ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਰਚਨਾ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾ ਅੱਡ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਯੋਗ ਇਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਪੌਣ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਕਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ- ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਰਚਨਾਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਮਾਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ’ਚ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰਿਆਵਲ ਜੀਵ-ਜਗਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ’ਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਤੇ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸਮਾਦ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਵਿਿਗਆਨਕ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਬਨਸਪਤੀ ਬਿਨਾ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜਾਤ ਦਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੁਘੜ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਹਵੇਂ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁਲਣ ਤੇ ਮੌਲਣ ’ਚ ਅੜਚਨ ਨਾ ਬਣਨ ਵਾਸਤੇ ਚੰਗੀ ਨਰੋਈ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਪ-ਦਾਦੇ ਦੇ ਅਮੁੱਲ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਸਦਵਰਤੋਂ ਸਬੰਧੀ ਸੁਚੇਤਨਤਾ ਬਖਸ਼ੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਯੁੱਗ ਅੰਦਰ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਾਲੇ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਜਿਹੀ ਸੰਕਟ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਬਨਸਪਤੀ ਉਪਜਾਉਣ ਤੇ ਇਹਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ’ਚ ਖਾਸ ਸੇਧਾਂ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ’ਚ ਉਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਵੇਖਣ, ਪੜ੍ਹਨ, ਸੁਣਨ ’ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੱਪਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੂਤ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀਆਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਣ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਬ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੇਰੂ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ- ਘਰ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੇਤੇ ਰੱਖੀਏ ਕਿ ਸਿੱਖ ਮਤ ਵਿਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਨੋਂ-ਮਨੋਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੇਧ ਜ਼ਰੂਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵੁਕ ਪਿਆਰ-ਭੇਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਹਾਰਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਪ੍ਰਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਜੋ ਰੁੱਖ ਅਜੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਉਪਰਾਲਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸੋ੍ਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ’ਚ ਬੇਰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ, ਦੁੱਖ ਭੰਜਨੀ ਬੇਰ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਬੇਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਸਦਾ ਹੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੇਲਾਂ, ਨਿੱਕੇ, ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਫੁੱਲ, ਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ-ਸੁਹਣੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ, ਫਲ ਤੇ ਛਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਘਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਛਾਈ ਆਦਿ ਸਾਡੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਲੇ ਹਿੱਤ ਹੈ। ਆਓ! ਰੁੱਖਾਂ-ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੀਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਣ ’ਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਈਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪਾਲਣਾ ਕਰੀਏ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਮੁੱਢ-ਕਦੀਮੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅੱਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ‘ਥਾਮਸ ਫੂਲਰ’ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ “ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਜਾਇਸ ਕਿਲਮਰ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, “ਮੇਰੀ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚਣੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਣੀ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਕਿ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਕਵੀ ‘ਜਾਰਜ ਪੋਪ ਮੋਰਿਸ’ ਇਕ ਲੱਕੜ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਐ ਲੱਕੜਹਾਰਿਆ! ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਕੱਟ, ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਏ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨੀ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ।” ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਮਤੇ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਚਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਅਮਲ ਜਾਂ ਵਿਹਾਰ ’ਚ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੀ ਵਿਖਾਇਐ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹਦੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਤਕ ਵੀ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ‘ਚਿਪਕੋ ਲਹਿਰ’ ’ਚ ਰੁੱਖ ਪੇ੍ਮੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂ ਚਿੰਬੜ ਗਏ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਢ ਸਕੋਗੇ। ਕਵੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਉਹਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੌਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਵੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹਨ, ਅੰਬ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਪਿੱਪਲ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਡੇਕਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ! ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੁੱਖ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਹਰ ਖੇਤ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਰੱਖਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿੱਕਰ, ਬੇਰੀ, ਨਿੰਮ, ਟਾਹਲੀ, ਤੂਤ ਵਗੈਰਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹਣੇ, ਆਪ ਮੰਜੀਆਂ ਡਾਹ ਕੇ ਛਾਂ ਮਾਣਨੀ। ਮਾੜੀ-ਮੋਟੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਲਈਦੀ ਸੀ। ਦਰੱਖਤ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਕੱਟਣ-ਵੱਢਣ ਨਾਲ ਆਕਸੀਜਨ ਬਹੁਤ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਕਸੀਜਨ ਘਟਣ ਨਾਲ ਐਸਾ ਵਕਤ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਸਫਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਸਿਲੰਡਰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸੋ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਸੀਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮਲੀਆ-ਮੇਟ ਕਰ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋਰ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਪਾ ਜਾਈਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੇ ਮਰਨੇ-ਪਰਨੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਲੱਕੜੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈ ਜਾਣ। ਵਿਆਹਾਂ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਿਲੰਡਰ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਦਾਹ ਸਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘਟਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਕਾਫੀ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਘੁੱਗੀਆਂ, ਗਟਾਰਾਂ, ਚਿੜੀਆਂ, ਸੇੜੀਆਂ (ਪੰਛੀ ਦੀ ਨਸਲ) ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠਣ ਦਾ, ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ ਚਿੜੀ ਚੁਹਕੀ ਪਹੁ ਫੁਟੀ॥ ਬਸ ਇਤਨੇ ਨਾਲ ਅਲਾਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਨਾ ਉਹ ਸੀਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਰ ਪੰਛੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜਦੇ ਸਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ। ਜੇਕਰ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ‘ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ’ਚ ਕਾਂਵਾਂ-ਰੌਲੀ ਆਖ ਕੇ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਾਂ ਜਦੋਂ ਬਨੇਰੇ ’ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਕਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਘਰ-ਘਾਟ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ-ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਣ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜੀਵ-ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੋਚਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਜਾਂ ਕਣਕ ਦਾ ਨਾੜ-ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਸੜਨਾ ਅਤੇ ਜਿਊਂਦੇ-ਜੀਵ-ਜੰਤ ਸੜਨੇ ਘੋਰ ਪਾਪ ਹੈ। ਇਸੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ, ਗਟਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਸੜ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਰਦਨਾਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਾਂ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੁਟਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ’ਤੇ ਸੁਆਹ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰਦੇ ਅਤੇ ਪਾਂਧੀ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਫੜ ਲੈਂਦੇ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਠ ਕੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਵੱਲ ਤੁਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਉੱਠੋ ਭਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਸੁਰ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਰੱਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਉੱਚੀਆਂ- ਉੱਚੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਕੇ ਡੀ. ਜੇ ਲਾਉਣੇ ਏਨੀ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਅਰਾਮ ਕਰਨਾ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮਰੀਜ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਪੇ੍ਰਮੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਪੀਕਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਨੇ ਮੋਟਰਾਂ-ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਲੱਗੇ ਹਾਰਨ ਜੋ ਕਿ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। 10 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ‘ਅਜੀਤ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਹਵਾ ਬੋਤਲ ਵਿਚ ਵਿਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾ-ਵੱਢੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਵਾਹਨ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਉਤਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਚੀਨ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗੇਗਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਬੋਤਲ ਬੰਦ ਪਾਣੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਬੀਜਿੰਗ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਬੋਤਲਬੰਦ ਹਵਾ ਵੀ ਵੇਚੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। 27 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਿਉ ਡੇ ਵਾਰਸ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਹਵਾ 580 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਬੋਤਲ ’ਚ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਕ ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਕੀਤਾ ਸੀ- ਹਵਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਆਇਟਹਾਇਟ ਹੁਣ ਤਕ ਸੈਂਕੜੇ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵੇਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਡੇ ਵਾਟਸ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਡੋਹਸੈਟ, ਸੋਮਰਸੈਟ ਅਤੇ ਵੇਲਸ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚੋਂ ਹਵਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡੇ ਵਾਟਸ ਦੀ ਟੀਮ ਹਵਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੇਰੇ 5:00 ਵਜੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਡੇ ਵਾਟਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਹਵਾ ਦੇ ਰੱਖ ਰਖਾਓ ਲਈ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਬੂਟੇ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈ ਸਕਣ।