚੰਗੇ ਮਹੌਲ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ। ਹਥਲਾ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਪਾਠਕ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਇਹ ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬੀ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਪਰ ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕਰਮ ਲਈ ਲੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਤੋਂ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।

ਜਿਹੜਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਥਕ ਕਾਰਜ ਦੇਖੀਏ, ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇਖੀਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇਖੀਏ, ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੇਵਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸੋ ਆਓ, ਇਸ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰੀਏ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਧਰਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇਈਏ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਨਸ਼ਈ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਣਾਈਏ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਵਿਚਰੀਏ। ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀਏ, ਰੋਕ ਕੇ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਉੱਚੀ ਕਰੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਿਨਾਰਾ ਨਾ ਕਰੀਏ ਸਗੋਂ ਨੇੜ੍ਹੇ ਲਿਆਈਏ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ, ਸੇਵਾ ’ਤੇ ਲਾਈਏ, ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ ਤੇ ਅਖੀਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਅਰਦਾਸ ਨਸ਼ਈਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਰੀਏ ਕਿ ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ। ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਸਫਲ ਕਰਨਾ ਜੀ।