ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮਸਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਬਰੀ ਭਾਵ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਸਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਅੱਜ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਖਾਸਕਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਥੋਪਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਾਨਿਸਕ ਰੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਨ ਵਾਸ਼ (ਸੋਚ ਤਬਦੀਲ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ, ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਆਦਿ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ (Psychology)- ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ, ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ- ਬੌਧਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ, ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਇਰਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ-ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਚੋਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ, ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਤਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੋਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲਾ ਕਿੱਤਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੀਕ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੀਕ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਜਦੋਂ ਤੀਕ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਪਹਿਲਾ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨਾ। ਦੂਜਾ, ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖ (ਪੀੜ੍ਹਤ) ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨਾ। ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ, ਬੇਵੱਸ ਤੇ ਲਾਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ- ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਇਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਰਤਾਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮੰਥਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਵ ਅਧਿਆਤਮਕ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਜਗਿਆਸੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਉੱਪਰ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਭੁੱਖ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਜ਼ਬਰੀ ਭਾਵ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਏ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਕ ਖੋਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੁਰਲੱਭ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਉਤਰਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੂਸਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ- ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ, ਛਲ-ਕਪਟ ਤੇ ਧੋਖਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵੱਲੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਭਾਵ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਡਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ, ਕਾਲਾ-ਜਾਦੂ ਜਾਂ ਗ਼ੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰੱਬੀ ਕਰੋਪੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲਨਾਲ ਹੀ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਖਿਅਕ, ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ, ਰੱਬੀ ਦੂਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਡਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦ-ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤਾਂ, ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਤਹਿਤ ਅਕਸਰ ਖਾਸ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਟਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥੋਪੀ ਗਈ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬੇਚੈਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵੱਲੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸਮਝ ਲੱਗਣ ਤੀਕ ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰਾ ਮਾਨਸਿਕ ਡਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ- ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ੧੫-੨੦ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਖਾਸਕਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਆਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ, ਉਦਾਸੀ, ਇਕੱਲਤਾ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸਕਰ ਕਈ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਵਰਗਲਾਉਣਾ ਤੇ ਫਸਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੂਮਿੰਗ ਗੈਂਗ ਅਜਿਹੇ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੜਾ ਅਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉਪਰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਕਾਰਾਂ, ਕੋਠੀਆਂ, ਬੰਗਲੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫੇ ਦੇ ਕੇ ਵਰਗਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਦੋਸਤ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਜਾਂ ਆਮ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਸਤਰੀ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹਾਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੀਤ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜ੍ਹਤਾ ਵੱਧਣ ਨਾਲ ਅਖੌਤੀ ਦੋਸਤੀ ਡੂੰਘੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਅਪੱਤੀਜਨਕ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰ ਕੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਪਰੰਤ ਉਸਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

(ੳ) ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰੂਮਿੰਗ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ- ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਛੋਹਣ ਤੋਂ ਡਰਨਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਰਦ ਹੋਣਾ, ਸੱਟ, ਸਿਗਰੇਟ ਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਨਾ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣਾ, ਆਦਿ।

(ਅ) ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰੂਮਿੰਗ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ- ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਅ ਬਣ ਜਾਣਾ, ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਸੱਟਾਂ ਜਾਂ ਦਾਗ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲੈਣਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ, ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫੇ ਮਿਲਣਾ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ, ਫੋਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ, ਆਦਿ।

ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ- ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉਪਰ ਚਹੁੰ-ਤਰਫੀ ਹਮਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉੱਚ-ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲੱਚਰ ਗਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ, ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦਾੜ੍ਹੀ-ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗਰਕ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਲੀਨ-ਸ਼ੇਵ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਉੱਚ-ਇਖਲਾਕੀ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਿੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਸਿੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਇਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅੱਜ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਿੱਖ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਆਪਣੇ ਉਸ ਅਲੌਕਿਕ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੌਮੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਸਿੱਖ ਅਬਾਦੀ ਘੱਟਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਕੌਮ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਬਕਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦਾ, ਬਲਕਿ ਮਿਲਗੋਭਾ ਬਣ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਬਕਾ ਸਿੱਖੀ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਤਬਕੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਚਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਮੱਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਗਾੜ ਤਹਿਤ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਲਾਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲਸਰੂਪ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਹਿਰੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

