ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1864 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਟੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ, ਮਾਣਾ ਕੀ ਪੱਤੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਾਹ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੌਜ ਲਈ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਰਵਾਰ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਪਾਲਕਾਂ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਤਕ ਘੋੜੇ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ-ਚੜ੍ਹਾਏ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਰੁਮਾਲ ਚੁੱਕਣਾ, ਕਿੱਲ੍ਹਾ ਪੁੱਟਣਾ, ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ’ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਦੌੜਾਉਣਾ, ਖਾਲ ਟਪਾਉਣੇ ਇਤਿਆਦਿ ਕਰਤਬ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

1882 ਈ: ਵਿਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੇਵੇਲਰੀ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਘਰੋਂ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪਿੱਠ ’ਤੇ ਥਾਪੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇਰੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਬੋਲੇ, “ਨਿਸਚੈ ਕਰਿ ਆਪਨੀ ਜੀਤ ਕਰੋ।” ਫਤਹ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਜੈਕਾਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੋਤਰੇ ਨੂੰ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੇਵੇਲਰੀ ਦੀ ਰੰਗਰੂਟੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਪੋਲੋ ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ ਘੋੜੇ ਟਰੇਂਡ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਪੋਲੋ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੋਲੋ ਵਿਚ ਏਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੈਜਮੈਂਟਲ ਪੋਲੋ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਸ. ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਢੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸ. ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲੋ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ 1891 ਈ: ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਪੋਲੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੰਗੀ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੇਵੇਲਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ‘ਪਟਿਆਲਾ ਟੀਮ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਪੋਲੋ ਟੀਮ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ 1896, 1897, 1898 ਵਿਚ ਬਰੇਸ ਫੋਰਡ ਪੋਲੋ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। 1898 ਈ: ਵਿਚ ਹੀ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਖੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤਕ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਾਮਟੇ ਜੀਨ ਡੀ ਮਾਟਰੇ ਨੂੰ ਪੋਲੋ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪਟਿਆਲੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ 1909 ਵਿਚ ਯੂਰਪ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਕਰਨਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤਕ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਕਰਨਲ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ‘ਟਾਇਗਰ’ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਡਬਲਿਨ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਪੇਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਲਫਾਨਜ਼ੋ ਵੀ ਪੋਲੋ ਦਾ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਯਰੂਪ ਵਿਚ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡੇ ਮੈਚਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਾਮਟੇ ਜੀਨ ਡੀ ਮਾਟਰੇ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੈਡਰਿਡ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਲਫਾਨਜ਼ੋ ਨੇ ਇਕ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਕਰਨਲ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਟੈਂਡ ਵੱਲ ਲੈ ਤੁਰਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬੈਠ ਕੇ ਮੈਚ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।

ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ ਤਾਂ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਇਆ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪ ਦੋਵੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਰੀਤ, ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿੱਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਾ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਣੀ ਦਾ ਹੱਥ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੀ, ਸਪੇਨ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਚਰਚਾ ਹੋਈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਹੀ ਭੋਜ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਪੋਲੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਸਨ :

1. Comto Jean de Marde
2. High Mejesty King Alphonso
3. Duke of Penaranda
4. Back : Colonel Chanda Singh

ਸਪੇਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਲਫਾਨਜ਼ੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਲ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਰਵਾਰ ਸਪੇਨ ਲੈ ਆਵੇ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਰਾਂਟ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਕਰਨਲ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਾਸ ਸਰਵਿਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਪਸ ਪਟਿਆਲੇ ਆ ਗਏ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਤੰਬਰ 1909 ਈ: ਵਿਚ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਯੂਰਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਭਾਰੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਮੌਕੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ “ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਸਕਣ।” ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪ, ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਖਰੀਦ ਕੇ, ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਦੇਣਗੇ।

ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ 1910 ਈ: ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇ ਨੇ ਜੂਨ 1911 ਈ: ਵਿਚ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਲੰਡਨ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ Sonclair Road ’ਤੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪਸੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਟਿਆਲਾ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਅਕਤੂਬਰ 1911 ਈ: ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਪੁੱਜੇ। ਦਸੰਬਰ 1911 ਈ: ਵਿਚ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪੁੱਜੇ ਜਿੱਥੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ. ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ (ਢਿੱਲੋਂ) ਸੁਰਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲਈ ਜਿੱਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਕ ਸਖਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਟਰੈਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 22 ਮੀਲ ਸੀ ਤੇ 22 ਹੀ ‘ਅੜਿਕੇ’ ਸਨ। ਟਰੈਕ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਤੇ ਉੱਬੜ-ਖਾਬੜ ਸੀ।

34 ਵਿਅਕਤੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪੁੱਜੇ ਪਰ ਕੇਵਲ 14 ਹੀ ਰੇਸ ਸਟਾਰਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਅੜਿਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ ਕੇਵਲ ਦੋ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸਨ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ. ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਨਰ-ਅੱਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਰਨਰ ਅੱਪ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਭਰਾ ਮੋਹ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।

ਨਵੰਬਰ 1913 ਈ: ਵਿਚ Earl of Rocksavage ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜਣ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਜਦੋਂ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪੁੱਜੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਪਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੋਲੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣ ਰਿਹਾ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੋਲੋ ਦੋਸਤ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਾਰ ਮਨਿਸਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸੀਟਾਂ Dongola ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਲੈ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਜੇ ਬੰਬਈ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੋਲਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਕਾਮਟੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “Chanda, What is it?” ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “Johney (pet name of Comte) Keep lying, if we go down, we will go down together.” ਏਨਾ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਕੇ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਵ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ, ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਈ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਬਈ ਦੇ ਤੱਟ ’ਤੇ ਜਾ ਲੱਗਾ ਇੱਥੋਂ ਆਪ ਪਟਿਆਲਾ ਚਲੇ ਗਏ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਚੀਫ਼ A. D. C. ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਤੇ ਫਿਰ ਮੇਜਰ ਕਰਨਲ ਬਣਾ ਕੇ C. O. C. of the Cavailry Brigade ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ।

ਆਪ ਜੀ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਜੇ। ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜ ਕੇ ਬਾਬਾ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਦੇੜ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਖੂਹ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ। ਉਦੋਂ ਤਕ ਉੱਥੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਖੂਹ ਲੱਗ ਕੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਰਾ ਖਰਚ ਆਪਣੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਚਖੰਡ ਵਿਖੇ ਉਹ ਖੂਹ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੂਹ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।

ਜਨਰਲ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੋਲੋ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਤੋਂ 108-09 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਜੇਤੂ ਬਣਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਨਾ ਟਿਕ ਸਕਿਆ। ਜੋ ਸਦਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਰਹੇ, ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਰਹੇ, ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਰਲ ਤੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਪੁੱਜ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵੀ ਨਿਮਾਣੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਅੱਡੀ-ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗੀ। 1950 ਈ. ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਬਿਰਾਜ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਰਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ, ਸੁਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।(ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਸ. ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਭਾਵ ਸ. ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਦੂਜੇ ਮੇਜਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਤੀਜੇ ਕੈਪਟਨ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਕਰਨਲ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਪੋਤਰਾ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਅੱਜ ਪਟਿਆਲਾ ‘ਦੀ ਮਾਲ’ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ‘ਢਿੱਲੋਂ’ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਸ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਢਿੱਲੋਂ’ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸੁਰਸਿੰਘ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।) ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਪੋਲੋ ਗਰਾਊਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਵੀ ‘ਸ. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਪੋਲੋ ਗਰਾਊਂਡ’ ਹੈ।