ਦਾਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮਿਤੀ 17 ਤੋਂ 19 ਦਸੰਬਰ, 2024 ਈ. ਤਕ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਫੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਆਸਾ ਜੀ ਕੀ ਵਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗਤ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰੌਣਕਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਸੋਚ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1756 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਕਰ ਕੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਤੰਬੂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਕੌਤਕ ਕੀਤੇ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਇਹ ਕੌਤਕ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਆਪਣਾ ਦੂਸਰਾ ਤਖਤ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਤੰਬੂ ਰਾਹੀਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਬਣਤਰ:- ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁੰਦੀ’ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦੇ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਭਾਰੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਰੱਖਾਂਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਿਰ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਤਕਦੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਚੰਗੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤਕਦੀਰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਵਿਚਾਰ ਮਾੜੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤਕਦੀਰ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਪਗ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਰਲ ਕੇ ਸਾਡੀ ਤਕਦੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ, ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਾਏਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਧੀਆ ਹੋਣਗੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਕਦੀਰ ਆਪ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਤਕਦੀਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੂ ਤੇ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੈ। ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਏਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਢਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਾਲਪਨਿਕ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਬੜਾ ਹੀ ਚੁਸਤ ਜੁਲਾਹਾ ਹੈ ਜੋ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵੀ ਬੁਣਦੈ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵੀ ਬੁਣਦੈ।

ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਪੌਦਾ ਉੱਗਦੈ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੌਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੋਚ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਜ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪੌਦਾ ਨਹੀਂ ਉੱਗ ਸਕਦਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ। ਕਰਮ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਓਦੋਂ ਤਕ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੋਚ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹੁੰਦੈ। ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਬਗੀਚੇ ਵਰਗਾ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦੈ ਜਾਂ ਵੈਸੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਦੇ ਹਾਲ ’ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਣਗੇ। ਅਗਰ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਦੇ, ਬੇਕਾਰ ਬੀਜ ਆ ਕੇ ਉੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਵਕਤ ਅਜਿਹਾ ਆਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਪੂਰੇ ਬਗੀਚੇ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬੁਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੜ੍ਹੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ।

ਸਰੀਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਗੈਰ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ। ਗ਼ਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲਗਦੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਜਵਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੈ। ਹਾਲਾਤ ਵਾਂਗ ਰੋਗ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ’ਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਮਾਰ ਵਿਚਾਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰਿਵਾਲਵਰ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਵਾਂਗ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੈ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਗੋਲ਼ੀ ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਾੜੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇਗਾ, ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਮਾੜਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਕੋਮਲ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਖੌਤੀ ਸੰਤ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਸੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਧ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਲਾ ਲਈਏ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਲਈਏ। ਸਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਸੰਜੋਗ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤਕ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਟੀਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਓਦੋਂ ਤਕ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਆਣਪ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ 'ਚ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੀ ਵਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਟੀਚਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਔਗੁਣ ਹੈ ਇਹ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਡਰਾਂ, ਕਸ਼ਟਾਂ ਤੇ ਤਰਸਯੋਗ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਦਾ ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਬਿਨਾਂ ਗਲਤੀਓਂ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹੋਣ।

ਵਹਿਮਾਂ ਤੇ ਡਰਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਪਰ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿਓ। ਇਹ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲੀਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿੰਗੀ ਟੇਢੀ ਬੇ-ਅਸਰ ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਦੇਸ਼, ਊਰਜਾ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਭ ਤਾਕਤਵਰ ਵਿਚਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ’ਤੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇਸ ਕਮੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਦੁਚਿੱਤੀ ’ਚ ਰਹੋਗੇ ਤੇ ਏਹੀ ਸੋਚਦੇ ਰਹੋਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰ ਸਕੋਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੱਕ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਬੀਜ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬੀਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਲ ਅਗੇਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਤਾਕਤਵਰ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਦੇ ਦੀ ਓਦੋਂ ਤਕ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਕਰਾਉਣਾ ਨਾ ਚਾਹਵੇ। ਫੇਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੰਬੂ ਤੋਂ ਤਖ਼ਤ ਬਣਤਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਮਲ ਦੇ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ, ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਦੀ ਉਪਜ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਚੱਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ, ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਟੀਚੇ, ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਇਨਸਾਨ, ਡਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਨਸਾਨ, ਵਹਿਮ, ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਰਹਿਤ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੋਚ ਨਕਸ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1756 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਗਤ ਦਾ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਦੇ ਵਿਚ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਮੂਹ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਉਪਰੋਕਤ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ-ਪੂਰਵਕ ਸਾਂਝ ਪਾਈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਕ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰੋ, ਬਹਾਦਰ ਬਣੋ, ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਟੀਚੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਪੰਥਕ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਣ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਇਨਸਾਨ ਬਣੋ, ਡਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਹਿਮ, ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਨਸਾਨ ਨਾ ਰਹੋ।

ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਰੀਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਉਸ ਇਕੱਠ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾਨ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਪਰੋਕਤ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਗੇ। ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪੰਜ ਸਰੀਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੰਬੂ ਦੇ ਸਫਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਸਨ- ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪੌਸ਼ਾਕੇ ਪਹਿਨਾਏ ਗਏ, ਸੋਹਣੇ ਦਸਤਾਰੇ ਸਜਾਏ ਗਏ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ’ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਕਾਰੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੇਸ, ਕੰਘਾ, ਕੜਾ, ਕਿਰਪਾਨ ਅਤੇ ਕਛਹਿਰਾ ਹੋਣਗੇ।

ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਥਮ ਕੇਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ੍ਹ ਅੰਗ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਗਰਭ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹਨ। ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕੇਸ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੇਸ ਨਿਯਮਤ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੇਸ ਨਾ ਕਟਾਉਣ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੇਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮੋਹਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜ ਕੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪੂਰਨ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣ ਹਿੱਤ ਕੇਸ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਕੌਤਕ ਵਰਤਾਇਆ, ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਭਾਵ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੀ ਖੁਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੰਘਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ । ਇਹ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੰਘਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਕੰਘੇ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ! ਦਸਮ ਦੁਆਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੁਕਟ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀਰੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕੰਘਾ ਕੋਹਿਨੂਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹਿਆ ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ। ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕੰਘਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਤਾਜ਼ਾ -ਦਮ, ਨਰੋਆ ਤੇ ਚੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਸ ਵੀ ਸੰਵਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਚਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰ/ਮੱਥਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥਕੇਵਾਂ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੰਘਾ ਫੇਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਥਕੇਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੇਸ ਵਾਹੁਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਪਰੰਤ ਬੀਜ ਪਾਈਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਰਬ ਲੋਹ ਦਾ ਕੜਾ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤੁਹਾਡੀ ਨਕਾਰਤਮਕਤਾ, ਨਿਖੇਧਾਤਮਕਤਾ (NEGATIVITY) ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹ ਪੁਰਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸ੍ਵੈਮਾਣ ਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਚਿਤਾਵਨੀ (Warning) ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਣਾ ! ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਾ ਉਠਾਉਣੀ ਪਵੇ। ਕਿਰਪਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਗਾਤਰੇ ਵਿਚ ਸਜਾ ਕੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸ਼ਸਤਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਿਰਪਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਰ ਰਸ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਬੀਰ ਰਸ ਅੰਦਰੋਂ ਮਿਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਨਾ ਆਪਣੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ, ਨਾ ਦੇਸ਼, ਨਾ ਕੌਮ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਜ਼ਲੂਮ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਸੇ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਸਾਡੀ ਸ੍ਵੈ-ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਸਾਧੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਜੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਰੋਕੇਗੀ। ਕਿਰਪਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਵਾਂ ਕਕਾਰ ਕਛਹਿਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਛਹਿਰਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੌਰਵ, ਵਡਿਆਈ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸਹਿਜ, ਲੱਜਾ, ਨੇਕਚਲਨੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਤ, ਸਨਮਾਨ, ਇੱਜਤ ਤੇ ਉੱਚਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਨੇ ਸੰਜਮੀ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕਛਹਿਰਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਉਪਰੋਕਤ ਕਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤੰਬੂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਰਬ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਾਟੇ ਦੇ ਵਿਚ ਸਵੱਛ ਜਲ ਮਿੱਠਾ ਆਦਿ ਪਾ ਕੇ ਸਰਬ-ਲੋਹ ਦੇ ਖੰਡੇ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹੋ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪ ਛਕਿਆ। ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਤੰਬੂ ਲਗਾ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸੁਗੰਧੀ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖਾਲਸੇ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਰਗੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦਾ ਵਾਸਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਣਤਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੀਂ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਤੰਬੂ ਰਾਹੀਂ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਆਪਣੀ ਬਣਤਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਬੂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਣਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਤੰਬੂ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੰਬੂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦੇਣੀ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਤੰਬੂ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਖਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਇਸ ਸੁਗੰਧੀ ਰਾਹੀਂ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਲਸਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੌਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਝੰਡਾ, ਨਗਾਰਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਫੌਜ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਏਗੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਜਰਵਾਣਾ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇਗੀ। ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫੌਜ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕੇਵਲ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੱਲੇਗੀ। ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਕੇਵਲ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਗੀ। ਖਾਲਸਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਗੁਆਏਗਾ। ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਰਿੱਧੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਡਰਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੰਵਾਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਘਬਰਾਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੰਬੂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਇਹ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਪੰਜ ਕੱਕਾਰੀ ਵਰਦੀ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਝੂਠੀਆਂ ਸਹੁੰਆਂ ਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਨ ’ਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰਾਇਆ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਵੇਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ 10 ਲੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੇ ਚਨੇ ਚਬਾ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਪੰਥਕ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤਕ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਤਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸੁਗੰਧੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਨਾਦੀ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਾ ਕੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਾਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ (ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ) ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਭਾਈ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਜੀ ਮਹਿਰਾ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹਾਂ। ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਬਾਰੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੰਬੂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਤੋਂ ਥਾਪੜਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਤਰਥੱਲ਼ੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਲਤ ਪਲਟਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਗੰਧੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤਕ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੇ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੰਬੂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਬਣਤਰ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਕਾਹਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਸੋਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੰਸਾਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਖਾਲਸਾ ਖੁਦ ਉਪਰੋਕਤ ਤੰਬੂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਬਣਤਰ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣਾ ਵੀ ਭਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਭਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰੇ।