ਜਿਥੈ ਜਾਇ ਬਹੈ ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੋ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ ਰਾਮ ਰਾਜੇ॥ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਥਾਵਾਂ, ਉਹ ਰੁੱਖ, ਉਹ ਰਾਹਵਾਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਕਦਮ ਪਾਏ। ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮਾਣ, ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਦੇ ਤਾਣ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦਾ ਹਰ ਜੀਵ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਗਾਗਰ ਜਲ ਦੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ’ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ 61-62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ (ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ (ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ; ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁੜਮ ਅਥਵਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਪੁੱਜ ਗਏ ਸਨ।

ਕੁੜਮ ਵਾਲਾ ਅੰਹਿ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਾਤਦਿਨ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਬਰਤਨ ਸਾਫ ਕਰਨੇ, ਝਾੜੂ-ਪੋਚਾ ਲਾਉਣਾ, ਬਾਹਰੋਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪਾੜ੍ਹਨੀਆਂ, ਬਾਲਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਉੱਠ ਕੇ ਗਾਗਰ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਪੈਂਦੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਜਲ ਦੀ ਗਾਗਰ ਭਰ ਕੇ ਤੜਕੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ, ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ। ਗੁਰਧਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਕੋਲ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਮਹੰਤ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਗੱਲ ਕੀ, ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਆਦਿ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ 1914 ਈ. ਵਿਚ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਕਾਰਜ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਲੱਗਾ, “ਜਾਉ ਸੇਵਾ ਤੁਮਾਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਆਪ ਕੋ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।”

ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਆਟਾ ਮੰਡੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, “ਆਇ ਮਿਲਿ ਗੁਰਸਿਖ ਆਇ ਮਿਲ’ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਇਆ, ਤੈਬੈਣੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਟਾ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੁੰਮ-ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਇਕ ਬੰਦਾ ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਇਹ ਆਰਡਰ ਲਿਆਇਆ ਕਿ ਸੰਤੋਖਸਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੂਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਇਹ ਮੱਖੀਆਂ-ਮੱਛਰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।

"ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸਰ ਕਦੀ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਬੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਤੁਰੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰਾਈਆਂ, ਗੰਦਗੀ ਸਾਫ ਹੋਈ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਪਰਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਚੁਕਵਾਈਆਂ ਤੇ ਹੰਸਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਫਸਫਾਈ ਅਤੇ ਹੰਸਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇਤਿਆਦ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕਫ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਓ।

ਬਾਬਾ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਆਪ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਉਹ ਸੜਕ ਬਣਵਾਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਵਾਂ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੜਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਸੜਕ ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਬਣੇਗੀ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਾਂਦੇ- ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ੩੬੫ ਦਿਨ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਹੋ ਗਏ 730 ਵਾਰ ਤੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਗਏ 1760 ਵਾਰ; ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਦਮ ਪਏ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਸੜਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਸੜਕ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਆਏ-ਜਾਏਗੀ। ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਆਏਗਾ। ਇਹ ਸਰਬ-ਸਾਂਝਾ ਭਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੜਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਲੀਆਂ ਦੇ ਦੇਣ। ਜਿੰਨੇ ਲੋਕ ਬੈਠੇ ਸਨ ਸਭ ਨੇ ਸਤ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਹਾਮੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ ਤੇ ਲੰਮਾ ਬਾਂਸ ਲੈ ਕੇ ਤਪਿਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਤੁਰ ਪਏ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਸੜਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਸ. ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੈਲੀ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਪੈਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ਤੇਰੀ ਪੈਲੀ ਭਲੇ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਨੰਨਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਏ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਬੜ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣੇ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਆ ਗਏ।

ਉਸ ਰਾਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਸ. ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਡੇਰੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫੀਆਂ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹੀ ਕਹੀ ਜਾਏ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੱਜਰ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਕੇ ਬਜਰ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿਉ।"

ਬਾਬਾ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖਾ, ਤੇਰੀ ਪੈਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕੱਲ੍ਹ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪ ਆਏ ਸਨ, ਤੂੰ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸ. ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਤਰਲੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਤੇ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ,“ਬਾਬਾ ਜੀ! ਮਨੁੱਖ ਭੁੱਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਬਖਸ਼ ਲਵੋ।” ਕਲਯੁੱਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਕੋਲੋਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। "

ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅੱਗੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੰਪਤੀ ਅਖੀਰਲੇ ਦਮਾਂ ਤੀਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਝਾੜੂ ਦੇਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅੱਗੇ ਕਰਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੰਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਕ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨਜ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ, ਫਕੀਰ ਹੁਸੈਨ, ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਤੇ ਸਫ਼ਦਰ ਖਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜਕ ਲੰਘਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਰੰਘੜ ਭਰੋਵਾਲ ਦੀ ਪੈਲੀ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪੈਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਬੜਾ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ’ਤੇ ਜੂੰ ਨਾ ਸਰਕੀ।

ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਆਟਾ ਮੰਡੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਰੰਘੜ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਭਰੋਵਾਲ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਭਾਈ ਸੜਕਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਿਰੰਕਾਰ ਸੜਕ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ ਤੂੰ ਨਾਂਹ ਕਰ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਬਣਦੀ ਸੜਕ ਵਿਚ ਰੋਕ ਨਾ ਪਾ, ਸਗੋਂ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰ।"

ਰੰਘੜ ਮਾਇਆਧਾਰੀ ਅੰਨ੍ਹਾ-ਬੋਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਬੋਲ ਅਣਸੁਣੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਤੀਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, “ਪਾਗਲਾ, ਇਹ ਸੜਕ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣੀ ! ਨਹੀਂ ਰੁਕਣੀ !!"

ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਰੰਘੜ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਸਾਰਾ ਪਰਵਾਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਗਿਆ ਤੇ ਸੜਕ ਲਈ ਪੈਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, “ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਮੋਤੀ ਘੱਟੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਰੋਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਕੋਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾ ਨਹੀਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਪਰ ਕਰੜਾ ਪਹਿਰਾ ਰਖੋ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ!!”

ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਮਹਾਂਪੁਰਖੋ! ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਜਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਆਪਣਾ ਨਿਰਾਦਰ ਜਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ!!”

ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ-ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਆਉਂਦੀ ਜੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਸ਼ਾਦੇ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਛੱਕ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਸੜਕ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੇਵਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਆਵਾਜਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੱਦ ਲਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਉਦੋਂ ਤਕ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੱਦ ਨਾ ਆਉਂਦੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦਮੂਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਾਜਾ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਸੇਵਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਦਮੂਸਿਆਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਇੱਕ ਦਮ ਆਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ।

"ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, “ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ!, ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ!!, ਤੁਸੀਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਏਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਹੈ।”

ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੱਦ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬਾ ਜੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਵਰਗੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਵਰਗੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦੀ ਸੀ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਆਪ ਦਮੂਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਪੱਧਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਸਾਨੂੰ ਪੱਖਾ ਝੱਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨੀਂਦ ਨਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਥਕੇਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਤੇਹ ਤਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ’ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜੀ, ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ” ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, “ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ, ਅੱਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤੋਟ ਨਹੀਂ ਆਏਗੀ।"

ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਸੜਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ, ਟੇਢੀ-ਮੇਢੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਏ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦੈਵੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਸੜਕ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।

ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਜਦ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਚਨ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, “ਇਹ ਉਹ ਰਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਜੇਠ-ਹਾੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕੰਡਿਆਲੀਆਂ ਪੋਹਲੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਤੇ ਵਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪੋਹ-ਮਾਘ ਦੇ ਕੱਕਰ ਰਾਹ ਨਾ ਰੋਕ ਸਕੇ, ਸਾਉਣ-ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮੀਂਹ-ਝੱਖੜ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਕਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਧੰਨ ਹੈ ਇਹ (ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ) ਜਿੱਥੇ ਗਾਗਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। "

ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਧੰਨ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੜਕ ਬਣਵਾਈ। ਉਹ ਰਾਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧੰਨ ਉਹ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ, ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਿੱਤਾ।