ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਜਿੱਥੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰੋੜਾਂ ’ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਸੰਗਤ ਦਾ ਭਾਰੀ ਜੋੜ-ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਪਿੰਡ ਲੱਧੇਵਾਲਾ ਗੁਰਾਇਆ ਵਿਖੇ ਸੰਨ 1922 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ “ਭਾਈ” ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਧਰਮ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੈਦਪੁਰ/ਏਮਨਾਬਾਦ ਦਾ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ ਸੰਨ 1943 ਈ. ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ/ ਸਿਆਲਕੋਟ ਅੰਦਰਲੇ ਪਿੰਡ ਬੁੜੇ ਡੱਲੇ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਬੀਬੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀ (ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਬੀਬੀ ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਧੀ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਤਕਰੀਬਨ ਸੰਨ 1944 ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜਨਮੇ ਬਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। 15 ਅਗਸਤ, 1947 ਈ. ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਕਾਫਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਏਥੇ ਆਪ ਜੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰਹੇ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਈਸੇ ਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਮਸੀਤੀਂ ਨਗਰ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਕੈਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਏਸ ਪਿੰਡੋਂ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਲਾਵਾਲ ਜਾ ਵੱਸੇ। ਸੰਨ 1966 ਈ. ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸੂਬੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਰਨਾਲ/ਪਾਨੀਪਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛੋਟੇ ਉਰਲਾਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਸੰਨ 1974 ਈ. ਤਕ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਆਪ ਜੀ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵੱਸੇ ਪਿੰਡ ਕਥਲੌਰ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਇੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੰਨ 1977 ਈ. ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਪਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਮਹਿਤਾ ਵਿਖੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਜਥੇ ਦੇ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਆਸਣ/ਮੰਜਾ ਬਿਸਤਰਾ ਬਾਬਾ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਲੰਗਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਜੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਉੱਠਦੇ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਵੀ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1978 ਈ. ਨੂੰ ਵੈਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਹੁ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਕਲੋਨੀ, ਬੀ ਬਲਾਕ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਡੰਮ ਰਚਾਇਆ। ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸ ਕਰਨ ਗਏ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਪਰ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਭੂਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੜਵਈ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਤਕਰੀਬਨ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤਕ ਕੀਤੀ। 9 ਸਤੰਬਰ 1981 ਈ. ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਦੋ ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਉੱਪਰ ਭਾਰੀ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੇ। ਜਥੇ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੰਤ ਜੀ ਹੱਥ ਨਾ ਆਏ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਡਰਾਇਵਰ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰੋਡੇ ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਥਲੌਰ ਵੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਬੜਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। 20 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਤੇ ਆ ਕੇ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਠਾਹਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਦੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਿਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 9 ਜੁਲਾਈ, 1982 ਈ. ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਥੇ ਭੇਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਅਪਣਾਅ ਲਿਆ ਤੇ 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਬਤੌਰ ਮੋਰਚਾ ਡਿਕਟੇਟਰ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ। ਸਮੁੱਚਾ ਪੰਥ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ’ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਿਤਿਓਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸਦਵਾਇਆ ਤੇ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲਾਇਆ। 4 ਜੂਨ, 1984 ਈ. ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੌਂਪੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਮ ਸਵਾਸਾਂ ਤੀਕ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ। ਫੌਜ ਨੇ ਭਾਰੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅੱਗੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੀ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਠਾਹਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਵੇਂ ਮੱਥੇ ਰਣ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜੂਝੇ। ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਸੱਚਖੰਡ ਗਏ। ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਹ-ਕੋਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਲੰਗਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਕੇ— ਕਬੀਰ ਮੁਹਿ ਮਰਨੇ ਕਾ ਚਾਉ ਹੈ ਮਰਉ ਤ ਹਰਿ ਕੈ ਦੁਆਰ ॥ ਮਤ ਹਰਿ ਪੂਛੈ ਕਉਨੁ ਹੈ ਪਰਾ ਹਮਾਰੈ ਬਾਰ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਚੁਗਲੀ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। |