ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਗੁਲਸਤਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਬੋਸਤਾਂ’ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਅਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਕਲਮ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:,, “ਕਲਮ ਗੋਇਦ ਕਿ ਮਨ ਸ਼ਾਹੇ ਜਹਾਨਮ। (ਭਾਵ ਕਲਮ, ਕਾਨੀ ਜਾਂ ਲੇਖਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਏ ਕਿ ਮੈਂ ਹਾਂ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਸਾਗਰਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਬਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਕ ਇਸ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼। ਮਾਣ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ’ਤੇ। ਸੱਚ ਜਾਣੋ, ਕਲਮ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦਾ ਚੰਗਾ ਰਸ ਮਾਣੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਰੱਬੀ-ਰਹਿਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੇ। ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਧੰਨਤਾ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਅਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪਈ ਲੋਕਾਈ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਊਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰੱਬੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ-ਹਲਾਲ ਦੀ ਬੁਰਕੀ ਖਾਣ ਦਾ, ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ, ਨਿਰਵੈਰਤਾ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਮਹਤੱਵ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਹਰ ਸੁਰ ਕੱਢੀ ਹੈ, ਹਰ ਤਰਜ਼ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਗ ਅਲਾਪਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਹਰ ਅਦਾ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਲੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਜਿਹੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਦਾਤ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਪੱਖੋਂ ਧਨਵਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ’ਚ ਦੰਭਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਖੰਡ-ਰਹਿਤ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਮੁੱਲਵਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ: ਸਭੁ ਕੋ ਨਿਵੈ ਆਪ ਕਉ ਪਰ ਕਉ ਨਿਵੈ ਨ ਕੋਇ॥
ਧਰਿ ਤਾਰਾਜੂ ਤੋਲੀਐ ਨਿਵੈ ਸੁ ਗਉਰਾ ਹੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 470) ਜੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਸਾਵੀਂ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੀ ਤਾਂ ਇਹ ਪਰਾਏ ਹੱਕ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ‘ਹਰਾਮ’ ਅਤੇ ‘ਹਲਾਲ’ ਦਾ ਫਰਕ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਗਈ: ਹਕੁ ਪਰਾਇਆ ਨਾਨਕਾ ਉਸੁ ਸੂਅਰ ਉਸੁ ਗਾਇ॥ (ਪੰਨਾ 141) ਵੇਖੋ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਵੰਡਵਿਤਕਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੋਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ: ਜਾਤਿ ਜਨਮੁ ਨਹ ਪੂਛੀਐ ਸਚ ਘਰੁ ਲੇਹੁ ਬਤਾਇ॥
ਸਾ ਜਾਤਿ ਸਾ ਪਤਿ ਹੈ ਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ॥ (ਪੰਨਾ 1330) ਖ਼ੁਦਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈ। ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਮੂਰਤ ਹੈ। ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦਾ ੧੫੨੬ 'ਚ ਸੈਦਪੁਰ (ਐਮਨਾਬਾਦ) 'ਤੇ ਭਿਅੰਕਰ ਹਮਲਾ, ਉਲੀਕਦਾ ਏ ਮਜ਼ਲੂਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਹੂ-ਭਿੱਜੀ ਦਾਸਤਾਂ ਕੁਰਲਾ ਉੱਠੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਦਰਦ-ਭਰੀ ਚੀਖ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾੜਵਾਂ ਸੇਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਢਿਆ: ਜਿਨ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪਟੀਆ ਮਾਂਗੀ ਪਾਇ ਸੰਧੂਰੁ॥
ਸੇ ਸਿਰ ਕਾਤੀ ਮੁੰਨੀਅਨਿ ਗਲ ਵਿਚਿ ਆਵੈ ਧੂੜਿ॥
ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਫਿਰਿ ਗਈ ਕੁਇਰੁ ਨ ਰੋਟੀ ਖਾਇ॥ (ਪੰਨਾ 417) ਸਤਾਏ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੂਕਾਂ ਅਤੇ ਚੀਸਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਰੱਬ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ, ਕਾਦਰ ਨੂੰ ਨਿਹੋਰਾ ਦੇਣੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਲੀ: ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ ਕਰਲਾਣੇ ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦੁ ਨ ਆਇਆ॥ (ਪੰਨਾ 360) ਕੁੜ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਲੁਪਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਟੋਇਆਂ ’ਚ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ’ਤੇ ਚੋਟ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਤਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਲਲਕਾਰਿਆ: ਕੂੜੁ ਰਾਜਾ ਕੂੜੁ ਪਰਜਾ ਕੂੜੁ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ॥ (ਪੰਨਾ 468) ਸਰਮੁ ਧਰਮੁ ਦੁਇ ਛਪਿ ਖਲੋਏ ਕੂੜੁ ਫਿਰੈ ਪਰਧਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ॥ (ਪੰਨਾ 722) ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੱਚ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਲਾਈ ਬੁਲੰਦ ਅਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਗਗਨ ਮੰਡਲਾਂ ’ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ: ਕੂੜ ਨਿਖੁਟੇ ਨਾਨਕਾ ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ॥ (ਪੰਨਾ 953) ਸੱਚ ਜਾਣੋ!, ਭੇਖਧਾਰੀਆਂ, ਠੱਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਤਨਜ਼ ਅਤੇ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੇ ਘਾਤਕ ਬਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਲੀਹਾਂ ’ਤੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ: ਉਜਲੁ ਕੈਹਾ ਚਿਲਕਣਾ ਘੋਟਿਮ ਕਾਲੜੀ ਮਸੁ॥
ਧੋਤਿਆ ਜੂਠਿ ਨ ਉਤਰੈ ਜੇ ਸਉ ਧੋਵਾ ਤਿਸੁ॥ (ਪੰਨਾ 729) ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਬੰਦੇ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਪੱਖੋਂ ਤਗਾਫੂਲ (ਲਾਪ੍ਰਵਾਹ) ਕਿਉਂ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹਨ? ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਮੌਲਵੀ ਨੂੰ ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ: ਦੁਨੀਆ ਮੁਕਾਮੇ ਫਾਨੀ ਤਹਕੀਕ ਦਿਲ ਦਾਨੀ॥
ਮਮ ਸਰ ਮੂਇ ਅਜਰਾਈਲ ਗਿਰਫਤਹ ਦਿਲ ਹੇਚਿ ਨ ਦਾਨੀ॥ (ਪੰਨਾ 721) ਭਾਵ- ਮੌਲਵੀ ਜੀ ! ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਏ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੀ ਸੰਗਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਇਨ ਹੈ: ਸਤਸੰਗਤਿ ਕੈਸੀ ਜਾਣੀਐ॥
ਜਿਥੈ ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀਐ॥ (ਪੰਨਾ 72) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਜੁਗਤੀ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਸਾਲਗ ਰਾਮ ਪੰਡਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਪਖੰਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ: ਦਇਆ ਕਪਾਹ ਸੰਤੋਖੁ ਸੂਤੁ ਜਤੁ ਗੰਢੀ ਸਤੁ ਵਟੁ॥
ਏਹੁ ਜਨੇਊ ਜੀਅ ਕਾ ਹਈ ਤ ਪਾਡੇ ਘਤੁ॥ (ਪੰਨਾ 471) ਇਸਤਰੀ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਰਬ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਲ੍ਹਾ-ਮੀਆਂ ਦੀ ਗਊ, ਵਿਹੁੰ ਦੀ ਗੰਦਲ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਝੰਬਣੀ ਨਾਲ ਝੰਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਬਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਿਰਾਦਰ ਦੀ ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਹਵਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਨਿਆਇ ਰੂਪੀ ਧਾਂਦਲੀ ਵਿਰੁੱਧ, ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਰੂਪੀ ਗਰਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ: ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ॥ (ਪੰਨਾ 473) ਜੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਗਗਨ ਮੰਡਲਾਂ ਤਕ ਪ੍ਰਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ’ਚ ਹੋ ਰਹੀ ‘ਆਰਤੀ’ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ: ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ ਰਵਿ ਚੰਦੁ ਦੀਪਕ ਬਨੇ ਤਾਰਿਕਾ ਮੰਡਲ ਜਨਕ ਮੋਤੀ॥
ਧੂਪੁ ਮਲਆਨਲੋ ਪਵਣੁ ਚਵਰੋ ਕਰੇ ਸਗਲ ਬਨਰਾਇ ਫੂਲੰਤ ਜੋਤੀ॥ (ਪੰਨਾ 13) ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਡਿਆਈ ਖੋਰੇ ਨਹੀਂ। ਅਹੰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਅਭਿਮਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਵੇਖੋ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨਿਰਵੈਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੀਚ, ਦਾਸ, ਜਨ ਜਾਂ ਸੇਵਕ ਦਰਸਾ ਰਹੀ ਹੈ: ਮੰਦਾ ਜਾਣੈ ਆਪ ਕਉ ਅਵਰੁ ਭਲਾ ਸੰਸਾਰੁ॥ (ਪੰਨਾ 991) ਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਬੋਲਾਂ-ਰੂਪੀ ਦਵਾਤ ’ਚੋਂ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਡੋਬਾ ਲਿਆ ਏ ਤਾਂ ਮਿਠਾਸ ਦੀ ਸ਼ੀਰਨੀ ਬੁੱਕਾਂ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਈ: ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ ਗੁਣ ਚੰਗਿਆਈਆ ਤਤੁ॥ (ਪੰਨਾ 470) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਫਿੱਕੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਦਵਾਤ ’ਚੋਂ ਫਿੱਕਾ ਡੋਬਾ ਲੈਣ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ: ਨਾਨਕ ਫਿਕੈ ਬੋਲਿਐ ਤਨੁ ਮਨੁ ਫਿਕਾ ਹੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 473) ਕੌੜੀ ਕਰਵਟ ਸਮੇਂ ਵੇਖੋ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਕੜਵਾਹਟ : ਰਾਜੇ ਸੀਹ ਮੁਕਦਮ ਕੁਤੇ॥ (ਪੰਨਾ 1288) ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਾਜੀਆ ਬਾਮਣਾ ਕੀ ਗਲ ਥਕੀ ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ॥ (ਪੰਨਾ 722) ਗੁਰੂ ਜੀ ! ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਮਕਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਜਿਹਾ ਆਦੇਸ਼, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼, ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਗੂੰਜ ਏ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਮ ਦੀ ! ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ। | 
