ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ :

ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ ਨਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1362)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਰੰਭੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਗਾਇਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕਲਯੁੱਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਲਜੁਗ ਮਹਿ ਕੀਰਤਨੁ ਪਰਧਾਨਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1075)

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਾ ਕੇ ‘ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ’ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ। ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਿਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਰਾਤੀ ਸੁਖ ਆਸਣ ਕਰ ਕੇ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਹੁਣ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਣਾਏ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਅਥਵਾ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਭਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੁ-ਰੀਤ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਅੱਠ ਪਹਿਰੀ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤਕ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ (ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ, ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ, ਅਰਦਾਸ ਆਦਿਕ) ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਸਿਆਲ ਵਿਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਬੰਦ ਤੇ ਇੱਕੀ ਘੰਟੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਬੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੰਟੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਰਾਗੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਤੇ ਚੌਂਕੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਘੱਟਦਾ ਤੇ ਵੱਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

(ੳ) ਬੰਦ ਕਿਵਾੜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ

ਬੰਦ ਕਿਵਾੜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਦੀ (ਸੁੱਕੀ ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਜੋ ਦੋ ਜਥਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

1) ਸਫਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ :

ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਸਾਰ ਪੱਛਮੀ ਕਿਵਾੜ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਅੰਦਰੋਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਲ਼ ਉੱਪਰ ਚੋਬਦਾਰ ਜੀ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਫਰਾਸ਼ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦੋ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਘਾਸਣ, ਸਾਜ ਆਦਿਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਛਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਝਾੜ ਕੇ ਤੇ ਤਹਿਆਂ ਲਾ ਕੇ ਧੋਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਘਾਸਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਵਿਛਾਈ ਵੀ ਘਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਲੀਚੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇ ਗੋਲ ਕਰ ਕੇ ਕੋਠੜੀ ਅੰਦਰ ਧਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਗਲੀਚੇ ਵੀ ਰੋਲ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਲ਼ ਉੱਪਰ ਰਹਿ ਗਈ ਸੰਗਤ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਤਿਆਰੀ :

ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਨਿਵਾਰ ਨਾਲ ਉਣਿਆ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉਸ ਜਿੰਨੀ ਲੰਮੀ ਤੇ ਚੌੜੀ ਚਾਦਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੱਦਾ, ਓਹਦੇ ਉੱਪਰ ਦੋਹਰੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਸਜਾ ਕੇ ਚਵਾਂ ਪਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਡੋਰੀਆਂ/ ਸੇਜਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੋਰੀਆਂ ਗੁੰਦਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਡੋਰੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਵੇ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੋਰੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਨਿਵਾਰ ਕੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਚਾਦਰਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘਾਸਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕੋਠੜੀ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਉੱਪਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਨਣੀ (ਚੰਦੋਆ) ਉਤਾਰਣੀ :

ਸੁੰਦਰ ਚਾਨਣੀ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉੱਪਰ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਛੱਬਾ ਟੰਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਲਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੱਥੇ 13 ਸੋਨ-ਛੱਬੇ ਲਟਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 12 ਚੰਦ ਆਦਿਕ ਵੀ ਟੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਰੋਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੰਨਾਂ ਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵੱਟ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਣ।

ਸਟੂਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਛੱਬੇ ਆਦਿਕ ਉਤਾਰ ਕੇ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਬਕਸੇ ਵਿਚ ਸਾਂਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੰਤ ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਜੰਗਲੇ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਚਵ੍ਹਾ ਕੋਨਿਆਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਸੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਚਾਨਣੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਾਹ ਕੇ, ਵਿੱਛੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਾੜ ਕੇ ਤੇ ਤਹਿਆਂ ਲਾ ਕੇ ਸਮੇਤ ਉੱਪਰਲੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਫਰਾਸ਼ਖਾਨੇ ਘਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ ਵੀ ਘਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿਹੜੀ ਚਾਨਣੀ ਨਵੀਂ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਹੀ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੈੱਟ ਵੀ ਪੇਟੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਸੁਖਆਸਣ ਹੋਏ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੁਮਾਲਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਨਣੀ (ਚੰਦੋਆ) ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ:

ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਚਾਨਣੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਾੜ ਕੇ ਚੌਹਾਂ ਨੁਕਰਾਂ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਸਮੇਂ, ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਕੜੇ ਵਿਚ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸਾਹਲ ਟੰਗ ਕੇ ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਚਾਨਣੀ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੱਟੀ, ਛੱਬੇ, ਚੰਦ੍ਰਮੇ ਆਦਿਕ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਨਣੀ ਲਾਉਣ ਵਕਤ ਵੀ ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਗਲੇ ਉੱਪਰ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿਛਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਚਾਨਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਇਹ ਸਭ ਅਦਬ ਹਿੱਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਦਰੋਂ ਬਰੀਕ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਧਾਂ, ਪੱਖੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਾੜ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਜੰਗਲੇ ਬਰਾਸੋ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰ ਕੇ ਚਮਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਕੰਧਾਂ, ਪਰਕਰਮਾ ਪੁਲ਼ 'ਤੇ ਜੰਗਲਿਆਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਫਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਾਟਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਜੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਾਇਣ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਤਾ ਲੋੜੀਐ ਕੰਮੁ ਸੁ ਹਰਿ ਪਹਿ ਆਖੀਐ ॥ ਅਤੇ ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ ਨਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ ॥ ਆਦਿਕ। ਸਭ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਹਿਲੀ ਅਰਦਾਸ : ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਅਰਦਾਸ ਅਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

“ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤਸਫਾਈਦੀਸੇਵਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ, ਗੁਰਮੁਖ ਪਰਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਾਨਣੀ ਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਭੇਟ ਹੋਏ, ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨੀ, ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਬਖਸ਼ ਲੈਣੀਆਂ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਪ੍ਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜੀ।"

ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਾਈ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਗਤ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਕਿਵਾੜ ਭੇੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਦੋਵਾਂ ਫਰਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਹਾਇਕ ਸੇਵਾਦਾਰਹੀਰਹਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਫਰਾਸ਼ ਅਗਲੇਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ:- ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸੰਗਤ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ :- ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੋਬਦਾਰ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਦੀ ਬਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਫਰਾਸ਼ ਵੀ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਕਿਵਾੜ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ’ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੇ ਹਟਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਸਤੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ‘ਹਰਿ ਕੀ ਪਉੜੀ’ ਤੋਂ ਭਰ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦੂਜੀ ਅਰਦਾਸ:- ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ਼ਨਾਨ:- ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੰਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਕਰਾ ਕੇ ਉੱਪਰੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਪਰਕਰਮਾ ਅਤੇ ਪੁਲ਼ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਸਟੂਲਾਂ ਆਦਿਕ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਤੋਲੀਏ ਵਰਤ ਕੇ ਖੁਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੋਲੀਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵੱਖਰੇ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਪਰਕਰਮਾ ਤੇ ਪੁਲ਼ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਹਿਰੂਨੀ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਛਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ :- ਫਿਰ ਵਿਛਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ, ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੀ ਵਿਛਾਈ :- ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੰਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਗਲੀਚਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਤੇ ਗਲੀਚਾ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਚਾਦਰ ਦਾ ਵਧਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੇ ਕੇ, ਚਾਦਰ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੋੜ ਕੇ ਤੇ ਥੱਲੇ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਉੱਪਰ ਸਿੰਘਾਸਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਛੋਟਾ ਗਲੀਚਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਓਹਦੇ ਉੱਤੇ ਮਖਮਲ ਦੇ ਤਿੱਲੇ ਅਤੇ ਸਿਲਮੇ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਮਸਨਦ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਵਿਆਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਵਧਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਦਸੂਤੀ ਚਾਦਰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਸਨਦ ਦੇ ਅੱਧ ਤੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸਾਰੀ ਵਿਛਾਈ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋਹਰੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੋਮਜਾਮੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਮਜਾਮੇ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚਾਦਰ ਮਸਨਦ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਆਦਿਕ ਧੋਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਿਛਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿੰਘਾਸਣ ਸਜਾਉਣਾ :- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਵਿਛਾਈ ਜਦ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਛ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਪੁਨਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘਾਸਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਲਾਹ ਕੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਦੋਹਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਕ ਵਿਛਾ ਕੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਮਸਨਦ ਉੱਪਰ ਸਜਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿਹਰੇ ਸਜਾਉਣੇ:- ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਸਨਦ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗੁਲਦਸਤੇ ਸਜਾਉਣੇ :- ਪੰਜ ਗੁਲਦਸਤੇ/ਫੁੱਲਦਾਨ ਮਸਨਦ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਦੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੰਗਲੇ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ (ਕੁੱਲ ਅੱਠ) ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਮਸਨਦ ਵਾਲਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਕੋਠੀ ਲਾਰੰਸ ਰੋਡ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਲੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਜਾਉਣੇ :- ਦੋ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਠੇ ਤੇ ਮਿਆਣ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਨ, ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਮਸਨਦ ਦੇ ਉੱਤੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਸਤਰ ਸਜਾਉਣੇ ਸਿੱਖੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ।

ਹੋਰ ਵਿਛਾਈ :- ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਲੰਮੇ ਤੇ ਘੱਟ ਚੌੜੇ ਗਲੀਚੇ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਚੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮੋੜ ਕੇ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਨ ਦਰਮਿਆਨ ਛੋਟਾ ਗਲੀਚਾ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਤੇ ਥੱਲ ਭੰਨ ਕੇ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਦੋ ਚੌਰਬਰਦਾਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਪਾਸੋਂ ਸਿਹਰੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉੱਪਰ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਲਾਹ ਕੇ ਰੁਮਾਲੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਹਰੇ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੱਜੋਂ ਵਾਪਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਸਨਦ ਤੀਕ ਕੀਤੀ ਵਿਛਾਈ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਤੇ ਘੱਟ ਚੌੜਾ ਗਲੀਚਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਤੇ ਮੋੜ ਕੇ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਰਦਾਸੀਏ ਸਮੇਤ ਸੇਵਾਦਾਰ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਸਨਦ ਤੇ ਅਰਦਾਸੀਏ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸੰਗਤ ਮਾਇਆ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਾਈਂ ‘ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਦੋ ਗਲੀਚਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਂਦਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਅੱਗੜ ਪਿੱਛੜ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੂਹਰੇ ਰਾਗੀ ਜਥਾ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਕੋਠੜੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਚਾਦਰ ਸਮੇਤ ਲੰਮਾ ਗਲੀਚਾ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਮੋਮਜਾਮਾ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਚਾਦਰਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਲੀਚੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਵਿਛਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਵਿਛਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀਰਤਨ ਵਾਲੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮ, ਅਰਦਾਸੀਏ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਬਰਤਨ, ਮਾਇਕ ਆਦਿਕ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਮੁਖ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸੇਵਾ ਕਾਰਜ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਮਸਨਦ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਸਜਾਉਂਦਿਆਂ ਚੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਣਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਕ ਸੋਟੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਮਿਣਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਸਨਦ ਦੀ ਸਫਾਈ ਮੋਰ ਖੰਭ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਛਾਈ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਣ ’ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਅਰਦਾਸ:- ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:-

“ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਵਿਛਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਣ ਕਰਨੀ, ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਜੀ ਕੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਪ੍ਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜੀ। " ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਜੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ:

-ਧਨੁ ਸੁ ਵੇਲਾ ਜਿਤੁ ਦਰਸਨੁ ਕਰਣਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 562)
-ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਰਾਮਦਾਸ ਗੁਰੁ ਜਿਨਿ ਸਿਰਿਆ ਤਿਨੈ ਸਵਾਰਿਆ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 968)

ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯਮ :- ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰਾਤੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:-

ਸਫਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੰਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਿਰਫ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੂਜੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਕਾਰਧਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਦਾਹੜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਚੌਲੇ ’ਤੇ ਗਾਤਰੇ ਵਾਲੀ ਕਿਰਪਾਨ ਉੱਪਰ ਦੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਲੱਕ ਕਮਰਕੱਸਾ ਲਾ ਕੇ, ਤੇੜ ਸਿਰਫ ਕਛਹਿਰਾ ਹੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੋਟੀ ਕੋਟੀ ਪ੍ਰਣਾਮ:- ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਿੱਖ ਤੀਰਥ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਤ੍ਰੀ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਉਲੇਖਨੀਯ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਮਰਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਮਰਤਾ ਵੀ ਅਤਿ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ-ਘਰ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਰੂ, ਗੁਰ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਦਬ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਗੁਣ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਰ ਗੁਰੂ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਅਦਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਅਦਬ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਗੁਰੂ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਡਭਾਗੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਗੁਰੂ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਟੀ ਕੋਟੀ ਪ੍ਰਣਾਮ।

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕਿਵਾੜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ

ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਉਪਰੰਤ :

ਬੰਦ ਕਿਵਾੜਾਂ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਾਈ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅੱਗੇ ਖਲੋ ਕੇ ਜੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ :

ਦਰਮਾਦੇ ਠਾਢੇ ਦਰਬਾਰਿ ॥
ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਸੁਰਤਿ ਕਰੈ ਕੋ ਮੇਰੀ
ਦਰਸਨੁ ਦੀਜੈ ਖੋਲਿ ਕਿਵਾਰ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 856)

ਨੀਯਤ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਘੜਿਆਲ ਵੱਜਣ ਸਾਰ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਉਪਰੰਤ ਦਰਸ਼ਨ-ਅਭਿਲਾਖੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪੁਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਸਤਿਨਾਮੁ ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਸਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੇਟਾ ਅਰਪ ਕੇ ਅਤੇ ਅਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸਹਿਤ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜਦੋਂ ਸਫਾਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਵਿਛਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਸਾਰ ਸੰਗਤ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੰਗਲੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਜੰਗਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਰੀ ਦਾਲਾਨ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਗੀ ਜਥਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਅਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਅੰਗ ਹੈ।

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਠ :

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥੱਲੇ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਠ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਚੌਂਕੀ : ਤ੍ਰੈ ਪਹਿਰੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਮਗਰੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਅਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਗਤ ਦੀ ਬਿਹਬਲਤਾ :

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਉਪਰੰਤ ਸੰਗਤ ਜੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਿਚ ਗੁਰੂ-ਪਿਆਰੇ ਚਕੋਰਾਂ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਬਿਰਤੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਰਸ-ਭਿੰਨੀ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਧੁਨੀ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦੋ-ਬਦੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ-ਅਭਿਲਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਭੁੱਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਲੋਚਾ ਹਿੱਤ ਇਸ ਭਾਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ :

-ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਜੀਵਾ ਗੁਰ ਤੇਰਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 742)
-ਪੰਥੁ ਨਿਹਾਰੈ ਕਾਮਨੀ ਲੋਚਨ ਭਰੀ ਲੇ ਉਸਾਸਾ ॥
ਉਰ ਨ ਭੀਜੈ ਪਗੁ ਨਾ ਖਿਸੈ ਹਰਿ ਦਰਸਨ ਕੀ ਆਸਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 337)

ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣੀ :

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਗੁਲਾਬ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਕ ਭਰਭਰ ਕੇ ਮਾਈ ਭਾਈ ਨੂੰ ਵਰਤਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਰਾਸ਼ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁੰਦਰ ਮਖਮਲ ਦੇ ਗੱਦੇ, ਰੁਮਾਲੇ, ਪਲਕਾਂ, ਪਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਿਛੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ :

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲੜੀਵਾਰ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਆ ਕੇ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਤੋਂ ਚੌਰ ਲੈ ਕੇ, ਪਲੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਚੌਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨਗਾਰੇ 'ਤੇ ਚੋਟ ਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ :

ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਗਾਰੇ ’ਤੇ ਚੋਟ ਵੱਜਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸੰਗਤ ਉੱਠ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਨੂੰ ਚੌਰ ਫੜਾ ਕੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਚੌਰ ਪਲੰਘ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਰਖਵਾ ਕੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਨੂੰ ਚੌਰ ਫੜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਸਰੂਪ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਚੋਬਦਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰੂਪ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਪੁੱਠੇ ਪੈਰੀਂ ਅਗਾਂਹ ਤੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ ਚੌਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਗਰ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਕੇ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਸਰੂਪ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੂਪ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ :

ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਉੱਪਰੋਂ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਉੱਪਰ ਚੌਰ ਰੱਖ ਕੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਰੂਪ ਲਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਹੱਥ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਸਰੂਪ ਉਤਾਰ ਕੇ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਲਕੀ ਅੰਦਰ ਪਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ :

ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ ਚੌਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਹਰੇ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਜਾਂਦੇ ਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੀ ਨਾਲ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਪੱਤੀਆਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਣਸਿੰਗਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਲਕੀ ਨੂੰ ਮੋਢਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਡਭਾਗੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵੀ ਇਸ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਣ ’ਤੇ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ :

ਕੀਰਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਰਾਗੀ ਜਥਾ ਅੱਧੀ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲ਼ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਕੀਰਤਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੀ ਸੰਗਤ ਉੱਠ ਕੇ ‘ਸਤਿਨਾਮੁ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ’ ਦਾ ਆਲਾਪ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਤੋਂ ਚੌਰ ਲੈ ਕੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਰੱਖੇ ਸਿਰ੍ਹਾਣੇ ’ਤੇ ਧਰਦੇ ਹਨ। ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਅਤੇ ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੀਸ ਤੋਂ ਸਰੂਪ ਲਹਾਇਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੇ ਜੰਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਛਾਈ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੰਘਾਸਣ ’ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ : ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਏ ਸਟੂਲ ਉੱਪਰ ਚੌਰ ਧਰਦੇ ਹਨ, ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਲ ਆਏ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਰਹੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਤੋਂ ਸਰੂਪ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੌਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਚੌਰ ਕਰ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜਾ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨੂੰ

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ॥ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥

ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਵੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗਰਜਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ‘ਫਤਹ' ਦਾ ਜਵਾਬ ‘ਫਤਹ’ ਵਿਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਤਾਬਿਆ ਤੇ ਸੰਗਤ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ :

ਸਵੱਯੇ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਰੀਲੀ ਲੈਅ ਵਿਚ ਸਵੱਯੇ ਬਾਣੀ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਖਲੋ ਕੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਚੌਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਆਏ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਤੇ ਇਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਚੌਂਕੜੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟੇ ਪਰਨੇ ਪਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਬੜੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੀਸ ਤੋਂ ਸਰੂਪ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛੋਟੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਉੱਪਰ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੋਲੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਅਤੇ ਗੋਲ ਕਰ ਕੇ ਦੋਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬੀੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਲਕਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਕੁ ਹਿੱਸਾ ਵੱਡੇ ਸਿਰਹਾਣਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਤੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੇ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਰੂਪ ਦੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੇ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਰੂਪ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੁਮਾਲਾ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਦੇ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਵੱਯੇ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਵੱਯਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ:

ਹਮ ਅਵਗੁਣਿ ਭਰੇ ਏਕੁ ਗੁਣੁ ਨਾਹੀ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1406)
ਵਾਲਾ ਸਵੱਯਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ :

ਫਿਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਆਪਣੀ ਰਸਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ:

-ਸੁ ਕਹੁ ਟਲ ਗੁਰੁ ਸੇਵੀਐ. . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1392)
-ਹੋਵੈ ਸਿਫਤਿ ਖਸੰਮ ਦੀ . . . ॥(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 967)
-ਸਜਣੁ ਸਚਾ ਪਾਤਿਸਾਹੁ . . . ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਜਦ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਤੁਕ :

ਤੁਧੁ ਡਿਠੇ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹ . . . (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 967)

ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੀਜ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਰਵਣ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ :

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ॥ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥

ਬੁਲਾ ਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਤੇ ਪਉੜੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ/ਨੰਬਰ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਇਕ ਤੁਕ ਮਗਰੋਂ ‘ਰਹਾਉ’ ਪਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਹੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ :

ਬੰਦਨਾ ਹਰਿ ਬੰਦਨਾ ਗੁਣ ਗਾਵਹੁ ਗੋਪਾਲ ਰਾਇ॥ਰਹਾਉ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 683)

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਜਦ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਦ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਬਹੁਤੇ ਗੁਰੂਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੁਕਾਂ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਲਕਾਂ ਸਜਾ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਥੱਲੇ ਵਿਛੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੁਮਾਲਾ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਨੂੰ ਵਾਕ, ਮਹਾਂਵਾਕ, ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਤੇ ਫੁਰਮਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਆਵਾਜ਼ਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਆਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਰਦਾਸੀਆ ਜੀ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਰ ਕੇ ਦਿਨ, ਦੇਸੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹਾ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ‘ਅੱਜ ਦਾ ਫੁਰਮਾਣ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਤਖ਼ਤੀ ’ਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਮਗਰੋਂ ਕੀਰਤਨ ਫਿਰ ਅਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦਾਨੀ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਮਗਰੋਂ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਪੰਜ ਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਪਉੜੀ ਗਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲੀ ਅਰਦਾਸ :

ਅਰਦਾਸੀਆ ਜੀ ਅਰਦਾਸ ਅਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :

“ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਮੁਆਫ ਕਰਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਸੰਗਤ ਤੇ ਟਹਿਲੂਆਂ (ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ) ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ, ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਪ੍ਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜੀ।"

ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਕੀਰਤਨ ਦੁਬਾਰਾ ਅਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਅਰਦਾਸ :

ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ ਅਰਦਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ :

ਅਰਦਾਸ ਮਗਰੋਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਇਹ ਮੰਗਲ ਕਰਦੇ ਹਨ :

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1)

ਚਕ੍ਰ ਚਿਹਨ ਅਰੁ ਬਰਨ ਜਾਤ .ll (ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਛੰਦ)

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨੇ ਮੰਗਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਆਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਂਵਾਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਅਰੰਭ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵੀ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ ਸਜਾਉਣੇ :

ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਲਕਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੋਹਰੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਚਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਬੁੱਕਲ ਵੱਜ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਚਾਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਾਦਰ ਦੋਹਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਵੱਡੀ ਦੋਹਰੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਸਾਹਮਣੇ ਥੱਲੇ ਤੀਕ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਸਨਦ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਕ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਵੱਡਾ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਚਾਰ ਰੁਮਾਲੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੀ ਵੱਡੀ ਚਾਦਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਵਧਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਮੋੜ ਕੇ ਪੰਜਾਂ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕਰ ਕੇ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਤਲੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪੰਜੇ ਰੁਮਾਲੇ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਖਿਸਕਣ ਨਾ, ਸਗੋਂ ਕੱਸੇ ਰਹਿਣ। ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਚਾਦਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਅਖੀਰਲਾ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲਾ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਲਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਚਾਦਰਾਂ (ਇੱਕ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਤੀਕ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਸਾਰੀ ਮਸਨਦ ਦੇ ਉੱਪਰ) ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰੇ, ਫੁੱਲਦਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਵਿਛਾਈ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਆਦਿਕ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਸਜਾਵਟ ਮਸਨਦ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਲ੍ਹ ਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ:

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਚਾਦਰਾਂ (ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਤੇ ਅੱਗੇ ਤੀਕ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਸਾਰੀ ਮਸਨਦ ਉੱਤੇ) ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਮਹੀਨ ਚਾਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਦਿੱਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ-ਘੱਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਰੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤਕ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਤੀਜੀ ਬਿਲਾਵਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੌਂਕੀ:

ਫੁਰਮਾਨ ਉਪਰੰਤ ਬਿਲਾਵਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੌਂਕੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਿਲਾਵਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚੌਂਕੀ :

ਫਿਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਚੌਥੀ ਚੌਂਕੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਲਾਵਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚੌਂਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਨੀਯਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਅਨੰਦ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਠੀਕ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਪੰਜ ਤੇ ਚਾਲ੍ਹੀਵੀਂ ਪਉੜੀ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰ ਕੇ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੀਜੀ ਅਰਦਾਸ :

