ਮਲਾਰ ਕੀ ਵਾਰ ਦੇ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਸਲੋਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

ਸਉ ਮਣੁ ਹਸਤੀ ਘਿਉ ਗੁੜੁ ਖਾਵੈ ਪੰਜਿ ਸੈ ਦਾਣਾ ਖਾਇ॥
ਡਕੈ ਫੂਕੈ ਖੇਹ ਉਡਾਵੈ ਸਾਹਿ ਗਇਐ ਪਛੁਤਾਇ॥
ਅੰਧੀ ਫੂਕਿ ਮੁਈ ਦੇਵਾਨੀ॥ ਖਸਮਿ ਮਿਟੀ ਫਿਰਿ ਭਾਨੀ॥
ਅਧੁ ਗੁਲ੍ਹਾ ਚਿੜੀ ਕਾ ਚੁਗਣੁ ਗੈਣਿ ਚੜੀ ਬਿਲਲਾਇ॥
ਖਸਮੈ ਭਾਵੈ ਓਹਾ ਚੰਗੀ ਜਿ ਕਰੇ ਖੁਦਾਇ ਖੁਦਾਇ॥
ਸਕਤਾ ਸੀਹੁ ਮਾਰੇ ਸੈ ਮਿਿਰਆ ਸਭ ਪਿਛੈ ਪੈ ਖਾਇ॥
ਇ ਸਤਾਣਾ ਘੁਰੈ ਨ ਮਾਵੈ ਸਾਹਿ ਗਇਐ ਪਛੁਤਾਇ॥
ਧਾ ਕਿਸ ਨੋ ਬੁਕਿ ਸੁਣਾਵੈ॥ ਖਸਮੈ ਮੂਲਿ ਨ ਭਾਵੈ॥
ਅਕ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰੇ ਅਕ ਤਿਡਾ ਅਕ ਡਾਲੀ ਬਹਿ ਖਾਇ॥
ਸਮੈ ਭਾਵੈ ਓਹੋ ਚੰਗਾ ਜਿ ਕਰੇ ਖੁਦਾਇ ਖੁਦਾਇ॥
ਨਾਨਕ ਦੁਨੀਆ ਚਾਰਿ ਦਿਹਾੜੇ ਸੁਖਿ ਕੀਤੈ ਦੁਖੁ ਹੋਈ॥
ਗਲਾ ਵਾਲੇ ਹੈਨਿ ਘਣੇਰੇ ਛਡਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਈ॥ ਮਖੀ ਮਿਠੈ ਮਰਣਾ॥
ਜਿਨ ਤੂ ਰਖਹਿ ਤਿਨ ਨੇੜਿ ਨ ਆਵੈ ਤਿਨ ਭਉ ਸਾਗਰੁ ਤਰਣਾ॥2॥ (ਪੰਨਾ 1286)

ਗਹੁ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਉਪਰੰਤ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਕਤ ਸਲੋਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: 1. ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਚਿੜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। 2. ਅਗਲੀਆਂ ਛੇ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਅਕਤਿੱਡੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3. ਅੰਤਮ ਚਾਰ ਪੰਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਉਪਰੋਕਤ ਸਲੋਕ ਦੇ ਅਰਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

1. ਹਾਥੀ ਕਿਤਨਾ ਹੀ ਘਿਓ, ਗੁੜ ਤੇ ਕਈ ਮਣਾਂ ਦਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਡਕਾਰਦਾ ਤੇ ਸ਼ੂਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਡਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਡਕਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਕਣਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਨ-ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਤੇ ਕਮਲੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਭੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਫੂਕਰਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਮੌਤ ਸਹੇੜਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਗਵਾ ਕੇ ਖਸਮ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਤਾਂ ਖਸਮ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੜੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਚੋਗਾ ਚੁਗ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਕਾਰਣ ਅਤੇ ਫੂਕਰਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚਿੜੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।

2. ਇਕ ਬਲੀ ਸ਼ੇਰ ਸੈਂਕੜੇ ਮਿਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਭੀ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਘੁਰਨੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾਂਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੂਕਣਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬੁੱਕ ਬੁੱਕ ਕੇ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹੈ? ਖਸਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਬੁਕੱਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਅਕਤਿੱਡਾ ਅੱਕ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਕ ਦੀ ਡਾਲੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅੱਕ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੁੱਕ-ਬੁੱਕ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਅਕ-ਤਿੱਡਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

3. ਹੇ ਨਾਨਕ! ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਜੀਊਣ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮੌਜ ਮਾਣਿਆਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਾਨੀ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਬੜੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਮਿਠਾਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੱਖੀਆਂ ਇਸ ਮਿਠਾਸ ਉੱਤੇ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਚਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਮਿਠਾਸ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਢੁਕਦੀ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਸਾਫ ਤਰ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਦਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਬਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਅਕਤਿਡਾ, ਇਲ, ਸੀਚਾਨਾ, ਹਰਣੀ, ਕੂੰਜ, ਕੁਹੀ, ਕਛੂਆ, ਕੁੰਮੀ, ਗਰੁੜ, ਗਿਰਝ, ਗੈਂਡਾ, ਘੀਸ, ਚਕਵੀ, ਚਕੋਰ, ਚਿੜੀ, ਚੀਤਾ, ਚਰਗ, ਜੋਕ, ਤੰਦੂਆ, ਨਾਗਿਨ, ਪਤੰਗ, ਬਕਰਾ, ਬਾਜ, ਬਿਛੂਅ, ਭਾਂਭੀਰੀ, ਭੈਸਾ, ਮਛਰ, ਮੋਰ, ਮੁਰਗੀ, ਮੁਰਗਾਈ ਅਤੇ ਮਗਰਮਛ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿਚ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ

ਕਬੂਤਰ ਕਪੋਤ
ਗਿੱਦੜ ਜੰਬੁਕ
ਚਿੱਚੜ ਪਿਸਨ
ਚੂਹੀ ਮੁਸਰੀ
ਭੈਂਸ ਮਾਂਝ
ਮੱਕੜੀ ਮਾਕੁਰੀ
ਲੂੰਬੜ ਲੂਬਰਾ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਉਪਰੰਤ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

ਅਸ਼ਟਪਦ ਸਿੰਗਾਰਿ: ਸਿੰਘਾਤਾ, ਸਿਆਰ ਊਠ : ਕਰਹਲ, ਊਠ

ਸੱਪ : ਸਾਪ, ਸਾਪਨਿ, ਸਪੁ, ਅਜਗਰ, ਤੋਤਾ : ਸੂਆ, ਸੂਹਟ, ਸੂਹਟਾ, ਸਰਪ, ਬਿਸੀਅਰ, ਭੁਯੰਗ, ਤੋਤ, ਸੂਅਟਾ

ਭੁਇਅੰਗਮ, ਬਿਆਲ, ਸੇਸਨਾਗ ਪਪੀਹਾ: ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਚਾਤਕ, ਸਾਰੰਗ

ਸ਼ੇਰ : ਸੀਂਹ, ਸਿੰਘ, ਸਾਰਦੂਲ, ਬਬੀਹਾ, ਪਪੀਹਾ

ਕੇਹਰ, ਬਾਘ, ਮ੍ਰਿਗਾਚ ਬੱਕਰੀ: ਅਜ, ਬਕਰੀ

ਸੂਰ : ਸੂਕਰ, ਸੂਅਰ ਬਗਲਾ: ਬਗ, ਬਗੁਲਾ, ਬਗਲਾ, ਹੰਝ

ਹਾਥੀ : ਹਸਤੀ, ਕੁੰਚਰ, ਹਾਥੀ, ਗਜ, ਗਜਇੰਦ੍ਰ, ਸਾਰੰਗ

ਬਲਦ : ਬੈਲ, ਬਲਦ, ਬਰਦ, ਫੀਲੁ, ਮੈਗਲ, ਹਸਤਿ, ਗਜਿੰਦ,

ਬਾਂਦਰ: ਮਰਕਟ, ਬੰਤਰ

ਬਿੱਲਾ : ਮੰਜਾਰ, ਮਾਜਾਰਾ

ਹੰਸ : ਹੰਸਾ, ਹੰਸੁਲਾ, ਹੰਸ ਬਿੱਲੀ : ਬਿਲਾਈ, ਬਿਲਈਆ

ਕਾਂ : ਕਾਂਵ, ਕਾਗ, ਕਊਆ, ਭੇਡ : ਗਾਡਰ, ਭੇਡ, ਕਾਗਾ, ਕਾਂ, ਕਾਂਉ

ਭੌਰਾ : ਭਉਰ, ਭਿੰਗ, ਮਧੁਕਰ,

ਕੀੜਾ : ਕਿਰਮ, ਕੀੜਾ, ਕੀਟ ਭਵਰਲਾ, ਭਵਰਾ

ਕੁੱਤਾ : ਕੂਕਰ, ਸੁਆਨ, ਕੁਤਾ ਮੱਛੀ : ਮੀਨ, ਮਛੀ, ਮਛੁਲੀ,

ਕੀੜੀ : ਕੀਟੀ, ਚੀਟੀ ਮੀਨਾ, ਮਾਛਲੋ

ਕੋਇਲ: ਕੋਕਿਲ, ਕੋੋਇਲ ਮੱਖੀ : ਮਖੁ, ਮਖੀ

ਗਧਾ : ਗਦਹਾ, ਖਰ, ਗਰਧਬ, ਮੁਰਗਾ: ਕੁਰਕਟ, ਕੁਕੜ, ਗਦਹੁ, ਗਰਧਭ

ਮਿਰਗ: ਮ੍ਰਿਗ, ਹਰਣ, ਮਿਰਗ,

ਗਾਂ : ਗਊ, ਧੇਨ, ਕਾਮਧੇਨ, ਗਾਇ, ਮਿਿਰਆ, ਕੁਰੰਕ, ਸੁਰਹ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ, ਗਾਈ

ਮੀਢਾ : ਛਤ੍ਰਾ, ਛਤਾਰਾ, ਛਤੜਾ

ਘੋੜਾ : ਘੋਰ, ਘੋੜੜਾ, ਘੋੜੇ ਲੇਲਾ : ਛੇਲ, ਛੇਲਾ

ਘੋੜੀ : ਤਾਜਨਿ, ਘੋੜੀ, ਘੋੜੇ ਵੱਛਾ : ਬਛਰਾ, ਬਾਛ, ਬਛਰੂ,

ਚੂਹਾ : ਮੂਸਾ, ਚੂਹਾ ਬਛਰਾਕ, ਬਾਛਾ

ਡੱਡੂ : ਦਾਦਰ, ਦਾਦਿਰਾ, ਮੇਂਡਕ

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰੀਬ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਉਚਾਰੀ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਨੇਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

1. ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਅਨਾਜ ਕੁੱਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਾਂਦਰ, ਮਦਾਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਵੱਸ ਫਸੇ ਉਸ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਉਚਾਰੇ ਬਚਨ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਮਰਕਟ ਮੁਸਟੀ ਅਨਾਜ ਕੀ ਮਨ ਬਉਰਾ ਰੇ ਲੀਨੀ ਹਾਥੁ ਪਸਾਰਿ॥
ਛੂਟਨ ਕੋ ਸਹਸਾ ਪਰਿਆ ਮਨ ਬਉਰਾ ਰੇ ਨਾਚਿਓ ਘਰ ਘਰ ਬਾਰਿ॥ (ਪੰਨਾ 336)

2. ਹਾਥੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਵਤ ਦੇ ਕੁੰਡੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨਮੋਲ ਬਚਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਮਨ ਗੁਰਮਤਿ ਚਾਲ ਚਲਾਵੈਗੋ॥
ਜਿਉ ਮੈਗਲੁ ਮਸਤੁ ਦੀਜੈ ਤਲਿ ਕੁੰਡੇ ਗੁਰ ਅੰਕਸੁ ਸਬਦੁ ਦ੍ਰਿੜਾਵੈਗੋ॥ (ਪੰਨਾ 1310)

3. ਹੰਸ ਅਤੇ ਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਦੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉੱਜਲ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾਇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੇ ਅਨਮੋਲ ਬਚਨ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਕਿਆ ਹੰਸੁ ਕਿਆ ਬਗੁਲਾ ਜਾ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ॥
ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਨਾਨਕਾ ਕਾਗਹੁ ਹੰਸੁ ਕਰੇਇ॥ (ਪੰਨਾ 91)

4. ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਉਚਾਰੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਤੋਤਾ ਜਮ-ਰੂਪੀ ਬਿੱਲੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੇ ਬਚਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਤੂੰ ਪਿੰਜਰੁ ਹਉ ਸੂਅਟਾ ਤੋਰ॥ ਜਮੁ ਮੰਜਾਰੁ ਕਹਾ ਕਰੈ ਮੋਰ॥ (ਪੰਨਾ 323)

5. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਅ ਦਾਨ ਲਈ ਪਪੀਹਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾਇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੇ ਅਨਮੋਲ ਬਚਨ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਬਾਬੀਹਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਦੇਹੁ ਜੀਅ ਦਾਨ॥
ਜਲ ਬਿਨੁ ਪਿਆਸ ਨ ਊਤਰੈ ਛੁਟਕਿ ਜਾਂਹਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਨ॥
ਤੂ ਸੁਖਦਾਤਾ ਬੇਅੰਤੁ ਹੈ ਗੁਣਦਾਤਾ ਨੇਧਾਨੁ॥
ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬਖਸਿ ਲਏ ਅੰਤਿ ਬੇਲੀ ਹੋਇ ਭਗਵਾਨੁ॥ (ਪੰਨਾ 1284)

6. ਕੂੰਜ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ:

ਮਨ ਮੇਰੇ ਅਨਦਿਨੁ ਜਾਗੁ ਹਰਿ ਚੇਤਿ॥
ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਰਖਿ ਲੈ ਕੂੰਜ ਪੜੈਗੀ ਖੇਤਿ॥ (ਪੰਨਾ 34)