ਤਬਦੀਲੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਚੱਲ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸਮਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ। ਪਿਛਲੇ ਲਗਪਗ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਵਧਦੀਆਂ ਖ਼ਾਹਸ਼ਾਂ, ਕੰਮਕਾਜੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ, ਤਿੱਖੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸਾਂਝੀ ਪਰਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੱਲੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਵੱਧਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਪੈਸੇ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਤੇ ਭੱਜ ਦੌੜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ, ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਸ਼ਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੋਹਾਂ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰਵਾਸ ਧੜਾਧੜ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਘਰ ਦਾ ਸਾਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੇਲ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਫੈਟ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੀਜ਼ਾ, ਬਰਗਰ, ਨੂਡਲਸ, ਮੈਗੀ, ਕੂਕੀਜ਼, ਪੇਸਟ੍ਰੀਜ਼, ਸਾਫ਼ਟ ਡ੍ਰਿੰਕਸ, ਮੈਕਡੋਨਲਡਸ, ਸਬ-ਵੇਅਸ ਆਦਿ ਖਾਣੇ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ, ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੈਟੋ, ਸਵਿੱਗੀ, ਬਲਿੰਕਿਨ ਆਦਿ ਸੇਵਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅੱਜ ਇਹ ਖਾਣ ਪੀਣ ਆਮ ਘਰਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਕੱਲੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ਼ੀ ਜੋੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਘਰ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਜ਼ਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਬੇਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਬੇ-ਟਾਈਮ ਅਜਿਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਬਦਹਜ਼ਮੀ, ਮੋਟਾਪਾ, ਤਣਾਅ, ਉੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1918 ਈ. ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਖੋਜ ਕੌਂਸਲ (ICMR) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਨੁਸ਼ਨ (NIN) ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣੇ ਜਿਹੇ ਜਾਰੀ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ 56.4 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਬੋਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕੀ ਆਦਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲਗਪਗ 25 ਫੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਓਵਰ-ਵੇਟ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜੀ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਜੀਭ ਦੇ ਸੁਆਦ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਆਪ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਖ-ਦੇਖੀ, ਭੇਡਚਾਲ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕ ਵੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਸਟੇਟਸ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫੁਰਮਾਣ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ:

ਕਬੀਰ ਮਨੁ ਜਾਨੈ ਸਭ ਬਾਤ ਜਾਨਤ ਹੀ ਅਉਗਨੁ ਕਰੈ ॥
ਕਾਹੇ ਕੀ ਕੁਸਲਾਤ ਹਾਥਿ ਦੀਪੁ ਕੂਏ ਪਰੈ॥ ਦਰ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ੧੩੭੬)

ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਭਾਵ ਪੇਟ ਭਰਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਥਾਂ-ਥਾਂ, ਦਰ, ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੇਧ ਮੁਤਾਬਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਤਾਂ ਬੜਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਾਜਦਾ ਸਵਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਨਵ-ਜਨਮੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦੰਦ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਰਮਈਆ ਕੇ ਗੁਨ ਚੇਤਿ ਪਰਾਨੀ॥
ਕਵਨ ਮੂਲ ਤੇ ਕਵਨ ਦ੍ਰਿਸਟਾਨੀ ॥
ਜਿਨਿ ਤੂੰ ਸਾਜਿ ਸਵਾਰਿ ਸੀਗਾਰਿਆ॥
ਗਰਭ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਜਿਨਹਿ ਉਬਾਰਿਆ॥
ਬਾਰ ਬਿਵਸਥਾ ਤੁਝਹਿ ਪਿਆਰੈ ਦੂਧ॥
ਭਰਿ ਜੋਬਨ ਭੋਜਨ ਸੁਖ ਸੂਧ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 266)

ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਸਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 28ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਬਾਰੇ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਮਾਤਾ ਕੇ ਉਦਰ ਮਹਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਕਰੇ ਸੋ ਕਿਉ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰੀਐ॥
ਮਨਹੁ ਕਿਉ ਵਿਸਾਰੀਐ ਏਵਡੁ ਦਾਤਾ ਜਿ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਆਹਾਰੁ ਪਹੁਚਵਾਏ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, 920)

ਦਰਅਸਲ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਵਰਜਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਕ੍ਰਿਤ ‘ਗੁਰੁਮਤ ਮਾਰਤੰਡ’ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਹਨ :- 1. ਭਖਯ (ਜੋ ਦੰਦ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਯਤਾ ਨਾਲ ਪਦਾਰਥ ਖਾਧੇ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਟੀ, ਪੂਰੀ, ਕਚੌਰੀ ਆਦਿ) 2. ਭੋਜਯ (ਜੋ ਕੇਵਲ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਯਤਾ ਨਾਲ ਖਾਧੇ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਜੇ ਦਾਣੇ, ਬਦਾਮ ਆਦਿ) 3. ਲੇਹਯ (ਜੋ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਟੇ ਜਾਣ ਲਾਪਸੀ, ਚਟਣੀ ਆਦਿ) 4. ਪੇਯ (ਜੋ ਪੀਤੇ ਜਾਣ ਦੁੱਧ, ਲੱਸੀ, ਸ਼ਰਬਤ ਆਦਿ) 5. ਚੋਸ਼ਯ ( ਜੋ ਚੂਸੇ ਜਾਣ ਅੰਬ, ਗੰਨਾ, ਆਦਿ)। ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਣ ਵਿਚ ਅਵਿਦਿਯਾ ਅਤੇ ਵਹਿਮ ਭਰੇ ਯਕੀਨ, ਮ ਮੂਲਕ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਰ ਪੁੰਨ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਖਾਨ ਪਾਨ ਪਹਰਾਨ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਨਿਰਬਾਹ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਨ ਤਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ।” ਅੰਨ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਖਾਣਾ, ਭਰੇ ਉਪਰ ਭਰੇ ਨਾਹੀਂ। ਜੋ ਖਟ ਕਰਮੀ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਅਮੁਕਾ ਅਮੁਕਾ ਅੰਨ ਨਾ ਖਾਈਐ, ਸੋ ਭਰਮ ਹੈ, ਅੰਨ ਸਭ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈਨ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਸਭ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਰਿਜ਼ਕ ਧੁਰਹੁੰ ਕਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਹਾਂ ਜਹਾਂ ਇਸ ਕਾ ਰਿਜ਼ਕ ਰਲਾਇਆ ਹੈ, ਤਹਾਂ ਤਹਾਂ ਤੇ ਬਿਨ ਉਪਾਇ ਆਏ ਮੁਹਿੰ ਪਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਹਿਮ ਭਰਮ ਸੂਤਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ 18ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਤੀਜੇ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ :

ਸਭੋ ਸੂਤਕੁ ਭਰਮੁ ਹੈ ਦੂਜੈ ਲਗੈ ਜਾਇ॥
ਜੰਮਣੁ ਮਰਣਾ ਹੁਕਮੁ ਹੈ ਭਾਣੈ ਆਵੈ ਜਾਇ॥
ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਪਵਿਤ੍ਰੁ ਹੈ ਦਿਤੋਨੁ ਰਿਜਕੁ ਸੰਬਾਹਿ॥
ਨਾਨਕ ਜਿਨ੍ਹੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੁਝਿਆ ਤਿਨ੍ਹਾ ਸੂਤਕੁ ਨਾਹਿ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 472)

ਪ੍ਰੰਤੂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਜੀਭ ਸੁਆਦ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਹੁਕਮ ਛੱਡ ਕੇ ਬੇ-ਲੋੜਾ ਅਤੇ ਬੇ-ਤਰਤੀਬਾ ਖਾਣਾ ਖਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਅਕਸਰ ਕਸ਼ਟਦਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਬੁਰੇ ਵਿਕਾਰ/ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਬਾਬਾ ਹੋਰੁ ਖਾਣਾ ਖੁਸੀ ਖੁਆਰੁ॥
ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 16)

ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੀ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਵਿਚ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਖਾਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਵਧੇ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ:

ਸਉ ਓਲਾਮ੍ਹੇ ਦਿਨੈ ਕੇ ਰਾਤੀ ਮਿਲਨਿ ਸਹੰਸ॥
ਸਿਫਤਿ ਸਲਾਹਣੁ ਛਡਿ ਕੈ ਕਰੰਗੀ ਲਗਾ ਹੰਸੁ॥
ਫਿਟੁ ਇਵੇਹਾ ਜੀਵਿਆ ਜਿਤੁ ਖਾਇ ਵਧਾਇਆ ਪੇਟੁ॥
ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਵਿਣੁ ਸਭੋ ਦੁਸਮਨੁ ਹੇਤੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 790)

ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸੌਣ ਬਾਰੇ ਚੁਕੰਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਅਲਪ ਅਹਾਰ ਸੁਲਪ ਸੀ ਨਿੰਦ੍ਰਾ ਦਯਾ ਛਿਮਾ ਤਨ ਪ੍ਰੀਤਿ॥
ਸੀਲ ਸੰਤੋਖ ਸਦਾ ਨਿਰਬਾਹਿਬੋ ਹੈਬੋ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਅਤੀਤਿ॥ (ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 709)

ਭਾਵ ਘੱਟ ਖਾਣ ਤੇ ਘੱਟ ਸੌਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਇਆ ਤੇ ਖਿਮਾ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਜੋ, ਤਮੋ, ਸਤੋ ਆਦਿ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਤੀਤ ਹੋ ਕਰ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲਗਪਗ ੧੦੬ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਨੁਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਖੁਰਾਕੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈਪਰ ਟੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਆਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ Eat like a bird, but work like an animal' ਭਾਵ ਪੇਟ ਤੂੜ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਕੇ ਬਜਾਏ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਮੌਕੇ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲਸਾਂ ਜਾਂ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ-ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵਾਤਾ-ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਪੈਲਸਾਂ/ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਆਲਸ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਖਾਣਾ ਬੇਗਾਨਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੇਟ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੀ ਬੇ-ਹਿਸਾਬਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਦਵਾਈ ਖਾਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।

ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮਲਾਰ ਰਾਗ ਵਿਚ ਸੁਆਦੀ ਖਾਣੇ ਖਾਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਕੀੜੇ ਵਿਸ਼ਟਾ ਵਿੱਚੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਟਾ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਜਿੰਨੇ ਅਧਿਕ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਉੱਨੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਦੇ ਹਨ:

ਬਿਸਟਾ ਕੀਟ ਭਏ ਉਤ ਹੀ ਤੇ ਉਤ ਹੀ ਮਾਹਿ ਸਮਾਇਆ॥
ਅਧਿਕ ਸੁਆਦ ਰੋਗ ਅਧਿਕਾਈ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਸਹਜੁ ਨ ਪਾਇਆ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1255)

ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੇ 28ਵੇਂ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੁੱਖੀ-ਮਿੱਸੀ ਭਾਵ ਸਾਦੀ ਰੋਟੀ ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਸਲੂਣਾ ਜਾਂ ਭਾਜੀ ਹੈ, ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਚੋਪੜੀਆਂ ਭਾਵ ਚੰਗੀਆਂ ਚੋਖੀਆਂ ਰੰਗਬਰੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਬਹੁਤੇ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਚਸਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਫਰੀਦਾ ਰੋਟੀ ਮੇਰੀ ਕਾਠ ਕੀ ਲਾਵਣੁ ਮੇਰੀ ਭੁਖ॥
ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਨਿਗੇ ਦੁਖ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1379)

ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਕੈਲੋਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਜ਼ਾਰੀ ਫਾਸਟ ਫੂਡ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿਚ ਪਕਾਏ ਗਏ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਘਰ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਧਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਤਾਜ਼ੇ ਉਤਪਾਦ, ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਜ਼ਾਰੀ ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ, ਸੋਡੀਅਮ, ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਕੈਲੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਇਤਫ਼ਾਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਾਈਟੈਟਿਕਸ ਦੇ ਜਰਨਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਭੋਜਨ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ, ਘਰ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਧਾਰਨ ਭੋਜਨ ਬਜ਼ਾਰੀ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਬਜ਼ਾਰੀ ਜ਼ੰਕ/ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਦੀ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਘਰੇਲੂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੇਬ, ਲੋੜ, ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਤੇ ਭਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਜ਼ੇ ਮੌਸਮੀ ਫ਼ਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਅਨਾਜ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੇ ਫੈਟ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਸੇਹਤਮੰਦ ਤੇ ਫਿੱਟ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਜਨਮ ਸੁਖਦਾਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੇ 29ਵੇਂ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਐ ਇਨਸਾਨ ! ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੋ ਰੁੱਖੀ-ਸੁੱਕੀ ਸਾਦੀ ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾ, ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀ, ਸਬਰ ਰੱਖ ਅਤੇ ਉਸ ਪਰਮ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਸ ਦਾਤ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰ। ਹੋਰ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਖਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਨਾ ਤਰਸਾਇਆ ਕਰ:

ਰੁਖੀ ਸੁਖੀ ਖਾਇ ਕੈ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਉ॥
ਫਰੀਦਾ ਦੇਖਿ ਪਰਾਈ ਚੋਪੜੀ ਨਾ ਤਰਸਾਏ ਜੀਉ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1379)