ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਡੇਰਾਜਾਤ ਵਿਚ, ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਅਸਥਾਨ ਊਨੇ ਵਿਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜਲੰਧਰ-ਦੁਆਬੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਆਬੇ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਮਲੀ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਤੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਹੈਨਰੀ ਹਾਰਡਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (ਬੇਦੀ) ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਆਦਰ- ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਗ੍ਰਿਫਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਵਾਰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਤ-ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੇ ਡਿਗੂੰ-ਡਿਗੂੰ ਕਰਦੀ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਇਕ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੰਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਊਨੇ ਨੇੜੇ 78 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੋ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਤਬਾਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹਿਨੁਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ’ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਜਾਗੀਰਾਂ ਲਾਈਆਂ ਸਨ।

1834 ਈ: ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਣ ’ਤੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਙ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ-ਦਾਤਾ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਬਿਖਰਾਵ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਲ੍ਹਾ-ਸਫਾਈ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ :-

1846 ਈ: ਵਿਚ ਜਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਮਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬਲਵਾਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚ 12 ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਨੂਰਪੁਰ, ਗੁੱਨਾਚੌਰ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਰਾਏ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਜਦ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਕੋਲ ਉਸ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ਊਨੇ ਦਾ ਰਈਸ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਵੱਸੋਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੇਹਥਿਆਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਸੀ।

ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟੱਕਰ ਅਰੁਕ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਰੰਭ ਓਦੋਂ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਤੋਪਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਵ੍ਹੀਲਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਠਾਣ ਰਜਮੈਂਟ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਲ੍ਹਾ-ਸਫਾਈ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰਦਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲ ਕੇ ਧਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਵ੍ਹੀਲਰ ਨੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁਖੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕਰਾ ਕੇ ਇਕ ਰਾਤ ਦੱਖਣੀ ਸਰਾਏ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰੰਤੂ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਪਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਹੀਲਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਵ੍ਹੀਲਰ ਦੱਖਣੀ ਸਰਾਏ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਢਾਹੁੰਦਾ, ਤੋਪਾਂ ਊਨੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸੁਆਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦਸਤਾ ਦੱਖਣੀ ਸਰਾਏ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਚੂੰਗੀ ਮਸੂਲ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੂੰ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅੰਗਗੇਜ਼ ਫੌਜੀ ਸਰਾਏ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵ੍ਹੀਲਰ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਦਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਦਾ ਤਾਂ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨਰਮੀ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਜਰ ਵ੍ਹੀਲਰ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਛਿੱਥਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਰਾਏ ਤੋਂ ਫੌਜੀ ਦਸਤਾ ਹਟਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।’ ਲਾਰੰਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਭਾਵ ਦਾ ਕੋਈ ਐਲਾਨ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਖ਼ਬਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪਰੰਤੂ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਫੈਲਾਏ ਹੋਏ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ 10 ਮਈ 1846 ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਨੇਹੇ ਦੁਆਰਾ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਤੋਪਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ 26 ਮਈ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦਬ, ਪਰ ਟਕੇ ਵਰਗਾ ਜੁਆਬ ਦੇਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਤੋਪਾਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਇਹ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਦੋ-ਟੁੱਕ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ-ਮੋਟੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ “ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੋਪਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

ਉਧਰ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਗੋਂ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਬਤ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਤੋਂ ਯਰਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਬਤ ਹੋਣੀ:-

ਜਦ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤਾਂ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਨੇ ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ, “ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਹੱਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਦਲਾਲਊ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੇਵਲ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ 31,212 ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਕ ਬਲਵਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਾ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿੱਟਰੇ ਹੋਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਦੁਰਾਡੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

ਹੁਣ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਊਨੇ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਏ ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਹੋਣ, ਉਹ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੁ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਟੋਲੀ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੀ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਲੁਕੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਘਟਾ ਕੇ 12,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਤੁੱਛ ਰਕਮ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਹਿਕਾਰਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ।

ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਬਗ਼ਾਵਤ

ਘਟਾਈ ਹੋਈ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਿਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਪਏ। ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 1848 ਈ: ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕਾਂਗੜੇ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਜਮੈਂਟਾਂ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਨੂਰਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ ਸੈਨਾ ਘਟਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਸਫੀਰ ਭੇਜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਸ. ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤਮ ਘੋਲ ਲਈ ਕਮਰਕੱਸੇ ਕਰ ਲੈਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਸ. ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮੇ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉੱਘੇ ਰਈਸਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਕਿਉਂ ਜੁ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਘੇ ਆਦਮੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨਿੱਤਰ ਪਏ ਸਨ ਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਰਾਬਰਟ ਕਸਟ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਪਰੰਤੂ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਤੋਂ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਕੜੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਦੂਜਾ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਵਕੀਲ ਭੇਜਿਆ। ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ, ਕੈਪਟਨ ਜੇਮਜ਼ ਐਬਟ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਭੇਜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਲਿਖਿਆ, “ਬੜੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿਸ ਨੇ ਗਾਈਡ ਦਾ ਬੜੇ ਆਦਰ-ਮਾਣ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਛਰਾ ਸਿੰਘ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੋਢੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭੇਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਜ਼ਮ (ਗਵਰਨਰ) ਇਹ ਪਖੰਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਉਸ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਞੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹੀ ਯੋਗ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਐੱਫ ਕਰੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ “ਮੇਰੇ ਕੰਨੀ ਕਈ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੋਤ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿੱਧੜ ਜਿਹੇ ਤੇ ਅਨਘੜ ਆਦਿ-ਵਾਸੀ ਹਨ, ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਇਹ ਯੋਗ ਮੌਕਾ ਹੈ।” ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਰਾਬਰਟ ਕਸਟ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅੰਬ ਤੇ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਊਨੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਆਦਮੀ ਭਰਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਭੇਜੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਵਿਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹਮ-ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਤੇ ਕੇਵਲ ਮੌਕਾ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿੱਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੂਰਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਜੰਮੂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਾਹਨ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਜਾਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ੀ ਗਰਦਾਨਦਿਆਂ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਝਨਾਓਂ ਪਾਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਜਸਵਾਨ ਤੇ ਦਾਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਜੀਪੁਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਪੜ ਤਕ ਜਸਵਾਨ ਵਾਦੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕਾਂਗੜੇ ਦਾ ਕਟੋਚ ਰਾਜਾ ਵੀ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਿਆਬ ਤੇ ਅੰਭੇਮਨਪੁਰ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਸਵਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਮਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋ ਗਈ।

ਦੂਜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ:-

ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਮਿਲਣਾ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1848 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਛਟਪਟਾਈ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਇਨਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਗਵਾਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬਾਰਕਜ਼ਈ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਮੀਰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ, ਸਰਦਾਰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਤੇ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦਧਾਰੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰ ਲਏ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਗਵਰਨਰ, ਇਮਾਮ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਕਿ “ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੁੜ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਈਅਤ ਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਰਜ਼ ਹੈ। ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਮਾਣ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਇਧਰ ਕੂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਰਦਾਰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਤੇ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਧਾਰੀ ਨੇ ਵੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਲੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਏ। ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣੀ ਗੈਰ- ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਸਮਝੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਸ਼ੁੱਭ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੁਚੀ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਏ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਲਓਗੇ। ਜੇ ਭਲਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਲਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਰਦਾਰ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਓ। ਮੈਂ ਵਧੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਤੁਸੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ, ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।” ਪਰੰਤੂ ਇਮਾਮ-ਉਦ-ਦੀਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਅਪੀਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਐੱਫ ਕਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਚੇਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰਲੇ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਜਾਏ। ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਗੂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਦੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਧੀਨਤਾ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸਨ।

ਜਦ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਸੁਟ ਦਿੱਤੇ। ਪਰੰਤੂ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਾਗੀ ਮੁਖੀਆਂ ਵਾਂਙ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਊਨੇ ਜਾਣ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਸੋ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ-ਇਕ ਇਹ ਰਾਹ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇਣ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ 1863 ਈ: ਵਿਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।