ਜ਼ਬਰ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਜਦੋਂ ਹੈ ਅੱਤ ਹੁੰਦੀ,
ਜਨਤਾ ਰਹਿ ਜਾਏ ਜਦੋਂ ਲਾਚਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਧਰਤੀ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਥੀਂ ਜਾਏ ਦੱਬਦੀ,
ਧੌਲ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ’ਤੇ ਭਾਰ ਬਣ ਕੇ।
\ਵੱਡਾ ਮੱਛ ਕੋਈ, ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ,
ਖਾਣ ਲਗ ਪਏ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਓਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ, ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ,
ਮਾਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੈ ਅਵਤਾਰ ਬਣ ਕੇ।

ਬਣ ਕੇ ਆਸਰਾ, ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦਾ,
ਬੇਕਸਾਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦਾ, ਯਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪਤਝੜਾਂ, ਖ਼ਿਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਅੰਦਰ,
ਆਏ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਬਹਾਰ ਬਣ ਕੇ।

ਰਾਣੀ ਮੈਣੀ ਦੇ, ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਜਦ,
ਉਹਦੇ ਸੀਨੇ 'ਚੋਂ ਉਠੀ, ਪੁਕਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਸੁੱਤੇ ਸਿੱਧ ਵੈਰਾਗ ਜਿਹਾ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ,
ਉਹਦੀ ਅਖੀਆਂ ’ਚੋਂ ਆਬਸ਼ਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚ, ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਖੇਡੇ,
ਸੁੰਨੀ ਗੋਦ ਦਾ ਮੇਰੀ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਰਹੇ ਨੈਣਾਂ ’ਚ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਨੂਰ ਬਣ ਕੇ,
ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹੇ ਪਿਆਰ ਪਿਆਰ ਬਣ ਕੇ।

ਬਾਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਖੇਡਦੇ ਆਏ ਬਾਹਰੋਂ,
ਬਹਿ ਗਏ ਗੋਦੀ ’ਚ ਫਰਮਾ ਬਰਦਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪਤਝੜਾਂ ਖਿਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਅੰਦਰ,

ਪੈਰ ਪੈਰ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੇ,
ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ ਉਹਦਾ, ਦੀਵਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਹਰ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਲੰਘ ਗਿਆ ਉਹ,
ਬਾਂਕਾ ਨੀਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹ-ਸਵਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਹਰਦਮ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਚ ਰੜਕਦਾ ਸੀ,
ਕਦੇ ਤੀਰ ਤੇ ਕਦੇ ਤਲਵਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਕੋਈ ਹਾਰ ਨਾ ਉਹਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕੀ।,
ਫਤਿਹ ਰਹੀ ਸਦ ਗਲੇ ਦਾ ਹਾਰ ਬਣ ਕੇ।

ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਆਪ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ,
ਉਹਨੇ ਕੌਮ ਦਾ ਸਿਪਾਹ-ਸਾਲਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪਤਝੜਾਂ ਖਿਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ. . .

ਚੜਤ ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੇ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ,
ਬਾਈਧਾਰਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਰੜਕਦੀ ਸੀ।
ਪੈਂਦੀ ਗੂੰਜ ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ,
ਸੁਣ ਸੁਣ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਧੜਕਦੀ ਸੀ।
ਸ਼ਾਨ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਦੀ, ਵੇਖ ਵਧਦੀ,
ਭੀਮ ਚੰਦ ਦੀ ਈਰਖਾ ਭੜਕਦੀ ਸੀ।
ਖੜਗ ਖਾਲਸਾ ਖੜਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ,
ਖਿੜਕੀ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਖੜਕਦੀ ਸੀ।

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਅਤਿਆਚਾਰ ਹਿੰਦ’ਤੇ,
ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਗਰਦੋ ਗ਼ੁਬਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪਤਝੜਾਂ ਖਿਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ. . .

ਦੋ ਫਰਜ਼ੰਦ ਸਰਹੰਦ ਵਿਚ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ,
ਦੋ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ।
ਕਿਸਮਤ ਆਪਣੀ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਤੇ,
ਕਿਸਮਤ ਖ਼ਲਕਤ ਦੀ ਘੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ।
ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾ ਲੜਦਾ,
ਘਾਲੀ ਘਾਲਣਾ ਬੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ
ਐਪਰ ਜ਼ਰ ਜ਼ੋਰੂ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਾਤਿਰ,
ਇਕ ਵੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ।

ਬੇੜੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਡੁਬਦੀ ਬਚਾਈ ਉਹਨੇ,
ਨਾਖ਼ੁਦਾ ਬਣ ਕੇ ਤੇ ਪਤਵਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪਤਝੜਾਂ ਖਿਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ . . .

ਸਾਗਰ ਵਾਂਗਰਾਂ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਸਤਿਗੁਰ,
ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਾਂਗ ਦਰਾਜ਼ ਉਹਦਾ।
ਹਰ ਇਕ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਵਿਚ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦਾ,
ਨੀਲਾ ਘੋੜਾ ਹਮਸਫ਼ਰ ਹਮਰਾਜ਼ ਉਹਦਾ।
ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦਾ।
ਖ਼ਬਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰਖਦਾ ਬਾਜ਼ ਉਹਦਾ।
ਜਿਗਰਾ ਉਹਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚੱਟਾਨ ਵਰਗਾ,
ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਗ਼ਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼ ਉਹਦਾ।

ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਬੇਦਾਵਾ ਜੋ ਦੇ ਗਏ ਸਨ
ਉਹ ਵੀ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਬਖਸ਼ਨਹਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪੜਝੜਾਂ ਖਿਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ. . .

ਚੌਹਾਂ ਲਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਰਬੰਸ ਆਪਣਾ,
ਉਹ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ, ਫ਼ਿਦਾ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਜੋੜਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ,
ਐਪਰ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
ਜਿਸਦੀ ਵਸਤ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਤੇ,
ਪਰਵਦਗਾਰ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।
‘ਨੂਰ’ ਸੌਂ ਕੇ ਸੂਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਵੀ,
ਨਹੀਂ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਗਿਲਾ ਕੀਤਾ।

ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਰ ਕੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਿੱਤਨਾਮਾ, (ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ)
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਵੱਜਾ ਕਟਾਰ ਬਣ ਕੇ।
ਪਤਝੜਾਂ, ਖਿਜ਼ਾਵਾਂ, ਦੇ ਦੌਰ ਅੰਦਰ,
ਆਏ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਬਹਾਰ ਬਣ ਕੇ।