‘ਕੌਰ ਟੂ ਖਾਨ ਮੁਹਿੰਮ’- ਯੂ.ਕੇ. ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ‘ਕੌਰ ਟੂ ਖਾਨ ਮੁਹਿੰਮ’ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਅਵੇਅਰਨੈਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਯੂ.ਕੇ.' ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸੰਨ 1997 ਵਿਚ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 6 ਤੋਂ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕਜੁਟਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਵੀ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕਜੁਟਤਾ ਸਦਕਾ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਭਾਵੇਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੀਕ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੈਂਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਅਵੇਅਰਨੈਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੁਲਾਸੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਇੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਹਨ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਲੰਡਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਯੂਰੋਪ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰੰਤੂ ਜਿਹੜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰਹੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਕਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਅਗਵਾ
ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ- ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗ਼ੈਰਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫਰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਪਗ ਮੁਸਲਿਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਸਤਾ ਕਰਕੇ, ਕਬਜ਼ੇ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹੈ।

ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਪਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਭਾਵ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਾਤ ਹਨ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਬਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਰੀਬ 4-5 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਦੀ 19 ਸਾਲਾ ਧੀ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਿਕਾਹ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਰਦ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕਈ ਤੱਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ- (ੳ) ਇਹ ਘਟਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸਦਾ ਨਿਕਾਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਅ) ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। (ੲ) ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਸ) ਇਨਸਾਫ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਵੀਡੀਓ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਰ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। (ਹ) ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ-ਮੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਰਤਾਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ- ਸੰਨ 2011 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਸਿੱਖ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਾ- ਸੁਆਲ ਕੌਮੀ ਗ਼ੈਰਤ ਦਾ’ ਵਿਚ ਜੰਮੂਕਸ਼ਮੀਰ ਅੰਦਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ, ਅਗਵਾ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦੇਣ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਤੇ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖੌਫਨਾਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉੱਪਰ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। (ੳ) ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅੰਦਰ ਧਾਰਾ 370 ਸਮੇਂ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਾ 370 ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਉਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਾਜ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

(ਅ) ਧਾਰਾ 370 ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਾ 370 ਹਟਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਕੁਝ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਾ 370 ਸਮੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੱਖੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ।

ਲਵ-ਜਿਹਾਦ- ਲਵ-ਜਿਹਾਦ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਲਵ-ਜਿਹਾਦ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿੰਦੂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਡ-ਬੀਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਕੌਮ ਵੱਲੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ।

ਸੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ- ਜੇਕਰ ਹੋਰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ, ਵਰਗਲਾਉਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ, ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਬਰੀ ਨਿਕਾਹ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਰਦ ਨਾਲ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਆਦਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚ ਮੌਲਵੀਆਂ ਜਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਜਾਇਜ਼ ਹੋਈ? ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ? ਅਜਿਹੀ ਗੰਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ? ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕੀ ਸੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਧੀ-ਅਸਿੱਧੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕੀ ਸੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਕੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਹਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ, ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਹੋਂਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ।

ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਣ: ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਖੌਤੀ ਡੇਰਿਆਂ, ਬਾਬਿਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਅਖੌਤੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਕੇਸ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਦਰਜ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਈ ਅਖੌਤੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਹੋਈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਪਰ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਜਿਹੇ ਕੂੜ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਅਜਿਹੇ ਝੂਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਫਸ ਰਹੀ ਹੈ? ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਜਿਹੇ ਝੂਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕੇ। ਪਰੰਤੂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਮੰਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਅਖੌਤੀ ਬਾਬਿਆਂ ਜਾਂ ਪਾਸਟਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਨੀਚ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਈਸਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ- ਸੰਨ 1839 ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੰਨ 1849 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਪੂਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਈਸਾਈਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੀਕ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਆਮ ਮੂਲ-ਨਿਵਾਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਤਹਿਤ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਧਮਕਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਦਿ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵ ਗ਼ਰੀਬ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਜ਼ੁਲਮੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ-ਧਮਕਾ ਕੇ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੀਕ ਸੌਖਾ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਏਨੀ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪੂਰਨ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰਿਸ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (ਨਾਬਾਲਗ) ਦਾ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਈਸਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ, ਧਰਮ, ਪਰਿਵਾਰ, ਲੋਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭਿਣਕ ਤਕ ਨਾ ਪੈਣ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਬਹੁਤੇ ਈਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇਵਡੇਰੇ ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ-ਵੱਸ ਜਾਂ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਈਸਾਈ ਬਣੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਉੱਪਰ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਨੀਚਤਾ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਿਆ ਸੀ।

ਕੁਝ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ- ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਉੱਪਰ ਕਿੰਤੂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਈਸਾਈਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤਹਿਤ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਪਾਸਟਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਈਸਾਈ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖੀ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਈ ਸਿੱ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸੇ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਉੱਪਰ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮੁਫ਼ਤ ਰਾਸ਼ਨ ਆਦਿ ਦੇਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੱਦ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕੈਂਸਰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੀਜ਼ੇ ਲੱਗਣ ਆਦਿ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੋਸ਼ਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਅਖੌਤੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਲਚਾਂ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਕੇਸ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ ਗਏ।

ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੇਵਲ ਜਾਦੂ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਬਿਮਾਰ ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣ ਲਈ ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣੇ ਕੁਝ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਫਿਲਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਥੇ, ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬੈਠੇ ਭੂਤਾਂ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਮਨ-ਬਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਨਾਮ ਵੀ ਅਪਣਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਹੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਰਸਮ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਕੁਝ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾ ਤਾਂ ਲਿਬਾਸ ਬਦਲੇ ਹਨ, ਨਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਾਮ ਬਦਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਈਸਾਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਉਹ ਸਿੱਖ ਉਵੇਂ ਹੀ ‘ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ‘ਦਾਹੜਾ-ਕੇਸ’ ਰੱਖ ਕੇ ‘ਸਿੱਖ-ਦਸਤਾਰ’ ਸਜਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ‘ਕੜਾ’ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਸਿੰਘ ਲਗਾ ਕੇ, ਕੁੜਤੇ-ਪਜ਼ਾਮੇ ਪਾ ਕੇ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ‘ਕੌਰ’ ਲਗਾ ਕੇ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਈਸਾਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ਸਤਿਗੁਰ’, ‘ਲੰਗਰ’, ‘ਸਤਿਸੰਗ’, ‘ਅਰਦਾਸ' ਆਦਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਈਸਾਈ ਬਣੇ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ‘ਸਿੱਖੀ-ਸਰੂਪ’ ਨਾਲ ਚਰਚਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਰਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਪਰ ਈਸਾਈ ਬਣਨ ਲਈ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ‘ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ' ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਭੇਸ ਦਿਖਾ ਕੇ ਜਾਂ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਲਈ ਝੂਠਾ ' ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਸ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚਿੜਾਉਣ, ਉਕਸਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਪਾਖੰਡ ਕਰ ਕੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਘਿਣਾਉਣੀ ਕਰਵਾਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਕਰੜਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ- ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਪੀੜ੍ਹਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਅਤੇ ਆਪਸੀ-ਵਿਰੋਧਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਬਰੀ ਭਾਵ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਜੋ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਦੇ ਸਰਾਸਰ ਉਲਟ ਹਨ। ਭਾਵ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਚਰਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣਾ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸਦਕਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਬਦਲ ਕੇ ਚਰਚ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਨਸ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸੱਚੇ ਈਸਾਈ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੰਡਨ- ਸੰਨ 2022 ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪੁੱਜੀਆਂ ਤਾਂ ਤਤਕਾਲੀ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਮਸੀਹੀ ਮਹਾਂਸਭਾ, ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਚਰਚ ਆਫ ਨਾਰਥ ਇੰਡੀਆ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਹੋਰ ਚਰਚਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਵਫਦ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਪੁੱਜੇ ਚਰਚਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਪਾਖੰਡਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸਬੂਤ ਦਿਖਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੰਦਿਆਂ ਬਿਸ਼ਪ ਸ੍ਰੀ ਐਗਨੈਲੋ ਰਫੀਕੇ ਗਰੇਸੀਅਸ ਡਾਇਸਸ ਆਫ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਕਲੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਦਾ ਈਸਾਈਅਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਪ ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਸਾਮੰਤਾ ਰਾਏ ਡਾਇਸਸ ਆਫ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਕਲੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸਰਕੂਲਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਬਿਸ਼ਪ ਡੇਂਜਲ ਪੀਓਪਲ ਡਾਇਸਸ ਆਫ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਕਲੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਦੇ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਰਚਾਂ ਦੇ ਵਫਦ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਨਕਲੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਪਖੰਡਵਾਦ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਹਿਹੋਂਦ ਅਤੇ ਅਮਨਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਖੋਖਲੇ ਤਰਕਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ- ਈਸਾਈ ਬਣੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸੋਂ ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਭ ਲੈਣ ਖ਼ਾਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇ ਗਏ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਤਾਂ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਪਰੰਤੂ ਲਾਲਚ-ਵੱ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ ਹੈ? ਕਿਉਂ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਧੋਖਾ, ਫਰੇਬ, ਬੇਈਮਾਨੀ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਿਉਂ? ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਪੂਰਨ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲੋਂ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧੀ ਪਾਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਦੇਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਚਰਚ ਵਿਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਲਿਓ! ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਅਰਦਾਸ ਖ਼ੁਦ ਕਰੋ। ਅਰਦਾਸ ਉਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੀਸੁੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਅਖੌਤੀ ਪਾਸਟਰ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ, ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫ, ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਦੁਖੀ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਅਰਦਾਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਰਦਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਅਰਦਾਸ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਰਦਾਸ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ, ਫਰੇਬੀਆਂ, ਚਾਲਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਚੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਉਸ ਤੀਕ ਅਰਦਾਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਫਲਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਰੰਤੂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਆਮ ਜਾਂ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਸੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਗੁਰਮੁਖੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੁਖਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਈਬਲ ਨਾਲ ਧੋਖਾ- ਧਰਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ-ਭਗਤੀ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਰੰਤੂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ? ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਰਹੀ। ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਤ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਅਰਥ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਪਾਸਟਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਣ-ਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਸਟਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਈਬਲ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਡਰਾ-ਧਮਕਾ ਕੇ ਈਸਾਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਈਸਾਈਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਈਬਲ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਸੀ।

ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਕੁਰੀਤੀ- ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਅਨੇਕਾਂ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਕੁਰੀਤੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਕੁਰੀਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤਹਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਤੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ- ਜ਼ਬਰੀ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਰਵਾਈ ਐਲਾਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਤਕਰਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਧਰਮ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ- ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਧਰਮ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਸੀ-ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜੁਆਬਦੇਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਗ਼ਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਕੇ ਸਮੂਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀ, ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਐਲਾਨਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਅਪਰਾਧ-ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਹੋਂਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਸਮੂਹ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਗਤਿ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਲਾਭ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕਰ ਸਕਣ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਸਹਾਈ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ |

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਆਪਸੀ-ਸਮਝ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਉੱਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹਾ ਨਿਰੋਇਆ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਾਇਮ ਹੋਵੇ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ- ਜ਼ਬਰੀ ਭਾਵ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੱਥੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਭਾਵ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੂਖ਼ਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ, ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਸੰਜੀਦਾ ਪਹੁੰਚ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਪੀੜ੍ਹਤ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੀੜ੍ਹਤ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਸਦਕਾ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜ੍ਹਤ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਹੋਏ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੀੜ੍ਹਤ ਅਜਿਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਪਏ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰਨ ਲਈ ਪੀੜ੍ਹਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਹੁ-ਰੂਪਤਾ/ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੁਸਲਿਮ ਤੇ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ- ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਸ਼ਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਖ-ਮੁਸਲਿਮ ਤੇ ਸਿੱਖ-ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਅਤੀ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਨਾ-ਬਰਦਾਸ਼ਤਯੋਗ ਹੈ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਜੋ ਅ-ਧਰਮੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ।

ਯਕੀਨਨ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਈਸਾਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨੀਚ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਮੁਦਾਇ ਜਾਂ ਕੌਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅ-ਧਰਮੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕੌਮੀ ਮਸਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਈਸਾਈ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਅਪੀਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਰੁੱਧ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਇਨਸਾਫ ਮਿਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਸਿੱਟਾ- ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਜਿੱਥੇ ਸੂਖ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਛਲਾਵੇ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ, ਪਾਵਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਏਨਾ ਬਲਵਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ, ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਸਿੱਖ ਉੱਪਰ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮਿਸਾਲਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਦਰਜ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ ਤੇ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਸੀਹੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਲਾਲਾਚ ਵੱਸ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਸਹੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਫ਼ਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ (ਗਰੁੱਪ) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਹਿਰ ਸਿਰਜ ਕੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਅੰਦਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੋਝੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਿੱਥੇ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੇਗਾ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਉਕਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਿਣਾਉਣਾ ਵਰਤਾਰਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਮਸਲਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸਲਿਮ ਤੇ ਈਸਾਈ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੁਸਲਿਮ ਤੇ ਈਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। “ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮਨਾ ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਕਹਾ ਗਾਫਲ ਸੋਇਆ॥” ਅਤੇ “ਜੇ ਜੀਵੈ ਪਤਿ ਲਥੀ ਜਾਇ॥ ਸਭੁ ਹਰਾਮੁ ਜੇਤਾ ਕਿਛੁ ਖਾਇ॥” ਦੇ ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਥਕ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਨਾਲ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੌਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਈ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਜੁਰਅੱਤ ਨਾਲ ਮੂੰਹ-ਤੋੜ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।