ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਮਈ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ, ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਪਤਿਤਪੁਣਾ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵੇਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੂਸਰਿਆਂ ’ਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਣੀ। ਫ਼ਰਜ਼ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦਾ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਛਡਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ, “ਪਤਿਤਪੁਣਾ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇਕ-ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਵਸੀਲੇ ਜੁਟਾ ਕੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸੇਧ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਆਓ ! ਜ਼ਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸਾਂ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ।

ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਸਾਂ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੂਸਰੇ ’ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕੇਗੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਹੈ- ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ। ਜਦ ਤਕ ਅਸੀਂ ਆਪ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਢਲਦੇ ਤਦ ਤਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਸੇ ਪਰਵਾਰ ਹਨ ਜੋ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਗੁਰਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦਾ ਵੀ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਬੱਚੇ ਪਤਿਤ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਮਸਲੇ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਹਿਣਗੇ, “ਜੀ ਮਾਡਰਨ ਯੁੱਗ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਿੱਥੇ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ! ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਵੱਸ ਜਿਹਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵੇਖਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸੰਤਾਨ ਸਾਡੇ ਕਹਿਣੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੰਤਾਨ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ’ਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਦਰਅਸਲ ਅਸੀਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜਦ ਕਿ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਾਚ ਨਹੀਂ?

ਉੱਚ ਵਰਗ ਤੇ ਮੱਧਮ ਵਰਗ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਕੁਝ ਇਸ ਕਦਰ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਕਲੱਬਾਂ, ਜੂਏਖਾਨੇ ਆਦਿ ਤੇ ਮੱਧਮ ਪਰਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਦੇਰ ਰਾਤ ਦੇ ਟੀ. ਵੀ. ਕੇਬਲ ਚੈਨਲ। ਦੇਰ ਰਾਤ ਗਏ ਸੌਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਲੇਟ ਜਾਗਣਾ। ਜਦੋਂ ਜਾਗਣਾ ਉਸ ਵਕਤ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਐਸੇ ਪਰਵਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੇਧ ਦੇਵੇ?

ਅਸਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਕਰਨੀ ਐਸੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ 12ਵੀਂ ਵਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :

ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਪਿਛਲ ਰਾਤੀ ਉਠਿ ਬਹੰਦੇ।
ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਵੇਲੈ ਸਰਿ ਨਾਵੰਦੇ।
ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਹੋਇ ਇਕ ਮਨਿ ਗੁਰ ਜਾਪੁ ਜਪੰਦੇ।
ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਚਲਿ ਜਾਇ ਜੁੜੰਦੇ।
ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਿਤਿ ਗਾਇ ਸੁਣਦੇ।
ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਮਨਿ ਮੇਲੀ ਕਰਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲੰਦੇ।
ਕੁਰਬਾਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਗੁਰਪੁਰਬ ਕਰੰਦੇ।
ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਫਲ ਸਫਲ ਫਲੰਦੇ॥2॥

ਇਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਰ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਢਾਲੇ! ਜਿਸ ਵਕਤ ਸਿੱਖ ਦੀ ਐਸੀ ਕਰਨੀ ਨਿੱਤ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਨ ਅਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਂ-ਬ -ਬਾਪ ਹਨ। ਅਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਸਾਖੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਅਗਰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਸਾਖੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਕਦੀ ਪਤਿਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ, ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਅਸਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸੇਧ। ਅਗਰ ਅਸੀਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਅਬੋਧ ਮਨ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਬੂਲ ਕਰੇਗਾ।

ਸੋ, ਜੋ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਗਾਥਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਪੜ੍ਹੀ-ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਰਹੇ। ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਕੀਮਤ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਤੇ ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ।