11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕੋਹੜ (ਲੈਪਰੋਸੀ) ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲੀ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਲੰਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਰਹੀ। ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ `ਚ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਤੁਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਏ-ਹਾਏ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਣੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਿਆ ! ਵੇਖ ਕੌਣ ਆ? ਉੱਥੇ ਇਕ ਕੋਹੜੀ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਹੜ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਝੌਂਪੜੀ ਪਾ ਕੇ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਰਦਾਨਿਆ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ ਹੈ।” ਬਾਣੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਰਾਮ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੰਗਤ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਇਕ ਕੋਹੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮਾ ਸੀ।

ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:

ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ ਜਾ ਸੁਖੁ ਤਾਮਿ ਨ ਹੋਈ॥

ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਕੋਹੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤਰ ਬਦਲੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਉਂਦਾ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ! ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਦਵਾਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਹੜ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਜਲ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਹੜ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਮਲੇਰੀਆ ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਲੇਰੀਏ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 50 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਗਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਮੱਛਰਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਚਿਕਨਗੁਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦਿਨ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੱਛਰ, ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੱਛਰ ਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੋਣਾ ਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦਿਨ ਖੜੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸੀ ਕਿ, “ਭਾਈ ਰੋਟੀ ਹੁਣੇ ਖਾ ਲਓ ਫਿਰ ਮੱਛਰ ਹੋ ਜਾਣਾ।” ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਈਸੇਵਾਲ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ ਇਕ ਗ੍ਰਾਮ ਸੇਵਕ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਆਇਆ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਦਾ ਸਪਰੇਅ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਭਾਰੂ ਪੈਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਸੂਰਵਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਸਫ਼ਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ‘ਪਲੇਗ’541 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿਚ ਅੱਜ ਦੇ ਅਸਤਨਾਬੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਫੈਲੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੂਹੇ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ, ਅਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਰੀਬ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ। ਪਲੇਗ ਲੱਗਭਗ 800 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1344 ਵਿਚ ਫਿਰ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਪ ਕਰੋੜ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਫੈਲੀ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ‘ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ 300 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪਲੇਗ ਕਰੀਬ 40 ਵਾਰ ਫੈਲੀ ਹੈ। ਸੰਨ 1665 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਸੰਨ 1720 ਵਿਚ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਨ 1885 ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਲੋਕ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹੇ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਔਸਤ 600 ਜਾਨਾਂ ਪਲੇਗ ਕਾਰਨ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ (ਲੇਖਕ ਦੀ) ਨਾਨੀ ਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਇਹ ਪਲੇਗ ਬਿਮਾਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਕਾਨ ਖਾਲੀ ਕਰਾ ਲਏ ਸਨ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ

ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਮੌਤਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਈਸੇਵਾਲ ਵਿਚ ਦਾਨੀ ਸੱਜਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਨ। ਸ. ਖਜਾਨ ਸਿੰਘ ਉਸ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜਿਸ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦਾ, ਦਾਣਾ-ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਘਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ-ਚਾਰ ਆਨੇ ਹਰ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਨਾ ਸੌਂਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੇਚਕ (ਸਮਾਲ ਪੌਕਸ) ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਕਰੀਬ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ 3 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ। 1801 ਈ. ਵਿਚ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੈਕਸੀਨ ਰਾਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੀਬ 200 ਸਾਲ ਹੋਰ ਲੱਗੇ। ਸਾਲ 1980 ਈ. ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਿਊ.ਐਚ.ਓ.) ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੇਚਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਚੱਲੀ। ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਚੁਬੱਚਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਅਸਰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇਕ ਅੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੱਟ ਗਈ। ਇਕ ਮਾਸਟਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਇਯਾਲੀ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਈਸੇਵਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਾਗ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਈ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇਕ ਮਾਈ ਜੈ ਕੌਰ ਉਰਫ਼ ਜੈਦੋ ਮਾਤਾਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਲੋਕ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸਨ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਉਦੋਂ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਚੇਚਕ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਟੀਕੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 1875 ਈ. ਵਿਚ ਖਸਰਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵੀ ਫੈਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਟੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਲਣ ਵਾਲੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਰਕੇ ਹੈਜ਼ਾ (ਕੋਲਰਾ) ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਵੱਛ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਵੱਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦੀ ਉੱਚਿਤ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੋਲਰਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ੧੬ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਾਂਭਦਾ। ਧੰਨ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਗਏ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ।

ਏਡਜ਼ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਲੱਗਭਗ 35 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਵਾਇਰਸ ਜੋ ਕਿ ਚਿੰਪੈਂਜ਼ੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਾਂਦਰ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤਕ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਲਾਇਲਾਜ ਸੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਪੁਰ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

1889 ਈ. ਵਿਚ ਰਸ਼ੀਅਨ ਫਲੂ, 1918 ਈ. ਵਿਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫਲੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1957 ਈ. ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਲੂ ਅਤੇ 2003 ਈ. ਵਿਚ ਸਾਰਸ (ਸਵੀਅਰ ਐਕਿਊਟ ਰੈਸਪੀਰੇਟਰੀ ਸਿੰਡਰੋਮ) ਫੈਲੀ। ਸਾਰਸ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਜੋ ਕਿ ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 26 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ। ਸਾਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਚ.ਐਨ. (ਸਵਾਈਨ ਫਲੂ) (ਬਰਡ ਫਲੂ) ਇਬੋਲਾ ਤੇ ਜੀਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਸਕੀਨ ਇਕ ਵਾਰ ਕਥਾ ਵਿਚ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਬਗਦਾਦ ਵਿਚ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇਕ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ 5000 ਬੰਦਾ ਮਾਰਨਾ। ਜਦ ਉਹ ਬੰਦੇ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 5000 ਬੰਦਾ ਮਾਰਨਾ ਇੱਥੇ ਤਾਂ 15000 ਬੰਦਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਂ ਤਾਂ 5000 ਬੰਦਾ ਮਾਰਿਆ, ਬਾਕੀ ਬੰਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮਰ ਗਏ। ਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ। ਕੋਵਿਡ ਨਾਲ ਲੋਕ ਘੱਟ ਮਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਨਹੋਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਵਿਡ (ਕੋਰੋਨਾ) ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਮਰਨ-ਜੰਮਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਫਸਲ ਹਾਂ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ— “ਹਰੀ ਨਾਹੀ ਨਹ ਡਡੂਰੀ ਪਕੀ ਵਢਣਹਾਰ॥ ” ਉਹਦੇ ਲਈ ਬੁੱਢੇ, ਬੱਚੇ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਿੰਨੇ ਸਵਾਸ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਦਾ ਉਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ:-

“ਘਲੇ ਆਵਹਿ ਨਾਨਕਾ ਸਦੇ ਉਠੀ ਜਾਹਿ॥”

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸੰਬਰ 2019 ਈ. ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰੀ ਚੱਲੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕੋਰੋਨਾ’ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਤਕਨੀਕ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅਮਰੀਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇਟਲੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲੀ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ, ਰਿਕਸ਼ਾ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਰਤੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜੇ ਹੋਈ ਤਾਂ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਮੇ ਵਿਚ ਮਰ ਗਏ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?

ਕੋਵਿਡ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 20 ਮਾਰਚ, 2020 ਈ. ਨੂੰ ਕਰਫਿਊ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 21 ਮਾਰਚ, 2020 ਈ. ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਬੰਦ ਰਹੇਗਾ। ਫਿਰ 21 ਮਾਰਚ, 2020 ਈ. ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 22 ਮਾਰਚ, 2020 ਈ. ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਗਲੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤਕ ਕਰਫਿਊ ਨਹੀਂ ਲਾਕਡਾਊਨ ਰਹੇਗਾ। ਲਾਕਡਾਊਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ‘ਤਾਲਾਬੰਦੀ’। ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ ਲੰਗਰ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਦੋਂ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੀ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪੋਤਰਾ ਪੁੱਛਦਾ ਕਿ ਦਾਦਾ ਜੀ ਆਪਾਂ ਫੇਰ ਲੰਗਰ ਲੈਣ ਜਾਵਾਂਗੇ? ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਥਾਲੀਆਂ ਵਜਾਓ, ਦੀਵੇ ਜਗਾਓ !” ਪਰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਟਾਲਮਟੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ-ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। ਇਹ ਜਿਹੜੀ ਟੀਕੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਦਾ ਹੀ ਟੀਕਾ ਹੈ। ਸੰਨ 2021 ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ-ਭਰ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਵੇਰਵੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਿਆ 29 ਮਈ, 2022 ਈ. ਦੇ ‘ਅਜੀਤ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3,59,812 ਸੀ । ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲੱਭਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਟਾ-ਦਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਲ 2021 ਈ. ਵਿਚ ਕੋਵਿਡ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਵਿਚ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਟੀਕੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹੋਣ ਲੱਭਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਲੰਮੀਆਂਲੰਮੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ। ਜਦ ਮੈਂ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਮੇਰਾ 32ਵਾਂ ਨੰਬਰ ਸੀ ਤੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੀੜ ਸੀ।

ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੱਥ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਨੁੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਏਨਾ ਮਤਲਬੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨੇ ਪਣਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ (ਵਾਇਰਸਾਂ) ਨੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਅੱਜ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਬਕ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀਏ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਕੋਲ ਹੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਹਰ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕਣ ਲਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਕਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦਰੱਖ਼ਤ, ਟੋਏ, ਟਿੱਬੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਪਰ 20 ਕੁ ਸਾਲ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਾਲ 12 ਫਰਵਰੀ, 2022 ਈ. ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਿਆ। ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਕੋਈ ਉੱਪਰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਉਤਰ ਕੇ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਪਹਾੜ ਹੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਹੜ, ਪਲੇਗ, ਮਲੇਰੀਆ, ਹੈਜਾ, ਫਲੂ, ਚੇਚਕ, ਏਡਜ਼ ਆਦਿ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰਨਾਖਸ਼ ਨੇ ਵਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ‘ਨਾ ਮੈਂ ਦਿਨੇ ਮਰਾਂ ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਰਾਂ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਮਰਾਂ ਨਾ ਬਾਹਰ ਮਰਾਂ, ਨਾ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰਾਂ ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਰਾਂ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹੋਲਿਕਾ ਨੇ ਵੀ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਸੜਾਂ।” ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਬਚ ਸਕੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਜੇ 90-100 ਸਾਲ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਮਰ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿਚ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਜੇ 60 ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੀ ਉਲਾਮ੍ਹੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੱਥੋ-ਪਾਈ ਹੋ ਜਾਣ। ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 100-100 ਰੋਗ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।

ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਇਸੇ ਲਈ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਉਲਾਮਾ ਨਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਰੱਬਾ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਕੀਤਾ।

ਚੜ੍ਹਾ ਗਿਆ ਤਾਪ, ਲੈ ਗਿਆ ਆਪ।

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਨ-ਬੈਠਣ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਲਗਾਏ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ 'ਚ ਮਿਲੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਮਿਹਰ ਭਰਿਆ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਸੇਵਕ ’ਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖੇ!