ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਛਿੰਜਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਉਤਰ ਕੇ ਫੇਰੀਆਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਾਂ ਦੁਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਝੁਲਦੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੱਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਕੰਡ ’ਤੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਥਾਪੀਆਂ ਦੇਂਦੇ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉੱਜਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਚੋਂਦੇ ਡੀਲੇ ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕਦੇ ਸਾਂ। ਸਾਡਾ ਚਿੱਕੜ ਤਾਂ ਕੇਸਰ ਬਣ ਕੇ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਰ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜੂਠੇ ਹੱਥ ਸੁੱਚੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜ ਕੇ-ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਨੀਵੇਂ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ-ਛੂਹ ਕੇ ਗਦ-ਗਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਡਿਗਦੇ ਕੋਠਿਆਂ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥੰਮੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾ ਕੇ ਝੂਲਦੇ ਰਹੇ।

ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਧੜੇ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫੌਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਧੁਜਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਕਦੇ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ, ‘ਬਾਣੀ ਧਰਮ’ ਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਨੇਮ ਸਦੀਵੀ ਹਨ।

ਸਾਡੀ ਮਤਿ ਇਕ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਪੁਰਜਾ ਹੈ, ਪੁਰਜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਰਜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਭਾਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਧਾ ਅਪੁੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁਹਰ ਲੱਗ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਇਕਾਈ ਅਸੰਖ ਹੈ, ਅਮੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੁੱਟ ਹੈ, ਨਾਖੁਟ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਹੈ, ਕੇਤੇ ਹੈ, ਅਨੀਲ ਹੈ, ਅਨਾਦਿ ਹੈ। ,

ਮਤਿ ਵਿਚ ਰਤਨ, ਜਵਾਹਰ ਅਤੇ ਮਾਣਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਖਾ ਜਾਣਾ। ਬਾਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਸਤੇ ਅਰਥ ਕਰਨ ਦੀ ਭੁਲ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣੀ। ਮੋਤੀ ਮੰਦਰ ਤੇ ਰਤਨ ਜੜ੍ਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੜ੍ਹ ਹਨ। ਮੁਰਦਾ ਹਨ। ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਰਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਲੈਣੀਆਂ, ਕੰਡ ਕਰ ਦੇਣੀ, ਪਿੱਛਾ ਭੁਲ ਜਾਣਾ, ਅੱਗਾ ਦਿਸਣਾ ਨਾ।

ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਮਾਨਵੀ ਹਨ, ਦੈਵੀ ਹਨ, ਸੰਗਤੀ ਹਨ। ਡਿਠੇ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਅਣਡਿਠੈ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਦਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ ਦੀ ਮਤਿ ਦਾ ਰਾਖਾ ਤਾਂ ਮਨ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਤਿ ਦਾ ਰਾਖਾ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਮਤਿ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਮਨ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਤਿ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਇਕ ਹੱਥ ਦੀ ਸਾਂਝ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਤਕ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਗੁਰ-ਸੁਮੇਰ ਪ੍ਰਬਤ ਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਭੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਅੰਕਸ਼ ਭੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਰਵਾਰ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ, ਨਿਹਾਲ, ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਲ ਨਾਲ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਭੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਇੱਕਲੇ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਠ ਮੀਟਣ ਅਤੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਭੀ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਭੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਦੂਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਦਾ ਅਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਲੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਨਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੀ।

ਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਕੰਗਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਵੈਦ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਅਰੋਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਭੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਭੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਪਾਰਸ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੁਛ ਧਾਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁਕ ਕੇ ਸੋਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ, ਜਿਹੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰ ਜਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਲੋਕ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਦੇ ਹਨ। ‘ਸਿੱਖੋ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ' ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਭੇਖ ਬਦਲ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਅਕਾਲੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਮਤਿ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਤਿ ਨੂੰ ਸੰਘੋ ਫੜ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ ਭੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇਣੀ। ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਭੀ ਗਲ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਨਸ਼ੇ ਦੇ
ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਵਿਨਾਸ਼। ਨਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਰੱਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਝਟਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਫਾਂਸੀ ਨੂੰ ਪੀਂਘ ਵਾਂਗ ਝੂਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਹਿਰ ਨੇ ਜ਼ਬਾਨ ਮਰੋੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲਣ ਵੱਲੋਂ ਮਰਨਾਊਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਧਮੋਈ ਹੋਈ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਪਰ ਖੁਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਭੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਗਲਪੁਣਾ ਤੇ ਵਹਿਸ਼ਤ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਆਈ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵੇਲੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਫੌਜ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਬਲ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਇਕ ਦਮ ਬਲਵਾਨ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਹੋਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਰੱਬ ਨੇ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਯੰਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਉੱਪਰ ਰੱਬ ਦਾ ਉਤਨਾ ਜ਼ੋਰ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਜਿਤਨਾ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਉੱਪਰ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇਕ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਦਵੀ। ਜਦੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚੰਘਾੜਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਭਬਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਕਬੂਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਟਕਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਇਸ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਤਮਾਕੂ, ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ ਹੈ:- ‘ਜਗਤ-ਜੂਠ’ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜੂਠ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਥੁੱਕ ਹੈ।

ਬਾਣੀ ਦਾ ਖਸਮ ਬੜਾ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਢੁਕਣ ਦੇਂਦਾ। ਸ਼ਰਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਧੱਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਕੱਢ ਦੇਂਦਾ ਹੈ- ਖਸਮਹੁ ਧਕੇ ਖਾਇ॥

ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਖੁਮਾਰੀ ਦੀ ਬੜੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਮਸਤਾਨਾ ਹੈ। ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਸੁੰਨ-ਪੁੰਨ ਹੋ ਗਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਕੀ ਕੋਲੋਂ ਮਸਤੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ ਖੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਦੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਝੂਠੇ ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੁਰਾਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸੂਲਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਛੇ ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਖੰਜਰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੱਚੇ ਮਦ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਸਬਰ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਤਪ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਗੁਰਮਤਿ ਇਕ ਮਦ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਇਕ ਮਦ ਹੈ। ਕੁਰਬਾਨੀ ਇਕ ਮਦ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਨੇਮ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਪਰ-ਭਲਾ ਇਕ ਮਦ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਇਕ ਮਦ ਹੈ, ਕੀਰਤਨ ਇਕ ਮਦ ਹੈ। ਤਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮਟਕੀਆਂ ਮਦ ਨਾਲ ਉਛਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਲਕ-ਛਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਧਰ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਫੁਲ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਖਿੜਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ।

ਤੋਤੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਗਾਡ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਜਪਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਚੂਰੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਮ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਗਾਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਣ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਟੋਕ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਅਨਹੋਣੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਵੇ। ਸਿੱਖ ਦੀ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਮਨ ਨੀਵਾਂ ਅਤੇ ਮਤਿ ਉੱਚੀ ਦੀ ਮੰਗ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚੀ ਮਤਿ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਤਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖਸਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਜਾਵੇ। ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਾਖੰਡੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਭੇਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਖੀ ਹਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਰੁੜ੍ਹ ਰਹੇ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੌਖਟੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਰੁੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਈ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਾਦ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।

ਇਸ ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਹਾਰ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਘਰ-ਘਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਜਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੜਕ ’ਤੇ ਲੰਗਰ ਹਨ। ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਰਗੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਰਮ-ਭੁਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਲੋਕੀਂ ਕੇਵਲ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਵਹੀਰਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਦਾ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਝਾੜੂ ਥੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਟੋਕਰੀਆਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਡੀਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਂਡੇ ਥੋੜੇ ਨੇ, ਮਾਂਜਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹਨ।

ਅਫੀਮ ਦੇ ਬਿਉਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਾਦਰੀ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਗਰਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਚਾਹ ਦੇ ਬਿਉਪਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਫਤ ਚਾਹ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਬਿਉਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅੱਡੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾ ਕੇ ਲੁਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ।