ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਭੂਮੀਆ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਗਾਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਛੇਵੀ ਵੰਸ਼ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਰਫ ਭਾਈ ਰਾਮ ਕੁਇਰ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੰਦੇੜ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਆ ਗਏ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਝੰਡੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਾਲੇ ‘ਬ੍ਰਿਧ ਕੇ’ ਇਕ ਵਡੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਪਟਿਆਲਾ ਪਤੀਆਂ ਨੇ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੂਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੀਤਾ। ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਪਾਲਕੀਆਂ, ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ।

ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਛੇਤੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੱਗੇ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ। ਬੀਬੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੰਦੋਵਾਲੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਭਾਈ ਲੰਗਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਸੋ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬੀਬੀ ਦੇਸੋ ਤੋਂ ਬਾਲਕ ਵਡਭਾਗ ਸਿੰਘ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲੰਗਰ ਜੀ ਨੇ 80 ਪਿੰਡ ਤੇ 11 ਖੂਹ ਦਾਜ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੈਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਲ ਜੰਡਿਆਲਾ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਉਸ ਵਕਤ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਬਾਲਕ ਵਡਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇਸੋ ਤਤਛਿੰਨ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਫਿਰ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ, ਬੈਂਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਨਿਸਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡਾ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਆਭਾ ਸਿੰਘ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹੀ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਭੂਮੀਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਹਤਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਆਭਾ ਸਿੰਘ ਲਈ ਮਹੱਲ ਬਣਵਾਏ। ਮਹੱਲਾਂ ਦੇ ਬੁਰਜਾਂ ’ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਫੌਜੀ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਰਗੇ ਮਹੱਲ ਦੀ ਕੰਧ ਏਡੀ ਚੌੜੀ ਸੀ ਕਿ ਕੰਧ ਉੱਪਰ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਇਕੱਠੇ ਦੌੜ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੌਜ਼ ਬਣਵਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੌਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਇਕ ਸੱਕੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲਾ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹੌਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਵਾਏ। ਪਹਿਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਮਪੁਰਾ, ਜੋ ਝੰਡੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬਾਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜੋ ਝੰਡੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਮਨਗਰ ਵਿਚ ਤੇ ਚੌਥਾ ਭੰਗਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣਵਾਇਆ।

ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਦਮਦਮਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਪ-ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਗੋਲ ਬੁਰਜਨੁਮਾ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਧੁਰ ਉੱਪਰ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਤੇ ਭੌਣੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਮਦਮੇ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਖੂਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਧੁਰ ਉੱਪਰੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਖੂਹੀ ਨੂੰ ‘ਅਸਮਾਨੀ ਤਾਰਾ ਖੂਹੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੂਹੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਰਾਗਰੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਮਦਮੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵੀ ਲਗਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਖੂਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਤਸਲਾ ਟਾਇਪ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਪਵੇਗਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕੇਗੀ।

ਇਸ ਤਰਾਂ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਝੰਡੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨਾਯਾਬ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈਆਂ।

ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਹ ਦੀਵਾਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਖੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਲਿਖਾਰੀ ਪਾਸੋਂ ਸਾਖੀਆਂ ਲਿਖਵਾਈ ਗਏ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਆਪ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣਦੇ ਸਨ ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਵਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰਦੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ ਸਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਰਮਦਾਸ ਆ ਟਿਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਆਪ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਉਹ ਆਪ ਖੁਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਹ ਅਰੋਗਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਏਕੜ ਵਿਚ ਹਿਰਨੀਆਂ ਰਖਵਾਈਆਂ। ਹਿਰਨੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਕਾਬਲੇਗੌਰ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ-ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਸੁੱਘਾ ਜੀ ਤੇ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਗੱਗੋ ਜੀ 22 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਗੱਗੋ ਨੰਗਲ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ (ਮੌਜੂਦਾ ਕੱਥੂਨੰਗਲ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਲਾਗੇ-ਚਾਗੇ ਦੇ 150 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਪਿੰਡ 384 ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਕ ਇਹ ਪਰਵਾਰ 1184 ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਗਰੀਬੜਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਬਕਾਇਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਮਲਾ ਤਾਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਬਾਕੀ ਚੌਧਰੀ ਮਾਮਲਾ ਤਾਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਕੀਆਂ ਦੇ ਪਟੇ ਮਹੰਤਾਂ ਪਾਸ ਸਨ।

ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਮਾਮੂਪੁਰੀਆ ਸਫ਼ਾ 542 ਤੇ ਚੌਪਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸ ਘਰ ਦਾ ਰਾਜ-ਕਾਜ ਤੇ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਝਲਕ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚੌਪਈ

ਰਾਜ ਸਾਜ ਬੀਬੀ ਬਨਵਾਏ।
ਪਤਨੀ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਾਏ।
ਘੋੜੇ ਹਾਥੀ ਊਠ ਅਪਾਰ।
ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜ ਅਸਵਾਰ।
ਕਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀਗਾ ਅਤਭਾਰੀ।
ਪਰਜਾ ਸੁਖੀ ਵਸਾਈ ਸਾਰੀ।
ਪੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਾਨੋ।
ਸੋ ਭੀ ਕੀਤਾ ਠੀਕ ਪਛਾਨੋ।
ਦਰਸ਼ਨੀ ਜੋ ਦਰਵਾਜਾ ਜਾਨੋ।
ਤਿਸ ਤੇ ਵਲ ਪਹਾੜ ਪਛਾਨੋ।
ਇਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਪੁਰ ਤੋ ਬਾਹਰ।
ਹੈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁਣ ਤਕ ਤਿਸ ਜਾਹਰ।
ਇਹ ਸਭ ਕਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਪਛਾਨੋ।
ਜੋ ਸਤਿਵੰਤ ਪਤਿਬ੍ਰਤ ਸੁਜਾਨੋ।
- - - - - - -
ਪਿੰਡ ਤਿੰਨ ਸੌ ਜਾਨ ਚੁਰਾਸੀ।
ਜ਼ਰ ਖਰੀਦ ਸੀ ਤਿਸਦੇ ਖਾਸੀ।
ਗਯਾਰਾਂ ਸੌ ਚਵਰਾਸੀ ਸਾਰੇ।
ਰਾਮਦਾਸ ਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ ਉਚਾਰੇ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਜੋਊ।
ਟੱਕਾ ਤਾਰਦੇ ਸੀ ਤਿਸ ਕੋਊ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਚੌਪਈ ਵਿਚ ਰਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਪਿੰਡ ਬਰਨਾਲੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਰਨਾਲਾ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਤਿਸੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੰਡਤ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਨਿਰਮਲੇ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲੇ ਸੱਦ ਲਿਆ।

ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਭੂਮੀਆ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ 30 ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਖਰਚ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਬਰਨਾਲੇ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ ਦੀਵਾਨ ਸਜਣ ਲੱਗੇ। ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਸਤਿਸੰਗ ਕੀਰਤਨ ਲਈ ਇਕ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਣਵਾਈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਡਤ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਕਥਾ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਤੇ ਖੁਡੀਆ ਪਿੰਡ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਡਤ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਪਟਾ ਬਰਨਾਲੇ ਬਾਬਾ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ (ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ) ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਇਕ ਹਵੇਲੀ ਤੇ ਇਕ ਬੁੰਗਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਬੁੰਗੇ ਨੂੰ ‘ਮਲਵਈ ਬੁੰਗਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਡਤ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੇਲਾ ਰਣ ਸਿੰਘ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਫਿਰ ਭਾਈ ਸਾਉਣ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਕਰਮ ਕੌਰ ਨੇ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਪਰੰਤ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬੀਬੀ ਕਰਮ ਕੌਰ ਦਾ ਭਰਾ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜਨਤਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। 1729 ਈ: ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਆ ਗਈ। ਫੌਜ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਲੁੱਟ ਕੀਤੀ ਉੱਥੇ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਰਨਾਲੇ ਪੰਡਤ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੇਲੇ ਭਾਈ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਨ ਜੋ ‘ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਖੀ’ (ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ‘ਸੌ ਸਾਖੀ’ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ‘ਸੋ ਸਾਖੀ’ ਵਿਚ ਕਈ ਰਲੇਵੇਂ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਖੀ’ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਤੇ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।) ਅਤੇ ‘ਸੌ ਸਾਥੀ’ ਸਨ, ਜੋ ਮਹਾਂਕਵੀ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ’ ਲਿਖਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਾਮੀ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ ਜਿਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤਕ ਕੋਈ ਉੱਘ-ਸੁੱਘ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੇਵਲ ‘ਸੌ ਸਾਖੀ’ ਗ੍ਰੰਥ ਜੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਦਲ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਉਪਲਭਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ’ ਹੈ। ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖਵਾਉਣ, ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ, ਜਿਲਦ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਉੱਦਮ ਪਿੱਛੇ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਦਾ ਹੱਥ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।