ਅਰਦਾਸੀਆ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰਦਾਸ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰ ਕੇ “ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਮਾਫ ਕਰਨੀ ਜੀ, ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਪ੍ਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜੀ” ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ ਫਤਹ ਬੁਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਾਜ਼ਰ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਦੋ ਚੌਂਕੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਫਿਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਚਰਨ ਕਮਲ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਛੇਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਮਗਰੋਂ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਿੰਨ ਵਜੇ :

ਚਰਨ ਕਮਲ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਨਿਤ ਧਿਆਵਉ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 806)
ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ . . . (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 13)

ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਾਇਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਕ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਚਰਨ ਕਮਲ' ਪਦ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ‘ਚਰਨ ਕਮਲ ਦੀ ਚੌਂਕੀ’ ਹੈ।

ਚੌਥੀ ਅਰਦਾਸ :

ਇਸ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਚਰਨ ਕਮਲ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰਦਾਸ ਮਗਰੋਂ ਚਰਨ ਕਮਲ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਫਿਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਜੈਤਸਰੀ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਫਿਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਤਸਰੀ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਚੌਂਕੀ ਦਾ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਇੱਕ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਦੋ ਰਾਗੀ ਜਥੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਸੋ ਦਰੁ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਹੋਈ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿਚ ਦਰਜ ਅਖੀਰਲਾ ਛੱਕਾ :

-ਹਰਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗ ਭਗਤ ਉਪਾਇਆ . . . ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 451)

-ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ. . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 469)

-ਸੋ ਦਰੁ ਤੇਰਾ ਕੇਹਾ. . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 8)

ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿਚ ਗਾਇਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ:

ਸੁਣਿ ਵਡਾ ਆਖੈ ਸਭੁ ਕੋਇ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 9)

ਤੋਂ ਪਾਠ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਸੋ ਦਰੁ ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਵੀਂ ਅਰਦਾਸ :

ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਸੋਦਰੁ ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਅਰਦਾਸੀਆ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤੀਜਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ :

ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਕੁਝ ਮੰਗਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵਾਂ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਫਿਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਮੰਡਲੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਰਤੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਾਇਣ ਕਰਦੀ ਹੈ:

1. ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ . . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 663)

2. ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਰਤੀ. . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 694)

3. ਧੂਪ ਦੀਪ ਘ੍ਰਿਤ . . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 695)

4. ਸੁੰਨ ਸੰਧਿਆ . . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1350)

5. ਗੋਪਾਲ ਤੇਰਾ ਆਰਤਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 695)

6. ਪਾਂਇ ਗਹੇ ਜਬ ਤੇ . . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ)

7. ਸਗਲ ਦੁਆਰ ਕਉ. . . ॥ (ਉਹੀ)

ਉਪਰੰਤ ਕੇਵਲ ਅਰਦਾਸੀਆ ਜੀ ਹੀ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ- “ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਆਰਤੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਮੁਆਫ ਕਰਨੀ ਜੀ।” ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾ:

ਥਿਰੁ ਘਰਿ ਬੈਸਹੁ ਹਰਿ ਜਨ ਪਿਆਰੇ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 201)

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਫਿਰ ਕੀਰਤਨ ਚੌਂਕੀ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚਰਨ ਕਮਲ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ 13 ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਪੰਨਾ 663 ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦਸਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਦਰਮਿਆਨ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਪੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਂਕੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚੌਂਕੀ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਅੰਦਰਲੀ ਸੰਗਤ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਉਪਰੋਕਤ ਅਰਦਾਸ ਮਗਰੋਂ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ :

ਫਿਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਚੌਂਕੀ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖ ਆਸਣ :

ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਰ ਬਰਦਾਰ ਜੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਚੌਰ ਝੁਲਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉਪਰੋਂ ਅਹਿਸਤਾ-ਅਹਿਸਤਾ ਅਦਬ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਰੁਮਾਲਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਤਹਿਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਾਸ਼ ਜੀ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪੇਟੀ ਵਿਚ ਧਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਖੀਰਲਾ ਰੁਮਾਲਾ ਲਾਹ ਕੇ ਤੇ ਝਾੜ ਕੇ ਫਿਰ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੁਖ ਆਸਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਾ ਮਹਾਂਵਾਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਦੋਵੇਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਦੇ ਹਨ।

ਚੌਥਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ :

ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਰਾਗੀ ਜਥਾ- ਹਮ ਅਵਗੁਣਿ ਭਰੇ ਏਕੁ ਗੁਣੁ ਨਾਹੀ. . . ॥ ਵਾਲਾ ਸਵੱਯਾ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੁਖ ਆਸਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ :

-ਸਿਰ ਮਸ੍ਤਕ ਰਖਾ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੰ. . . ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1358)
-ਤਾਤੀ ਵਾਉ ਨ ਲਗਈ. . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 819)

ਅਤੇ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਖ ਆਸਣ ਵਾਲੇ ਟੈਰੀਕਾਟ ਦੇ ਚਾਰੇ ਚਿੱਟੇ ਰੁਮਾਲੇ ਸਮੇਤ ਉੱਪਰਲੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ (ਜਿਹੜੀ ਦੋਹਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਸਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਮੋੜਦਿਆਂ ਪਹਿਲੇ ਰੁਮਾਲੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਜੇ, ਸਾਹਮਣੇ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਰੁਮਾਲੇ ਤੇ ਚਾਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੱਜੇ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮੋੜ ਕੇ ਸੁਖ ਆਸਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰੂਪ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੁੰਦਰ ਕਢਾਈ ਵਾਲਾ ਰੁਮਾਲਾ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਗੀ ਜਥਾ- ਸੰਤ ਜਨਾ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਸੁ ਗਾਇਓ॥ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਛੇਵੀਂ ਅਰਦਾਸ :

ਉਪਰੰਤ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲੇ ਦੇ ਪਾਠ, ਸੁਖ ਆਸਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਵਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ :

ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਤੋਂ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਣ ਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਪਰ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜਣਾ ਅਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਪੜਣ ਤੀਕ ਵੱਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹੀ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਲੰਘ ਸਾਹਿਬ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਨ ਕਰ ਕੇ ਸੰਖੇਪ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਸਵਾਰੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਰੂਪ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਲੱਖਣ ਮਰਯਾਦਾ :

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਕੀਰਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਕਬਿੱਤ ਸਵੱਈਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਦਾ ਗਾਇਣ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਾ ਵਿਆਖਿਆ, ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਭੇਟ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ, ਪਾਠ, ਮਹਾਂਵਾਕ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਕੀਰਤਨ, ਪਾਠ, ਸਿਮਰਨ ਆਦਿਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ 1634 ਵਿਚ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪੌੜ ਪੱਕੇ ਕਰਵਾਏ।

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ : ਹਰੀ ਦਾ ਘਰ, ਸੱਚਾ ਸਥਾਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ 1 ਮਾਘ 1645 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/ ਸੰਨ 1688 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ਬਣਵਾਇਆ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਾਪ ਨਵਿਰਤ ਹੋਈਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿ ਕੀ ਪਉੜੀ : ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਪਉੜੀ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇ ਛੋਟੀ ਪਰਕਰਮਾ ਤੋਂ ਅਗੇਰੇ ਤ੍ਰੈਕੋਨਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਗਾਂਹ ਜਾ ਕੇ ਪੌੜੀਆਂ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਨੂੰ ਹਰਿ ਕੀ ਪਉੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯਾਤਰੀ ਇੱਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਚੁਲ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਛੱਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਜਾਤ, ਨਸਲ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਥੋਂ ਚੁਲ੍ਹਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦਾ ਭਰਮ ਸਦਾ ਲਈ ਮੇਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਕੁਰਲਾ ਕਰਨਾ, ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਮਨ੍ਹਾ ਹੈ।

ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ : ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਦਰਸ਼ਨੀ ਦ੍ਵਾਰ, ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਿਆ- ਰਾਜ ਭਵਨ ਅਥਵਾ ਧਰਮ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ/ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਵੇ, ਸਿੰਘ ਪੌਰ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਪੁਲ਼ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਜਾਈਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ : ਅਕਾਲ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਤੇ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਬਾਹੀ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਥੜ੍ਹਾ ੫ ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1663 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/ ਸੰਨ 1606 ਈ. ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ' ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ' ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਣ ਹੈ।

ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ : ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਿਨੇ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ' ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਰਾਤ੍ਰੀ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਕੇ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰੱਖੇ ਸੁੰਦਰ ਪਲੰਘ ਉੱਪਰ ਬਿਸ੍ਰਾਮ (ਸੁਖਆਸਣ) ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹਿੱਤ ਪਲੰਘ ਦੇ ਥੱਲੇ ਭੋਏਂ (ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਮੀਨ) ’ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਵੀ ਸੁਖਆਸਣ ਵਾਲੇ ਪਲੰਘ ਦੇ ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ : ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਜ਼ਮੂਨ ਗੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ, ਆਪਣੀ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ, ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਤ ‘ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ’ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/ਸੰਨ 1604 ਈ. ਨੂੰ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ।

ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਸੰਮਤ 1763 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁਨਰ-ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 59 ਸ਼ਬਦ ਤੇ 57 ਸਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ ਦੂਜ ਸੰਮਤ 1765 ਬਿਕ੍ਰਮੀ। 16 ਨਵੰਬਰ, 1708 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਦੇੜ ਵਿਖੇ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰਤਾ ਸੌਂਪ ਕੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ : ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ : ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਰਚਿਤ ਸੁਖਮਨੀ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ 24 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ 24 ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਵਾਲੀ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ।

ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਛੱਕਾ : ਦੋ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਤ ਮਗਰੋਂ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਆਥਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸੰਧਿਆਂ ਮੌਕੇ ਸਵੇਰੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਅਤੇ ਆਥਣੇ ਸੋ ਦਰੁ ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਵੇਲੇ :

ਹਰਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਭਗਤ ਉਪਾਇਆ. . . ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 451)

ਛੱਕਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਛੱਕਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ : ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੇ ਅੰਤ ਲਿਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਲੋਕ ਅਤੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮਨੋਹਰ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਲੋਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ ਭੀ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਚੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 24 ਛੱਕੇ 24 ਪੌੜੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ। (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਪੰਨਾ 92)

ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ : ‘ਅਨੰਦ’ ਬਾਣੀ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਗਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ (ਸ਼ਾਦੀ) ਦਾ ਨਾਉਂ ਭੀ ਅਨੰਦ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਬਾਣੀ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਪੰਨਾ 64)

ਸੋ ਦਰੁ ਰਹਰਾਸਿ : ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਇਸ ਵਿਚ ਇਹ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੌਂ ਸ਼ਬਦ (‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰਣਿ ਪਰੇ ਕੀ ਰਾਖਹੁ ਸਰਮਾ' ਤਕ), ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10 (‘ਹਮਰੀ ਕਰੋ ਹਾਥ ਦੈ ਰੱਛਾ’ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਦੁਸਟ ਦੋਖ ਤੇ ਲੇਹੁ ਬਚਾਈ’ਤਕ) ਅਤੇ ਸ੍ਵੈਯਾ (ਪਾਂਇ ਗਹੇ ਜਬ ਤੇ ਤੁਮਰੇ) ਦੋਹਰਾ (ਸਗਲ ਦੁਆਰ ਕਉ ਛਾਡਿ ਕੈ'), ਅਨੰਦ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਅੰਤਲੀ ਇਕ ਪਉੜੀ, ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ 5 ‘ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਤੋ ਨਾਹੀ’ (ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਪੰਨਾ 9-10)

ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ : ਉਹ ਛੰਦ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਾਝ ਰਾਗ ਵਿਚ ਮਨੋਹਰ ਰਚਨਾ। ਮਾਝ ਰਾਗ ਦੇ ਬਾਰਹ ਮਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸ੍ਵਣ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੋਹਿਲਾ : ਸੋਹਿਲਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ, ਜੋ ਰਾਤੀ ਸੌਣ ਵੇਲੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੁਖਆਸਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਾਹਸਸਕਾਰ ਵਕਤ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

ਆਰਤੀ : ਸੰ ਆਰਾਤ੍ਰਿਕ ਸੰਗ੍ਯਾ— ਜੋ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਭੀ ਹੋਵੇ, ਅਰਥਾਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਪੂਜ੍ਯ ਅੱਗੇ ਦੀਵੇ ਘੁਮਾ ਕੇ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ। ਆਰਤੀ ਦਿਨ ਨੂੰ ਭੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਰਾਤ੍ਰਿਕ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ।... ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਆਰਤੀ ਦਾ ਨਿਖੇਧ ਕਰ ਕੇ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ (ਕੁਦਰਤੀ) ਆਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਪੰਨਾ 104)

ਅਰਦਾਸ : ਅਰਦਾਸ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਅਰਦ’ ਨੂੰ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ‘ਆਸ’ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅਰਥ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ‘ਅਰਜ਼ਦਾਸ' ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਬੇਨਤੀ ਦੁਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜਾਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਤੀ ਉਪਰੰਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤੀ ਬਿਨੈ ਨੂੰ ‘ਅਰਦਾਸ` ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖਲੋ ਕੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਗੁਰ ਪਰਮੇਸਰ ਅੱਗੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

april 2023 tk******

ਤਖਤੀ: ਝੰਡਾ ਬੰਗਾ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਤਖਤੀ ਲਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਆਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੇਤੀ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਚਾਕਾਂ ਨਾਲ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹੋਰ ਤਖਤੀਆਂ:- ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਤਖਤੀਆਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ-

1. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਆਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ।

2. ਚੱਲ ਰਹੇ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਮਾਝ ਰਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਪ੍ਰਿੰਟ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ।

3. ਆ ਰਹੇ ਗੁਰਪੁਰਬ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਿਹਾੜੇ, ਮੱਸਿਆ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਤਾਰੀਖਾਂ।

4. ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ।

ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਆਏ ਸੱਜਣਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੰਗਲਾਚਰਣ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗੁਰਪੁਰਬ, ਦਿਹਾੜੇ ਜਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਕਰਤਾਰ, ਗੁਰ, ਨਾਮ, ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮੰਗਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਜੋ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:-

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੁਖਆਸਣ ਸਮੇਂ:- ਹਮ ਅਵਗਣਿ ਭਰੇ... (1406), ਸੁ ਕਹੁ ਟਲ...॥, ਹੋਵੈ ਸਿਫਤਿ॥, ਸਜਣੁ ਸਚਾ...

ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਭੋਗ ਉਪਰੰਤ:- ਮੂਲ ਮੰਤਰ (ਜਪੁ ਸਾਹਿਬ), ਚਕ੍ਰ ਚਿਹਨ...॥ (ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ) ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਅਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦ/ਮੰਗਲ।

ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਂ: ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਮੰਗਲ।

ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਂ : ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਮੰਗਲ।

ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲੈਣ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਫੁਰਮਾਨ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- (ਹ) ‘ਹੁਕਮ ਲੈਣ ਲੱਗਿਆਂ ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਏ। ਜੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪਿਛਲੇ ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੱਤਰਾ ਪਰਤ ਕੇ ਪੜ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰਾ ਪੜ੍ਹੋ। ਜੇ ਵਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਉੜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਲੋਕ ਤੇ ਪਉੜੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਏ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ‘ਨਾਨਕ’ ਨਾਮ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਤੁਕ ’ਤੇ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। (ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ, ਪੰਨਾ 16)

ਇਹੋ ਮਰਯਾਦਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਅਸਟਪਦੀ ਜਾਂ ਛੰਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਨਾ 249)

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ:- ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵਾੜ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲਣ ਸਮੇਂ ਛੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲਣ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚੌਕੀਂ:- ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਚੌਂਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਂਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਜ-ਵਾਦਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਜਥੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਸਾਜ ਰਹਿਤ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੇਮ ਚੌਂਕੀ:- ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕਿਵਾੜ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਇਕ ਘੰਟਾ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਆਸਾ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਡੇਰਾ ਆਟਾ ਮੰਡੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਘੰਟਾ ਤੰਤੀਸਾਜ਼ ਸਰੰਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਇਵਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤ ਇਸ ਚੌਂਕੀ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰੇਮ ਚੌਂਕੀ’ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਹਿਰੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 20 ਸਾਲ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।(ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਨਾ 244-245)

ਕੀਰਤਨ:- ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਕਥਨ, ਵਿਖਿਆਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰਮਤਿ ਰਾਗ ਸਹਿਤ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਇਣ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀਰਤਨ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਾਣੀਆਂ* ਦਾ ਸੁਰ,ਲਗ ਤੇ ਤਾਲ ਸਹਿਤ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਗਾਇਣ ਕਰਨਾ ਕੀਰਤਨ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ:- ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹਨ, ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਸ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:-

ਆਲਾਪ ਬੰਦਨਾ:- ਕੀਰਤਨ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ “ਆਲਾਪ ਬੰਦਨਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:-

ਡੰਡਉਤਿ ਬੰਦਨ ਅਨਿਕ ਬਾਰ. . .॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 256) ਆਦਿਕ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਸਮਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ:- ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀਰਤਨ ਚੌਂਕੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪਉੜੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:-

ਸੰਤ ਜਨਾ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਸੁ ਗਾਇਓ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ,720)

(1) ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ।
ਵਡਾ ਤੇਰਾ ਦਰਬਾਰੁ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 964)
ਵਡੀ ਹੂ ਵਡਾ ਅਪਾਰੁ . (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 965)
ਪਹਿਲੀ, ਨੌਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿਚ।

(2) ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿਚ:- ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਪੌਣੇ ਕੁ ਨੌ ਵਜੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਉਪਰੰਤ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਤੇ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਮਗਰੋਂ ਰਾਗੀ ਜਥਾ:-

ਮਾਹ ਮਾਹ ਮੁਮਾਰਥੀ ਚੜਿਆ ਸਦਾ ਬਸੰਤ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1168)

ਦਾ ਗਾਇਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਦਾ ਹੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਚੌਂਕੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਗਾਇਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਪਉੜੀ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਗਾ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਇਹ ਹਨ :

ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਕੈ . . .॥
ਪੰਜੇ ਬਧੇ ਮਹਾਬਲੀ . . . ॥
ਕਿਥਹੁ ਉਪਜੈ ਕਹ ਰਹੈ ... || (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1193)

ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ:- ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਰਸ਼ਾਦ ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅਥਵਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਨ ਕਰ ਕੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵਰਤਾਈਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਹੈ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਮਿੱਠਾ, ਆਟਾ ਤੇ ਘਿਉ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤ੍ਰਾ ਜਲ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜਗ੍ਹਾ ਸੁੱਚੀ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ।

ਲੰਗਰ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਾਈ ਭਾਈ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਭਾਵ ਦੇ ਪੇਟ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਰੋਪਾ:- ਗੁਰੂ-ਘਰੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਸਤਰ ਜੋ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪੱਤ ਆਬਰੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕਿਵਾੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤਕ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤੀਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਠੇ ਪਹਰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਪੁਰਬ:- ਉਹ ਦਿਹਾੜਾ ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ। ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ, ਗੁਰਿਆਈ ਗੁਰਪੁਰਬ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸਹਿਤ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜੋੜ ਮੇਲੇ:- ਵੈਸਾਖੀ, ਦੀਵਾਲੀ (ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ) ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ, ਹੋਲੀ ਆਦਿ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇਕੱਠ।

ਵੈਸਾਖੀ:- ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ, ਵੈਸਾਖੀ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਜੀ ਪਰਮਹੰਸ ਨੇ ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁਕਰਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਭੀ ਹੈ।

ਦੀਵਾਲੀ (ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ):- ਦੀਵਾਲੀ ਅਥਵਾ ਦੀਪਮਾਲਿਕਾ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਅਰੰਭੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜੇ ਸਨ, ਏਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ:- ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਚੇਤ ਦੀ ਪੁੰਨਿਆ ਤੋਂ ਅਗਲੇਰੇ ਦਿਨ ਖਾਲਸੇ ਤਾਈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਉਟੀ ਯੁੱਧ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਹੇਠ ਜੰਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਗੁਰਪੁਰਬ ਅਤੇ ਦਿਹਾੜੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਲੌ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ:- ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਜਲੌ’ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ‘ਜਿਲਾਅ’ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ— ਚਮਕ ਦਮਕ ਭਾਵ ਸ਼ਾਨ-ਓ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਾ ਸਾਮਾਨ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟੀ ਵਸਤਾਂ। (ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਪੰਨਾ 25)

ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਸਮਾਪਤੀ, ਅਰਦਾਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ-ਵਾਕ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਰਣਸਿੰਗਿਆਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਘਨਘੋਰ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚੰਦੋਆ:- ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਾਯਬਾਨ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਹੈ ਸਾਯਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਦੋਆ, ਛਾਇਆਵਾਨ, ਚਾਨਣੀ ਉੱਪਰ ਤਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉੱਪਰ ਹੀ ਤਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਰ:- ਡੰਡੀ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਪੂਛ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ, ਯੋਗੀ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਝੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਵਰ ਅਥਵਾ ਚੌਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਮਲਾ, ਭੂਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ ਆਦਿਕ ਬਰਫੀਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਯਕ ਨਾਮੀ ਜਤਧਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਚੌਰ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਦੀਰਘਕਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿੰਘਾਸਣ:- ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਣ ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਛੱਬਾ:- ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਰੇਸ਼ਮ ਆਦਿਕ ਦਾ ਭੂਖਣ ਜੋ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਪਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਚੌਰ ਝੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਨਣੀ ਅਥਵਾ ਚੰਦੋਆ ਉੱਪਰ ਤਾਣ ਕੇ ਉਸ ’ਤੇ ਛੱਬਾ ਟੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੁੰਦਰ ਰੁਮਾਲੇ:- ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੁਮਾਲੇ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਮਿਣਤੀ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਢਾਈ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਸਨਦ, ਚਾਦਰਾਂ, ਚਾਨਣੀ ਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਆਦਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ-

ਮਸਨਦ:- ਮਖਮਲ ਦੇ ਤਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਿਲਮੇ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਮਸਨਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 772 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਤੇ 75 ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚਾਨਣੀ:- ਸੁੰਦਰ ਕਢਾਈ ਵਾਲਾ ਚੰਦੋਆ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਚਾਨਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਮੱਥਾ 135 ਇੰਚ ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਬਾਈ 144 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪੱਟੀ ਪੰਕਤੀ ਵਾਲੀ:- ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ 14 ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਅਤੇ 135

ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਪੱਟੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੰਕਤੀ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰੁਮਾਲਾ ਸੁਖਾਸਣ ਵਾਲਾ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਚਿੱਟੇ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਕੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁਮਾਲਾ ਜੋ 30 ਇੰਚ ਲੰਮਾ ਅਤੇ 28 ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ:- ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੇ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ- ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਵਾਲਾ 70×20 ਇੰਚ, ਦੂਜਾ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ 65×65 ਇੰਚ, ਤੀਜਾ 60560 ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌਥਾ 55×55 ਇੰਚ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸਿਰਫ ਬਾਰਡਰ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਰੁਮਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਵਾਂ ਰੁਮਾਲਾ 50×60 ਇੰਚ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ(ਪੱਟੀ) 63×30 ਇੰਚ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੁਮਾਲੇ ਸਾਰੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਾਰਡਰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਸਵਾ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਲਕਾਂ:- ਸਰੂਪ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਪਲਕਾਂ 18×34 ਇੰਚ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਢਾਈ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕਢਾਈ ਕੱਢੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਈਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਨਣੀ, ਪੱਟੀ ਪੰਕਤੀ ਵਾਲੀ, ਰੁਮਾਲਾ ਸੁਖਾਸਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੁਮਾਲੇ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਉੱਪਰ ਕੱਢੀ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਾਸਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਰੁਮਾਲੇ:- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਾਸਣ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਰੀਕਾਟ ਦੇ ਚਾਰ ਚਿੱਟੇ ਦੋਹਰੇ ਰੁਮਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ 50×50 ਇੰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ:- ਚਹੁੰ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਕੇ ਫਿਰ ਇਕ ਚਿੱਟੀ ਟੈਰੀਕਾਟ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਚਾਦਰ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ ਇਸੇ ਚਾਦਰ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਉਸੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਦੂਹਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ 70×70 ਇੰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿੰਘਾਸਣ:- ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੀ ਉਚਾਈ 10 ਇੰਚ, ਚੌੜਾਈ 30 ਇੰਚ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ 42 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ:- ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਹਰਾਸਿ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ ਸਾਰੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਚੌਂਕੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਆਨ ਸਮੇਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਿਆਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਹਨ।