ਬਣੇ ਚਮਚੇ ਹਕੂਮਤ ਗੋਰੀ ਦੇ ਕਈ, ਹੱਲੇ ਧਰਮ ’ਤੇ ਸੀ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ।
ਇਖ਼ਲਾਕ ਹੀਣੇ ਮਹੰਤ ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ, ਗੁਰੂ-ਘਰ ਬੈਠੇ ਕੁਕਰਮ ਸੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ। ਧਰਮ ਰਿਹਾ ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ, ਬਦਇਖ਼ਲਾਕੀਆਂ ਲੋਕ ਇਹ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ।
ਹੁੰਦੇ ਸੁਣ ਕੁਕਰਮ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ, ਵੇਖ ਖ਼ਾਲਸੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਜਰੀ ਜਾਂਦੇ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਮਰਿਯਾਦਾ ਨਿਭਾਉਣ-ਖਾਤਰ, ਸਿਰ-ਧੜ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਸਿੱਖ ਲਾ ਜਾਂਦੇ।
ਲੋੜ ਪੈ ਜਾਵੇ ਜੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ, ਹੱਸ-ਹੱਸ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਪਾ ਜਾਂਦੇ। ਨਨਕਾਣਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ।
ਹਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਝੁਕਦਾ ਹੈ ਸਿਰ ਇੱਥੇ, ਇਸਦੀ ਫਿਜ਼ਾ ’ਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਸੁੱਚੀ। ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਮਹੰਤ ਨਨਕਾਣੇ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੱਜ ਕੇ ਅੱਤ ਮਚਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸ਼ਰਾਬੀ ਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਹੀ ਰੀਤ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਮਰਿਯਾਦਾ ਹੈ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣੀ, ਨਾਂ ਮਹੰਤ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਖ਼ਤ ਲਿਿਖਆ।
ਛੱਡ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲੈ ਤੂੰ, ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ ਲਿਖੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਖ਼ਾਲਸੇ ਲਿਖਿਆ ਪੈਗ਼ਾਮ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਜੋ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੰਗਾਰ ਸਮਝੀ।
ਗੁੰਡੇ ਰੱਖ ਲਏ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਖੜੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਮਝੀ। ਬੈਠ ਆਗੂਆਂ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਣੀ ਏਂ।
ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਨਾ ਇੰਞ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਇਹ ਪਾਵਣੀ ਏਂ। ਵਰਜ ਆਵਾਂਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਕੰਮੋਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਲਵਾਂਗੇ।
ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਧੂੜੀ ਨੂੰ ਲਾ ਮੱਥੇ, ਧਰਤ ਨਨਕਾਣੇ ਦੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਕਰ ਅਰਦਾਸ ਤੁਰ ਪਏ ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਧਰਤ ਨਨਕਾਣੇ ਦੀ ’ਤੇ ਜਾ ਪੈਰ ਪਾਇਆ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਜੇ, ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲੈ ਸੰਗਤ ਦਰਬਾਰ ਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਹਰਿ ਜਸ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਗੁੰਡੇ ਮਹੰਤ ਦੇ ਆਣ ਪੈ ਗਏ।
ਅਰਦਾਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਸੂਰੇ, ਜ਼ੁਲਮ ਹੱਸ ਕੇ ਸਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ ਗਏ। ਸਾਕਾ ਵਰਤਿਆ ਧਰਤ ਨਨਕਾਣੇ ਦੀ ’ਤੇ, ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਾਂ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਅਸਹਿ ਹੋਇਆ।
ਹੋਇਆ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਦਾ ਨੰਗਾ-ਨਾਚ ਇੱਥੇ, ਤੱਕ ਤੱਕ ਕੇ ਧਰਤ ਅਸਮਾਨ ਰੋਇਆ। ਚੱਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਛਵੀਆਂ, ਟਕੂਏ, ਗੰਡਾਸੇ, ਫਰਸ਼ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਹੋਇਆ।
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖ਼ਿੱਲਰੀਆਂ ਵੇਖ ਲਾਸ਼ਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਸਮੇਤ ਜ਼ਰਾ-ਜ਼ਰਾ ਰੋਇਆ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੋ ਸਹਿਕਦਾ ਸੀ, ਜੀਉਂਦੇ-ਜੀਅ ਸਾੜਿਆ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜੰਡ ਦੇ ਨਾਲ।
ਤੇਲ ਪਾ-ਪਾ ਸਾੜੇ ਸੀ ਕਈ ਸੂਰੇ, ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਗਏ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲ। ਪਾ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਧਰਮੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ, ਗੁਰੂ-ਘਰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ’ਤੇ ਕਿੰਝ ਹੈ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ, ਪਾ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਸੱਚ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। | 
