ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰਸੀਏ, ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦੇ ਪੂਰੇ, ਨਿਰਛਲ, ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਧੜਕ, ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ, ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਥਾਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਮੁਖੀ ਤੇ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਹੱਥ ਸ਼ਰਧਾ, ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੇਤੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਕੱਤਕ, ਸੰਮਤ 1989 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਿਕ 21 ਅਕਤੂਬਰ, 1932 ਈ. ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਤੇ ਨਿਧੜਕ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇਦਾਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਲਾਭ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਭੁਰੇ ਕੋਹਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਨਗਰ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਤਰਨ-ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਹ ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਨਾਮ ਸੰਸਕਾਰ ਬਾਬਾ ਬੱਗਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ :

ਕੋਈ ਜਨੁ ਹਰਿ ਸਿਉ ਦੇਵੈ ਜੋਰਿ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 701)

ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ‘ਕ’ ਤੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ’ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਬਾ ਬੱਗਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਕੂਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨੌਵੀਂ ਤੇ ਦਸਵੀਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਐਫ. ਏ. (ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ) ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੱਲ ਵੀ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਪ ਜੀ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਾਸ ਗਿਰਾਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਆਪ ਜੀ ਕਦੇ ਵੀ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਜੋਤਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਨਹੀਂ ਛਕਦੇ। ਸੰਨ 1948 ਈ. ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੀ ਅਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਭੂਆ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾਹਨੇ ਵਾਲੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਾਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ। ਆਪ ਜੀ ਹਰ ਸਾਲ ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਭੂਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਾ ਕੇ ਬੇਅੰਤ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੜ ਲਾਉਂਦੇ।

ਸੰਨ 1950 ਈ. ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਭੈਣੀ ਮੱਸਾ ਸਿੰਘ (ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ) ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਨਿਰੰਜਨ ਕੌਰ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਗਏ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਨਮੇ। ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਤੇ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾ ਮੰਨਣ ’ਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੌਕਰੀ ’ਤੇ ਰਹੇ। ਸੰਨ 1957 ਈ. ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।

ਜਥੇ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਉਪਰੰਤ ਕਥਾ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਪ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਗੜਵਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਬਸਤਰ ਵੀ ਧੋਣੇ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਾਉਣਾ ਆਦਿ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ, ਜੈਤਸਰੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਸਤੇ ਬਲਵੰਡ ਦੀ ਵਾਰ, ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ ਤੇ ਮਾਝ, ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ, ਦਖਣੀ ਓਅੰਕਾਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਪੰਝੀ ਪੱਤਰੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਣਾ। ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖੀਰ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 20 ਜਨਵਰੀ, 1967 ਈ. ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੌਂਪਣਾ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

28 ਜੂਨ, 1969 ਈ. ਨੂੰ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰੀ ਪਿਆਨੇ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਜੀ ਭਿੰਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਹਿਤੇ ਆ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪੰਜ ਤੱਤੀ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਿਤਾ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਬਣਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਮੀ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਣ ਲਈ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ, ਹਾਲ ਕਮਰਾ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਲੰਗਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਠਾਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕੀਰਤਨ ਵਿਦਿਆਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਬਣਵਾਈ। ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਨਲਕੇ, ਬੰਬੀ, ਟਿਊਬਵੈਲ ਲਗਵਾਏ। ਵੱਡਾ ਛੱਪੜ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਪੂਰਿਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕਥਾ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਖੜੋਤ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ 126 ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਕਰਵਾਏ। 37 ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੰਗਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਗਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਵਾਗਤੀ ਗੇਟ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਸੰਗਤ ਲਈ ਪਰਸ਼ਾਦੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਛਕਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ। ਸੰਤ ਜੀ ਹਰ ਨਗਰ ਵਿਚ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪਖੰਡੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੌਮ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਮਗਰ ਕੀਰਤਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 70-80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤਕ ਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਕੌਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਢਾਡੀ ਆਦਿਕ ਰਹਿਤ ਵਿਚ ਢਿੱਲੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਵਾ ਕੇ ਰਹਿਤ ਵਿਚ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸੈਂਸਰ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਏ। ਅਪੀਲ, ਵਕੀਲ, ਦਲੀਲ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਲਬੰਦੀ ਤੇ ਨਸਬੰਦੀ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਬਰੀ ਠੋਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਡੱਕੇ ਨੇਤਾ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਪ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਹੋਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਤੇ ਦਿੱਗਜ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਹਾਰ ਗਏ।

ਆਪ ਜੀ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਆਦਿ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਅਰਥ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਰੀਂ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਇਮਾਰਤਕਾਰੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕਬਰਵਾਲਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਥੰਮਨ ਜੀ ਖੁਜਾਲਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕਾਹਲਵਾਂ ਨੇੜੇ ਕਾਦੀਆਂ ਸੰਗਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ। 3 ਅਗਸਤ, 1977 ਈ. ਮਲਸੀਹਾਂ ਤੋਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕਾਰ-ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਪ ਜੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 16 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਿਸ ਬਰਾਊਨ ਹਸਪਤਾਲ (ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸੀ. ਐਮ. ਸੀ.) ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਆਪ ਜੀ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਚੋਲੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ।

ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਰਜਨ ਡਾਕਟਰ ਐਗਲਸਟਨ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉੱਥੋਂ ਰੋਮ ਕੱਟਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਸਹਿਤ ਧਾਰਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਜਿਹਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੋਮ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਪਵੇ। ਸਿੱਖੀ ਕੇਸਾਂ-ਸੁਆਸਾਂ ਸੰਗ ਨਿਭਾਅ ਆਪ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਆਪ ਜੀ “ਸਿਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਾਵੇ ਮੇਰਾ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਾ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਨਾਹਰਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਜੀ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਸਨ।

ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਚੋਲਾ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਲਈ ਮਹਿਤ ਨਗਰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤ ਨੇ ਆਖਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਦਾ ਅਤੁੱਟ ਪਿਆਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਸੜ ਮਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬੜੇ ਕਰੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਖ਼ਤਰਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੰਘ ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਨਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਘਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗੀਠੇ ਵਿਚ ਛਾਲ ਨਾ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। ਕਰੜੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਧੀਨ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗੀਠੇ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਗਨੀ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨ ਸਰੀਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ।

17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇਰਾ ਮੁਖੀਆ ਥਾਪਿਆ। 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੇਜਲ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਨੇ ਅੰਤਮ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਹੇਗੀ।