ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀ ਜਾਣਦੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਣ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਚਖਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਜ਼ਬਾਨ ਸੁਆਦ-ਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਸ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਜੇ ਜ਼ਬਾਨ ਤਾਂ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਪਦਾਰਥ ਖਟ-ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ, ਫਿਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਜੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਛੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਕੈਸਾ ਅਦਭੁਤ ਸੰਜੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕਦੀ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜੇ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਜ਼ਬਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤਨੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁਆਦ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਜੇ “ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ, “ਇਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਕੜੱਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਲਾ ਰੱਸਾ ਵੱਟ ਚੜਾਉਣ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ‘ਭੁੱਖ ਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਭੁੱਖ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਪੇਟ ਵਿਚ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਆਪ ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ! ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ; ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਛੇ ਰਸ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਲਈ ਰਸਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ; ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿਲੇ ਸੰਜੋਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਬੰਧ ਕਰਤਾ ਤੋਂ !!

ਕੀ ਤੁਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣੂੰ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੋਂ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬਚਾਅ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ’ਤੇ ਲੁਕ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੁਗੰਧੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਨਾਜ਼ੋ ਨੂੰ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੰਜੋਗ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਿੱਡੀ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸੁਗੰਧੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?

ਕੀ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਕਿਤਨੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਬਰਫਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਭੱਠ ਵਾਂਗ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਵਿਚ ਰੱਖੋ, ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਤਾਪ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਅਡੋਲ ਖਲੋਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦੀ। ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ। ਸੁੱਤਿਆਂ-ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੀ ਭੱਜੇ-ਟੁੱਟੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਸੈੱਲ ਇਹ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਜ਼ਹਿਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰ-ਇਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਿੱਡਾ ਸੋਹਣਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਤਨਾ ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਕਿਤਨੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ-ਭਰੀ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਿੱਡੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੰਤ ਦੀ ਸੇਜਾ ਭੀ ਏਸੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ! ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਲੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾਨੂੰ ਸੁਖੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀ-ਸਾਥੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਥੀ। ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਭੈਣ, ਸਾਕ-ਸੈਨ ਤੇ ਸੱਜਣ ਮਿੱਤਰ। ਇਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ, ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਰਾਖੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ, ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰਸਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਦਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ!

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉੱਪਰ ਚਮੜੀ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਸੁੰਦਰ ਚਾਦਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਅ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਵਿੱਖ ਓਹਲੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਨੂੰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮਾਣ ਸਕੇ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਤਨੇ ਭੈੜੇ ਫੁਰਨੇ ਫੁਰਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਹਰ ਫੁਰਨੇ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਉਣ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹੀਏ !

ਅਸੀਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਹਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ? ਦੇਵਤੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੈਂਤ? ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਕਿਸ ਕੋਲ ਇਤਨਾ ਬਿਬੇਕ ਹੈ? ਹੋਰ ਕਿਸ ਕੋਲ ਇਤਨੀ ਯਾਦ ਹੈ? ਹੋਰ ਕਿਸ ਕੋਲ ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇਤਨੀ ਸੋਝੀ ਹੈ ?

ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੁਕ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਬਾਰਾਂ ਸੁਰਾਂ ਤੇ 22 ਸੁਰਤੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ?

ਤਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਝੌਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਵਾਨੇ ਵਿਚ ਅੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਵਿਚ ਇਕ ਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਾਵਲੀ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਦੇਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ? ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ? ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਕਿੱਡੀ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਤਨੀਆਂ ਮਿਲਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ!! ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ—ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬੋਲ-ਤੰਤੂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਨੈਣ-ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ? ਵਿਸਮਾਦ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਦਾਤ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਬਰਕਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲਾਈਏ, ਜਿਹੜਾ ਮਿਹਨਤੀ ਦਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਿਸਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਵਗਾਹ ਕੇ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ? ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਮਣੀ, ਹਰਨ ਆਪਣੀ ਕਸਤੂਰੀ, ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੀ ਮੁੱਛ ਦਾ ਵਾਲ ਆਪਣੇ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ ਪੂਰੀ ਹੈ, ਤੱਤ-ਬੁਧ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦਾ ਹੀ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕੋਈ ਖਿੱਚ ਨਹੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤਪਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਠੰਢ ਪਾ ਦੇਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸੰਸੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰਭਉ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ, ਸਿੱਖ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਉੱਪਰ ਸਦਾ ਦਿਆਲੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦੀ ਭੈੜੀ ਮਤਿ ਗੁਰੂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਿੱਖ ਉੱਪਰ ਸਦਾ ਦਿਆਲੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦੀ ਭੈੜੀ ਮਤਿ ਗੁਰੂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਿੱਖ ਦੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸਿੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਦੋਖ, ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ, ਨਿਰਲੋਭ, ਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੇਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿਚ ਬੁਰਿਆਈ ਦਾ ਬੀਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰੇ-ਜਿੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਜੁਗਤੀ ਦੋਵੇਂ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਪਰ-ਨਾਰੀ ਵੱਲ ਅੱਖ ਭਰ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫ਼ਲ ਨਹੀ ਮੰਗਦਾ। ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਕਦੇ ਭੀ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਰਮ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਚਾਰੇ ਵਰਨਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਭੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥੂਲ ਸੰਸਾਰ ਸੂਖਮ ਵਿਚ ਹੈ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਜਿੰਨੀ ਸੋਝੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣਨ ਲਈ ਕੁਝ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਆਗਿਅਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਉੱਪਰ ਅਡਿਗ ਭਰੋਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਕ ਦਾ ਆਚਾਰ ਨਿਰਮਲ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੇਵਕ ਉੱਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਉੱਠਦਿਆਂ-ਬੈਠਦਿਆਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ। ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਭੀ ਨਾ ਜਣਾਵੇ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਵੇਚ ਦੇਵੇ। ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸੇਵਕ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਨਾਮ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?

ਕਰਤਾ, ਸਤਿ, ਨਾਮੁ ਤੇ ਹੁਕਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਇਕ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਭੇਖ ਅਤੇ ਰੰਗ ਹਨ। ਪਸਾਰੇ ਵਿਚ ਅਨੇਕਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਬਿਨਾਸੀ ਆਪ ਹੀ। ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੈ ਖੰਡਾਂ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੀ ਢੋਅ ਭੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਨਾਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣੇ। ਨਾਮ ਦੇ ਸਦਕੇ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹੋ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਮ ਵਿਚ ਜੁਟ ਪਏ। ‘ਆਦਿ ਸਚੁ’ ਨਾਮ ਹੈ, ‘ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ ਨਾਮ ਹੈ, ਸਤਿ ਦੇ ਚਰਨ ਹਨ, ਸਤਿ ਦੀ ਛੂਹ ਹੈ, ਸਤਿ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਵੇਖਣਹਾਰ ਭੀ ਸਤਿ ਹਨ। ਨਾਮ ਹੀ ਸਤ ਹੈ, ਧਿਆਵਨਹਾਰ ਭੀ ਸਤਿ ਹਨ। ਸਤਿ ਦੀ ਸੁਰਤੀ ਹੈ, ਸਤਿ ਦਾ ਜਸ ਹੈ, ਸਤਿ ਦੀ ਸੁਣਨਹਾਰ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਭੀ ਸਤਿ ਦਾ ਹੈ, ਸਤਿ ਹੀ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬੁਝਣਹਾਰ ਲਈ ਸਭ ਸਤਿ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਿ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ ਦੇ ਮੁੱਢ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਤਿ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਸਤਿ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੱਤ-ਗਿਆਨ, ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਨਿਰਭਉ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਸਤਿ, ਸਤਿ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਿ, ਸਤਿ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੋਜ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੈ। ਸਤਿ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਨੇ ਸਭ ਸੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਨਾਮ ਹੀ ਕਾਮਧੇਨ ਅਤੇ ਪਾਰਜਾਤ ਹੈ। ਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਾਮ ਡਟ ਕੇ ਸਾਥ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਪ ਨਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਸਦੀਵੀ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਨਾਮ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਲਈ ਨਾਮ ਵਰ੍ਹਦਾ ਬੱਦਲ ਹੈ। ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਬਿਬੇਕ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਹੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਕਸ਼-ਨੈਣ ਹਨ।

ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਇਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਸੋਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ; ਨਾਮ ਦੀ ਨੇੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਖਮਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸੁਖ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੁ ਦੀ ਯਾਦ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਟਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਤਾਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਤੱਤ-ਬੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਹੈ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਹੈ, ਵਿਗਾਸ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਨਾਮ-ਹੀਣ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਚਾਅ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਬੰਦ ਬੰਦ, ਕਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਖੋਪਰੀ ਉਤਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਦੀ ਠੰਢ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਦੇਗ ਵਿਚ ਉਬਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਤੱਤੀ ਲੋਹ ਉੱਪਰ ਆਸਣ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਅਫ਼ੀਮੀ ਦੀ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਖਈ ਦੀ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੀਚ ਦੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਵਾਰੀ ਦੀ ਭੀ ਜੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਫਿਰ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ? ਉੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਖਿੱਚਣੀਆਂ ਨੀਚਤਾ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਨਿਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ-ਹੀਣ ਆਕੜਦਾ ਹੈ ਨਾਮ-ਹੀਣ ਈਰਖਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤੀਂ ਕਪੜੀਂ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ-ਹੀਣ ਲਾਲਚੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੀ ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਭੀ ਆਕੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਨਾਮ-ਹੀਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਦਇਆ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਦੈਵੀ-ਦਾਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਹੀਂ ਟਪਕਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਵਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਟੋਏ-ਟਿੱਬੇ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਿੱਤਰ ਉਲਟੇ-ਪੁਲਟੇ ਹੋ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮਾਰਗ ਠੋਕਰਾਂ ਅਤੇ ਰੋਕਾਂ ਨਾਲ ਅੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਮ-ਹੀਣ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਕੁੱਤੇ ਜਾਗ ਕੇ ਭੌਂਕਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀਦਾਰ ਅਤੇ ਖੜੱਪੇ ਸੱਪ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੂਰ ਗੰਦੇ ਚਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਲੇਟਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਾਂ, ਕਾਵਾਂ-ਰੋਲੀ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਾਂਜਨਮਾਂ ਦੇ ਖੋਤੇ ਉਠ ਕੇ ਰੀਂਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਢੇ ਭਰਾ-ਮਾਰੂ ਭੇੜ ਭਿੜਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਤੂਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਜਿੰਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਚਾਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤਿਰਤਾਲੀ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਜਿੰਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਭੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਸਭ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਰੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾਈ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਨਿਰਜਿੰਦ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮੋਟੀ ਰਜਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਰਿੜਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪ ਨਿਰਜਿੰਦ ਹੈ ਪਰ ਸਾਰੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਜਨਮ-ਦਾਤਾ ਹੈ। ਧਰਤ ਭੀ ਆਪ ਨਿਰਜਿੰਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੂਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।