ਲੇਖ - Wind, Guru, Water, Father

ਵਿਅਰਥ
starting
1 August, 2022
2
ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ
-
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1947 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਥਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਮੁੱਲ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਿਆ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਵਾਰਾ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।

1947 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਥਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਮੁੱਲ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਿਆ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਵਾਰਾ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਦਰਿਆਵਾਂ ’ਚੋਂ ਨਹਿਰਾਂ ਕੱਢ ਪਿੰਡਾਂ ਤਕ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੀਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ 1957 ਈ. ਇੰਨਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ 4-5 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1960 ਈ. ਦੇ ਕਰੀਬ 20 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਸੈਂਕੜੇ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘਾ ਬੋਰ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜ਼ਾਦੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਫਰਜ਼ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਨਹਿਰਾਂ-ਦਰਿਆਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਪਾਣੀ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਹਿਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪੈਣੋ ਰੋਕਣਾ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤਾਂ ਦਾ ਵਗ ਰਿਹਾ ਅਵਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਗੰਦਿਆਂ ਨਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੰਮ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਯੋਗ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਾ-ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ, ਸੰਤ-ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਤ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਛੱਪੜਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਲਈ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਪੈਸੇ, ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਜਾਈਏ। ਕਿਤੇ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਆਦਿ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ’ਪੁਰ ਡਿਪੂਆਂ ਤੋਂ ਨਾ ਲੈਣਾ ਪਵੇ।

ਹਰੇਕ ਪਰਵਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਬਾਲਟੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰੇ, ਇਹ ਸਮਝੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਲਏ ਹਨ। ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੂਟੀ ਖੁੱਲੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਸਮੇਂ ਟੂਟੀ ਖੁੱਲੀ ਛੱਡਣੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਟੂਟੀ ਖੋਲੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ-ਕਸਬਿਆਂ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਔਸਤਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ 50 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਬਾਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਬੇਧਿਆਨੀ ਕਰਕੇ ਟੂਟੀਆਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਛੱਡਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ-ਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਧੋਣ ਲਈ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅੰਦਰ 75 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ 50 ਫੀਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ੀ ਦਾਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਐਵੇਂ ਨਾ ਗੁਆਈ ਜਾਈਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ :

ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 8)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਕਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਸਤਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਖ਼ੁਦ ਖੇਤੀ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਾਤਾ ਧਰਤੁ ਮਹਤਿ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਭ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਹੈ? ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹਿਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੁਫ਼ਤ ਤੇ ਬਾਕੀ ਵੱਸੋਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਮੋਟਰ-ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖੋਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਨਹੀਂ। ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਪੂਰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ, ਸਫੈਦਾ 2 ਕਿੱਲੋ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ, ਨਿੰਮ 3 ਕਿੱਲੋ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀ, ਕਿੱਕਰ 2 ਕਿੱਲੋ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸਫੈਦੇ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ ਅਮੁੱਲ ਦਾਤ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੱਡੀਆਂ-ਕਾਰਾਂ ਧੋਣੀਆਂ, ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨੁਹਾਉਣਾ, ਸੜਕਾਂ ਧੋਣੀਆਂ ਆਦਿ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਫ਼ਤਰੀ ਡਿਊਟੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਸੰਨ 1967 ਈ. ਵਿਚ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ (ਕਲਕੱਤਾ) ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਈਸੇਵਾਲ ਦੇ ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੋ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਇੰਚਾਰਜ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲਵੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੰਚਾਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਾਥਰੂਮ ਦਿਖਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ ! ਆਹ ਤਿੰਨ ਟੂਟੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਤੀਸਰੀ ਟੂਟੀ ਹੈ ਇਹ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਨਹੀਂ, ਦੂਸਰੀ ਟੂਟੀ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਟੂਟੀ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਹੈ। ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮਟਕਿਆਂ ਵਿਚ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੰਬਈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬਰਸਾਤਾਂ ਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਫ਼ਿਲਟਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦੇ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨਹਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਨਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸੂਏ ਤਕ ਤੇ ਸੂਏ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਹੋਦੀਆਂ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਦੋ-ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਠੀਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਬੋਰ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਸਕੇ।

Articles Author Views

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਤੋਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜਿਆ ਗਿਆ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
4 September, 2026
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਨਵੰਬਰ 84 ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦਾਸਤਾਨ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
25 August, 2026
Level: deep Views: 3
ਪੜੋ - read...
1947 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ: ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਬਰਬਾਦੀ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
4 August, 2026
Level: deep Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਜੂਨ 1984 ਈ. ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਹਿਰ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 June, 2025
Level: deep Views: 6
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਗਠਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 November, 2024
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ (ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਕਰਕੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਫੈਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆ) - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 November, 2022
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 August, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਅਜੋਕਾ ਪ੍ਰਸੰਗ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 February, 2022
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ‘ਕਿਰਤ’ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 May, 2019
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ: ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੱਖ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 June, 2018
Level: deep Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਹਿਰ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ: ਹੋਂਦ ਚਿੱਲੜ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 November, 2017
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਜੂਨ 1984 ਈ. ਦੇ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ: ਗਿ: ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 June, 2017
Level: deep Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀਏ! - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਈਸੇਵਾਲ
1 April, 2017
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...