ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ 1745 ਨੂੰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਹੀਆ ਖਾਨ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣਿਆ। ਯਹੀਆ ਖਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਾਲਮ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਐਮਨਾਬਾਦ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜਥਾ ਐਮਨਾਬਾਦ ਦੇ ਕੋਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਇਆ। ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਫੌਜ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲੜਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ,ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿਹਾ:- ਹਮਰਾ ਤੁਮਰਾ ਬੈਰ ਸੁ ਨਾਂਹੀ।
ਬੈਰ ਹਮਾਰਾ ਤੁਰਕਨ ਤਾਂਈ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਨ ਕੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੱਸੇ ਵੱਟ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:- ਸੀਸ ਮੁੰਨੋਂ ਤੁਮ ਜਾਟ ਬਨਾਵੋਂ।
ਤੁਮਰੇ ਬਾਲਨ ਮਾਲ੍ਹ ਬਣਾਵੋਂ॥ (ਉਹੀ) ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਹਾਥੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੂੰਹ ਤੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ- ਜਬ ਸਿੰਘਨ ਐਸ ਸੁਨ ਪਾਯੋ,ਜਨ ਬਿੱਛੂ ਤਨ ਡੰਕ ਲਗਾਯੋ।
ਤਬੀ ਖਾਲਸੇ ਕਰੀ ਅਰਦਾਸ ਖੱਤ੍ਰੀ ਮਾਰੈਂ ਹੁਇ ਕੰਮ ਰਾਸ॥ (ਉਹੀ) ਘਮਸਾਣ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਨਿਬਾਹੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ੍ਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਲੈ ਆਂਦਾ- ਵਹਿ ਲੂਟਨ ਚੜ੍ਹਿਓ ਖਾਲਸੇ ਸੋ ਲੀਓ ਖਾਲਸੇ ਲੂਟ।
ਨਿਬਾਹੂ ਸਿੰਘ ਗਜ ਪੈ ਚੜ੍ਹਯੋ, ਮਾਰ ਤੇਗ ਦਿਓ ਸੂਟ॥
ਨਿਬਾਹੂ ਸਿੰਘ ਚੜ੍ਹ ਗਜ ਪੈ ਗਯੋ, ਸੀਸ ਕਾਟ ਸਭ ਜ਼ੇਵਰ ਲਯੋ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਜਦੋਂ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰ ਯਹੀਆ ਖਾਨ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਸਿਰ ’ਤੇ ਪੱਗ ਨਹੀ ਰੱਖਾਂਗਾ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਨਾਮੋਂ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਕ ਖੱਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਕ ਖੱਤਰੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਇੰਝ ਹਵਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:- ਯਹ ਪਰਤੱਗਯਾ ਖੱਤ੍ਰੀ ਕਰੀ,ਮਾਰੋਂ ਸਿੰਘ ਚੜ੍ਹ ਇਤ ਹੀ ਘਰੀ। ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਨਵਾਬ ਯਹੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜੀ ਚਾਹੇ ਫੌਜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦਾ ਤੋਪਖਾਨਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ- ਐਸ ਬਚਨ ਸੁਨ ਨ੍ਵਾਬ ਉਚਾਰਾ ਖਰਚੋ ਦਰਬ ਲੈ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ॥ ਤੇ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ _ ਮੈਂ ਅਬ ਖੱਤ੍ਰੀ ਤੌ ਰਹਾ,ਪੰਥ ਰਲਾਵੈ ਦੀਨ॥ ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਅੱਤ ਦੀਆਂ ਸਖਤੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਤੇ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ-ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਠੰਡਾ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕਹਿਰ ਭਰੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਲਖੂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਵਾਸਤੇ ਪਾਏ- ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਇਕੱਤਰ ਭਏ ਤੇ ਚਲ ਲਖਪਤਿ ਹੀ ਪੈ ਗਏ।
ਪਕੜ ਚਾਕਰ ਸਿੰਘ ਮਾਰੋ ਕਾਹੀਂ,ਇਨ ਕੋ ਦੋਸ਼ ਕਛੂ ਭੀ ਨਾਹੀ।
ਹਮ ਆਏ ਹੈਂ ਤੁਮਰੇ ਪਾਹੀ ਖਾਤਰ ਇਨ ਸਭਨ ਬਖਸ਼ਾਈ। (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਮੁਖੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਲਖੂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੱਲ ਨੂੰ ਸੋਮਾਵਤੀ ਅਮਾਵਸ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਨਾ ਵਹਾਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ ਪਰ ਲਖੂ ਪਾਪੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਪਕੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਢੋਲ ਵਜਾ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਗੁੜ੍ਹ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਹੀ ਕਰੇਗਾ, ਕੇਵਲ ਰੋੜੀ ਬੋਲੇਗਾ,ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਭੰਗੂ) ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਗੁੜ ਕੇ ਕਹਨੇ ਗੁਰ ਕਹੈਂ, ਰੋੜੀ ਧ੍ਰਾਯੋ ਨਾਮ।
ਜੇ ਕੋ ਗੁਰ ਕਹਿ ਸਦੇ, ਮਾਰੋਂ ਚਾੜ੍ਹ ਤਿਸ ਗਾਮ॥ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇੰਝ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਡੌਂਡੀ ਫਿਰਵਾਇ ਫੇਰ ਹੁਕਮ ਸੁਨਾਇ, ਦੀਓ ਤਾਹਿ ਖੋਇ ਜਰ ਤੁਰਕ ਬਨਾਯੋਹੈ॥
ਔਰ ਏਹੁ ਮਾਨੋ ਗੁੜ ਕੋਈ ਨਾ ਬਖਾਨੋ, ਲਿਖੋ ਗੁੜਤੈ ਬਨਤ ਗੁਰੁ ਲੰਡੇ ਹਰਫਾਂਨਹੈ॥
ਤਬਤੈ ਲਹੌਰੀ ਲੋਗ ਗੁੜ ਕੇ ਕਹਿਤ ਰੋੜੀ॥ ਇਕ ਹੋਰ ਕਥਨ ਹੈ: ਔਰ ਕਹਣ ਤਿਸ ਕਯਾ ਕਹੋਂ ਗੁਰ ਕਹਨੋਂ ਦੀਓ ਹਟਾਇ।
ਗੁੜ ਕਹਣੇ ਮੋਂ ਗੁਰ ਸੁਨਯੋਂ,ਮਿਠਾਈ ਦੀਯੋ ਅਖਾਇ॥
ਤਬ ਲੱਖੂ ਨੇ ਹੋਕਾ ਦਿਵਾਯੋ। ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮਤਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੇ ਛੰਭ ਵਿਚ ਲਗਾ ਲਏ ਜੋ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸੀ। ਇਹ ਛੰਭ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਸਮੇਂ ਸਿੰਘ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਲੁਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਬਟਾਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਸੂਹੀਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਤਾਂ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੇ ਛੰਭ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੱਗਭਗ 15000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਖਾਲਸਾ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਹ ਲੱਗ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਜੀ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਭੁੱਖਾਂ ਤ੍ਰੇਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਸਿੰਘ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾ ਕੋਈ ਤੋਪਖਾਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਹਥਿਆਰ। ਉਹ ਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ:- ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਾ ਤਨ ਕੱਪੜਾ ਰੱਜ ਕੇ ਨਾ ਖਾਣੇ ਨੂੰ।
ਪੜਦੇ ਨੇ ਬਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਮੰਨਦੇ ਨੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ।
ਝੱਲਦੇ ਰਹੇ ਸਿੰਘ ਤਸੀਹੇ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਬਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਫ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਝਾੜੀਆਂ ,ਕੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕੜੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲ ਕੱਟ ਕੇ ਤੋਪਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ‘ਤੇ ਕਹਿਰ ਵਰਸ ਪਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਛੰਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੋਂ ਸਿੰਘ ਪੜੋਲ ਤੇ ਕਠੂਆ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਬਸੋਲੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖਾਲੀ ਸੀ ਪਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਧਾ ਪਹਾੜ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ,ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਦਰਿਆ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਪਿਆਸੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀ ਜਰਨੈਲ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੀ, ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ ਕੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਠੇਲ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਵੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ,ਪਿੱਛੇ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮੀਂ ਜਰਨੈਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਰਾਹ ਮਿਲਿਆ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੋ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬੱਚ ਗਏ ਉਹ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਜਥੇਦਾਰ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਤ ’ਤੇ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਲੱਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਤ ਨੂੰ ਬੰਨ ਲਿਆ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਦੇ ਪੱਤਣ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਗਿਆ। ਪੱਤਣ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬੇੜੀਆਂ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਘੋਰ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਘੱਲੂਘਾਰਾ 1746 ਈ: ਮਈ-ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਗਭਗ 7000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਖਾਲਸਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ 3000 ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਨਖਾਸ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਮਰਵਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। | 
