ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾਈ। ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੇਵਾ ਤਨੋ, ਮਨੋ ਤੇ ਧਨੋ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਹੈ। ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਾਧਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੇਵਕ/ਦਾਸ/ਟਹਿਲੀਏ ਜਾਂ ਚੇਲੇ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ' ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸਿੱਖ ਤੇ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ) ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੌਂਪ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁੜਮ (ਸ੍ਰੀ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਢੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਇਸ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ) ਦੇ ਪਤੀ ਬਣੇ ਸਨ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਅਣਥੱਕ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲੀ, ਬੇਝਿਜਕ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਤਤਪਰ ਰਹੇ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਥਾਇ ‘ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- “ਜਬ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਆਵਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਤਬ ਜੇਠਾ ਨਾਉ ਥਾ ਆਗੇ ਸੰਗਤ ਕਉ ਲੈਣੇ ਜਾਤੇ, ਸੰਗਤ ਸਾਰੀ ਲਿਆਵਤੇ ਪਖਾਰਤੇ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਵਤੇ, ਅਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਾਂਦਾ (ਥੱਕਿਆ) ਹੋਤਾ ਤੋ ਚਾਂਪੀ ਕਰਤੇ। ਇਸ ਭਾਂਤ ਸਿਖੋ ਕੀ ਟਹਲ ਹਰ ਵਖਤ ਕਰਤੇ ਥੇ। ਇਸ ਸੇਵਕ ਉੱਪਰ ਪਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਵੱਲੀ ਨਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਨੂੰ ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਦੀਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੇਂਦਰ (ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੱਖਾ ਝੱਲਣਾ, ਜਲ ਵਰਤਾਉਣਾ, ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣਾ, ਝਾੜੂ ਦੇਣਾ ਆਦਿ ਨੀਂਵੇਂ ਕੰਮ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਵਾਂ ਕੰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਬੱਧਾਚੱਟੀ ਅਧੀਨ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਮਨਫੀ ਹੋਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾ ਅਧੀਨ ਜਾਂ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੱਕ-ਹਕੂਕ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਦਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਸੇਵਾ ਫ਼ਲ (ਮਜ਼ਦੂਰੀ) ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਪ੍ਰਥਾ ਤਹਿਤ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਵਗਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਾਬਤ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਕਿ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ ਹਉਮੈਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਉਮੈਂ ਧੁੰਧ ਗੁਬਾਰ ਹੈ ਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ। ਹਉਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਣਾ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਪ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਿਆਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤੇ ਦੀਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਬਣੇ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ‘ਸੱਚੀ ਅੰਗ ਸਫਲਤਾ' ਕਿਹਾ ਹੈ: ਧ੍ਰਿਗੁ ਸਿਰੁ ਜੋ ਗੁਰ ਨਿਵੈ ਗੁਰ ਲਗੈ ਨ ਚਰਣੀ।
ਧ੍ਰਿਗੁ ਲੋਇਣਿ ਗੁਰ ਦਰਸ ਵਿਣੁ ਵੇਖੈ ਪਰ ਤਰਣੀ।
ਧ੍ਰਿਗੁ ਸਰਵਣਿ ਉਪਦੇਸ ਵਿਣੁ ਸੁਣਿ ਸੁਰਤਿ ਨ ਧਰਣੀ
ਧ੍ਰਿਗੁ ਜਿਹਬਾ ਗੁਰ ਸਬਦ ਵਿਣੁ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਮਰਣੀ।
ਵਿਣੁ ਸੇਵਾ ਧ੍ਰਿਗੁ ਹਥ ਪੈਰ ਹੋਰ ਨਿਹਫਲ ਕਰਣੀ।
ਪੀਰ ਮੁਰੀਦਾਂ ਪਿਰਹੜੀ ਸੁਖ ਸਤਿਗੁਰ ਸਰਣੀ॥10॥ (ਵਾਰ 27:10) ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਦੇ ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਛਕਦੇ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ। ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ? ਕਿ ਭਾਈ ਸਿੱਖਾ ! ਤੂੰ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਉਸ ਸਿੱਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਗੁਰੂ ਜੀ ! ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੌਲਤ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਵੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਹੱਥੀਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਫੜਾਇਆ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਗੁਰੂ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਜਥੇਦਾਰ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਖਿੱਲਤ ਆਈ, ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਖਿੱਲਤ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਖਿੱਲਤ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਘੋੜੇ ਆਦਿਕ ਦੀ ਲਿੱਦ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਝਾੜੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕੋਗੇ। ਫਿਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਾ ਕੇ ਨਵਾਬੀ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੀ, ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਆਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾਇ ਸ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਸਮੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ: ਐਸੇ ਐਸੇ ਸਿੰਘ ਜਗ ਮਾਂਹੀ, ਸਿੰਘ ਛਕਾਇ ਪੀਐਂ ਨਿਜ ਖਾਹੀਂ॥11॥
ਆਪ ਸਹੈਂ ਵੈ ਨੰਗ ਅਰ ਭੁਖ, ਦੇਖ ਸਕੈਂ ਨਹਿਂ ਸਿੰਘਨ ਦੁੱਖ।
ਆਪ ਗੁਜ਼ਾਰੈਂ ਅਗਨੀ ਨਾਲ, ਸਿੰਘਨ ਘਲੈਂ ਪੁਸ਼ਾਕ ਸਿਵਾਲ॥12॥
ਕਈ ਪੀਸਨਾ ਪੀਸ ਕਮਾਵੈਂ, ਵੈ ਭੀ ਸਿੰਘਨ ਪਾਸ ਪੁਚਾਵੈਂ।
ਬਾਣ ਬੱਟ ਕਈ ਕਰੈਂ ਮਜੂਰੀ, ਭੇਜੈ ਸਿੰਘਨ ਪਾਸ ਜ਼ਰੂਰੀ॥13॥
ਜਾਇ ਜੋ ਚਾਕਰੀ ਕਰਿਹੀਂ, ਆਏ ਸਿੰਘਨ ਕੇ ਆਗੈ ਧਰਿਹੀਂ।
ਸਿੰਘ ਜੋਊ ਪਰਦੇਸ ਸਿਧਾਰੇ, ਭੇਜੈ ਸਿੰਘਨ ਓਇ ਗੁਰੂ ਪਯਾਰੇ॥14॥ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ, ਕਿ ਅੱਜ ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਫੁੱਲ, ਫਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਜਿਹਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਕਿ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿ ਸੇਵਾ ਕਿਸ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਧਰਮ, ਰੰਗ-ਰੂਪ, ਨਸਲ-ਭੇਦ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ (ਲੋੜਵੰਦ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿੱਖ ਮਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ, ਮਜ਼ਹਬ, ਖਿੱਤੇ, ਰੰਗ, ਜਾਤ ਆਦਿ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। |
