ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ॥
ਜੀ ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ॥ (ਪੰਨਾ 1347)

ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫੈਜ਼-ਏ-ਆਲਮ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਰਬਉੱਚਤਾ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਣ ਦਾ ਚਾਅ ਸੀਤਲ-ਚਸ਼ਮੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਰਹਿਬਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਕ ਨਹੀਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੇਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਐਬਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ, ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ, ਪ੍ਰਲੋਕ ਵੀ ਇਹ, ਸਿਦਕ ਵੀ ਇਹ, ਸ਼ਾਨ ਵੀ ਇਹ, ਜਿੰਦ ਵੀ ਇਹ, ਜਾਨ ਵੀ ਇਹ। ਗੱਲ ਕੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਮੈਂ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਤਨੋਂ- ਮਨੋਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸ਼ਾਹ ਬਿਨਾਂ ਪੱਤ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਗਤ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਬਾਗ ਦੀ ਮੂਲੀ ਹਾਂ? ਜਾਇਜ਼/ਨਾਜ਼ਾਇਜ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਚ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹੀ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਪੈ ਕੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੁਸਾਫਰਖਾਨਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਖਾਤਰ ਭੇਜੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਰੰਗ-ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਰਹਿਣੀ ’ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੰਗਰ ਇਕ ਅਵਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਕ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ, ਕੱਖ, ਪੱਠਾ, ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਅਵਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਡੰਡੇ ਖਾਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ ਗੁਰੂ ਹੱਥ ਹੈ; ਉੱਚੀ ਰੱਖਣ ਭਾਵੇਂ ਨੀਵੀਂ ਕਰਨ, ਸਭ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ। ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ’ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਭਰੋਸਾ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਅਸਲ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿਚ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਰਚੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੰਨਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ-ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੱਸਣੇ ਹਨ ਤੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਰਹਿਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਉ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਪਿਉ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨ ' ਕੇ ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਖੰਡਿਓ ਤਿੱਖੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਖਤ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਤੇ ਰਹਿਣੀ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ-ਮੇਰੀ ਖਤਮ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ! ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਖਾਂਗਾ ਕਿ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੇ ਭਾਵ ਕਿ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ' ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਭ ਦੇ ਇਸ਼ਟ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸੱਚਖੰਡ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰਚੇਤੇ ਨੇ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੋਵੇ। ਜੀ ਨਹੀਂ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ ਰਚਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਥਾਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ, ਕਿਸੇ ਕੌਮ, ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਖਪਾਤ ਨਹੀਂ। ਨਿਰੋਲ ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮ-ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਕੋਡੇ, ਭੀਲ ਵਰਗੇ ਆਦਮਖੋਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਵਰਗੇ ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ। ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਸਰ ਕਰਕੇ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਤਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਤਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਭਰਿਆ ਖੂਹ ਹੈ, ਅਮੁੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਾਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਬਗਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹੰਸ ਬਣੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਸੱਚਖੰਡ ਦਾ ਵਕੀਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇਗੀ। ਹੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ! ਤੇਰਾ ਨਿਮਾਣਾ ਸਿੱਖ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੇਰਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਬਣ ਕੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰ ਕੰਮ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਖੰਡ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਡੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬਾਣੀ ਦੇ ਹਾਂ ਫੇਰ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਫਿਕਰ ਹੈ? ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਗੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਰ ਪਲ ਗੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਹੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਬਾਣੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਐਬ ਕੱਢ ਕੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਾਣੀ ਰੱਬੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ, ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ-ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਕ ਮੁਬਾਰਕ ਮੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤ ਸੱਚੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਸੋ ਹੋਵੇ ! ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ! ਇਹ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚਖੰਡ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸਭ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਦੀ ਅਸੀਮ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਰੱਬੀ-ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਰੱਬੀ-ਨਾਮ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਚਾਨਣਮੁਨਾਰਾ ਬਣੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਸਾਗਰ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਡਭਾਗਿਆਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੇ ਸਭ ਸਿੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਛੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਬਹੁਤ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ।

ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਛਮ-ਛਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਵਰਖਾ ਥੱਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਾਣੇ! ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਗੁੜ ਖਾਧਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ, ਗੁੜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਨ ਸੁੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੰਨ ਫਿਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣਗੇ। ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਝੁਕ ਜਾਵੇ ਤੇ ਰਸਨਾ (ਜੀਭ) ਰੱਬ ਦੇ ਸੱਚ-ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੀ ਜਾਵੇ ! ਅਜਿਹਾ ਅਨੰਦ ਆਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਵਾਂ ! ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦੇਵਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੁੱਬ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ ! ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦਾ ਯਾਰ ਨਾ ਰੁੱਸੇ, ਦੁਨੀਆ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੀ ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ।

ਮੈਂ ਗੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮਾਫ ਕਰਨਾ। ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਇਨਸਾਨ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਬੁਰਾਈ ਵੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਕੂੰਟਾਂ ਵਿਚ ਗੇੜੇ ਮਾਰਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਅੰਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤੜਪ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਵਧੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮਗਰ ਲੱਗ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਹੀ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਗੁਰੂ ਦਾ ਲੜ ਛੱਡ ਕੇ ਮੜ੍ਹੀਆਂ-ਮਸਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਉਹ ਬੇਮੁਖ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕਿ ਜੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ (ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ) ਸਹੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤਕ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਚਿੱਕੜ ’ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਤਾਂ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਤਾਂ ਕਿ ਪੜ੍ਹ-ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪੱਥਰ ਹੀ ਹਾਂ।

ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੁੱਡ ਨਹੀਂ ਪੁੱਟ ਸਕਦਾ। ਚੂਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਭਲਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਸੰਵਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਚਾਰ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ/ਕਲੀ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿਣਗੇ ਅਖੇ! ਇਹ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਨਹੀਂ ਫੜਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਅਖੌਤੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੁੱਧ ਡੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦਾ। ਕਈ ਕਹਿਣਗੇ, ਸਾਡੀ ਕੁੜੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਆਉਂਦੇ। ਸੋਚਣਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬੜੀ ਭੇਡ-ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੀਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਟੇਕੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿਣਗੇ, ਅਖੇ! ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਚਾਰ ਇੱਟਾਂ ’ਤੇ ਕਲੀ/ਪੇਂਟ ਕਰੀ ਨੂੰ, ਲੋਕੋ ! ਭਗਵਾਨ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਸਿੱਧੇ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗੋ। ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਸਹੀ ’ਤੇ ਰੱਖੋ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਕਿਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ’ਤੇ ਅਮਲ ਕਰ ਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ ! ਮੂੰਹੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਕੁਰਹਿਤੀ ਨਾ ਬਣੋ। ਰਹਿਣੀ ਵਿਚ ਰਹੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਨ ਕੇ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਗੁਰੂਸ਼ਬਦ ’ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਢਾਲਣਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਜੀਭ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਪਾਠ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫੇਰ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਤਾਂ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਸੰਤਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਲਾਕੀਆਂ 'ਜੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਰਬ-ਕਲਾ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਐ ਸਿੱਖਾ! ਜੇ ਤੂੰ ਮਨੋਂ ਤਨੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਨੈਂ, ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਅਕਾਲ ਦੀ, ਪਰਚਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ, ਦੀਦਾਰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਕਰ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸਾਫ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਕੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾ ਬਣੋ। ਮਹਾਨ ਪਾਵਰ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਕੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਓ। ਇਹ ਅਖੌਤੀ ਧਰਮੀਂ ਲੁਟੇਰੇ ਗੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ; ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢੋ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਜਿਹੇ ਗੁਣ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੰਮ ਕਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੰਨਾਂਗੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗੇ। ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਮਾਫੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ’ਤੇ ਇਸ ਨਾਚੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਵੀਰਿਓ ! ਜੋ ਵੀ ਹਨ, ਧੰਨ-ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹਰ ਇਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬਣਾਉਟੀ ਫੈਸ਼ਨ, ਬਣਾਉਟੀ ਗੁਰੂ, ਬਣਾਉਟੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਬਣਾਉਟੀ ਭਗਵਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨੇ।