ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਕਰਨੀ ਰਾਹੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਿਹੇ ਮਨੱੁਖਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਂਪੁਰਖ, ਸੰਤ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸੂਰਮੇ, ਦਾਨੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਛੱਡੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਆਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਰਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਿਰਜੀਵੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ, 1903 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੋਗਾ-ਬਰਨਾਲਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਲੱਗਭਗ ਵੀਹ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਧਾਰਨ ਕਿਰਸਾਣ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਆਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਬਣੀ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐਨੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਆਰਥਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬਾਲਕ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ-ਲਿਖਾ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਬਾਹ ਲਈ ਕੁਝ ਕੁ ਵਾਹੀ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਇਆ ਗਿ. ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਦਰਦਾਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਈ। ਗਿ. ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕੇ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਧਾਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ 1928 ਈ. ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਲੜਕੇ ਤੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖਸ਼ੀ। ਆਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਨੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਕੇ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਇਆ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਤਖਤਪੁਰਾ ਤੇ ਪਿੰਡ ਬੁੱਟਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1915 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵਰਨੈਕੂਲਰ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਬੁੱਟਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1922 ਈ. ਵਿਚ ਦਸਵੀਂ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ (ਨਿੱਜੀ) ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਇਉਂ ਬਣਿਆ ਕਿ 1920 ਈ. ਵਿਚ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ 1922 ਈ. ਵਿਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਦੇਸ਼- ਵਿਦਰੋਹ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਿਆ।

1922 ਈ. ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। 1924 ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਐਫ. ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਿਦਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਿਦਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਹੜਤਾਲ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਾਇ ਬਹਾਦਰ ਮਿਸਟਰ ਮਨਮੋਹਨ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਇਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦਾਖਲਾ ਨਾ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨ, “ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇਸ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਉਤੇ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਹੋਣ। ”

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ (ਐਫ. ਏ. ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ) ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। 1926 ਈ. ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਤੇ 1928 ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. (ਫ਼ਾਰਸੀ) ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਮ.ਓ.ਐਲ. (M.O.L.)

ਮੁਨਸ਼ੀ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ (ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਗਿਆਨੀ) ਵੀ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਐਮ.ਏ. ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1927-28 ਦੌਰਾਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਡਿਗਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਉਚ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚ.ਡੀ.) ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਇੱਛਾ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਈ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤੰਗੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿਤਾ।

ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿੱਤ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਾਸੋਂ ਵਜੀਫਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ (ਪੀਐਚ.ਡੀ.) ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਤੰਬਰ, 1936 ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਲੰਡਨ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾ. ਟੀ. ਗਰਾਹਮ ਬੈਲੀ (Dr. T. Grahame Bailey) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ Philosophy of Sikhism ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ੋਧ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖ ਕੇ ਜੁਲਾਈ, 1938 ਵਿਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਨੂੰ ਕਈ ਸੱਜਣ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ‘ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪੈਸੇ’ ਉਪਰ ਵਲੈਤ ਗਏ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਇਕ ਪੰਥਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਅਜਿਹੇ ਵਜੀਫੇ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਕਈ ਕਾਲਜ ਵੀ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਪੰਥਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਿਦਆਰਥੀ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕੌਮ ਸਨਮਾਨਦੀ ਹੈ (ਬਾਹਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਭੇਜਦੀ ਹੈ) ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਬਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਕ ਪੱਖ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਖੁਦ ਆਪ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਰਜ਼ਮਾ ਕਰ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੌਂਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਵੱਟਿਆ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਅੱਜ ਤਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਇਸ ਦੀ ਰਾਇਲਟੀ (royalty) ਲਈ, ਨਾ ਹੀ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦਾ ਹੱਕ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀਵਨ 1931 ਈ. ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1932 ਈ. ਵਿਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਪਸਰੂਰ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਥੇ ਲੱਗਭਗ ਅੱਠ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਸੁਖਾਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ 1958 ਈ. ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ (1970) ਤਕ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਉਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਬਤੌਰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਮੀਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੀਹ ਸਾਲ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਸਿੰਡੀਕੇਟ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ, ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਪਣੀ ਲਿਆਕਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਵਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫੈਲੋ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੋ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ- ਬ੍ਰਿਿਟਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਆਲੋਜੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਾ (1925-26) ਦੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ‘ਰਾਵੀ’ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ।

ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ: ਮਰਨਾ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈ ਜਰੂਰ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਮੌਤ ਬੜੀ ਦੁਖ-ਦਾਈ ਸਿਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਇਆ। 25 ਫਰਵਰੀ, 1970 ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਲਵਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਤੋਂ ਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਚੌਂਕ ਵਿਖੇ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਘਾਟਾ ਪਿਆ।

ਰਚਨਾਵਾਂ : ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੱਲ੍ਹਾਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਤੇ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਪਕੜ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ :
1. Thoughts on Forms and Symbols in Sikhism (ed.), Mer-cantile Press, Lahore, 1927.
2. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜੀਵਣ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰੈਸ, ਲਾਹੌਰ, 1934.
3. ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੈਸ, ਤਰਨਤਾਰਨ, 1934.
4. ਬੁੱਧ ਕਸੌਟੀ, ਪੰਜਾਬ ਦਰਬਾਰ, ਲਾਹੌਰ, 1936.
5. ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, ਲਾਹੌਰ, 1940.
6. ਸੋਹਣੀ ਫਜ਼ਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1944.
7. ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਪਛੜੀਆਂ (ਦਲਿਤ) ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1949.
8. ਪਾਠਾਵਲੀ (ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ), ਨਵੀਨ ਖੋਜ ਸਭਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1949.
9. ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਬੋਧ, ਨਵੀਨ ਖੋਜ ਸਭਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1949.
10. ਕੰਜੂਸ ਠੇਕੇਦਾਰ,(ਅਨੁ.), ਪੰਜਾਬੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1950.
11. ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭੰਡਾਰ, ਖਾਲਸਾ ਬੁਕ ਸਟਾਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1950.
12. ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1951.
13. ਵਿਚਾਰਮਾਲਾ, ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1951.
14. ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਅਤਰ ਚੰਦ ਕਪੂਰ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ, 1952.
15. ਜੀਵਨ ਉੁਸਰਈਏ, ਅਤਰ ਚੰਦ ਕਪੂਰ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ, 1953.
16. Sikhism and Politics, Chardikala Publications, Ludhiana, 1961.
17. Social and Political Philosophy of Guru Gobind Singh, Sterling Publishers (P) Ltd. Delhi and Jullundur, 1967.
18. Guru Nanak on the Malady of Man (translated and compiled) Sterling Publishers (P) Ltd., Delhi, 1968.
19. ਜਪੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, 1969.
20. ਪ੍ਰਦੇਸ ਯਾਤ੍ਰਾ, (ਸੰਪਾ.) ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, ਲਾਹੌਰ 1939.

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਬੌਧਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਪੰਥਕ ਦਰਦ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਉਦਾਹਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਿਰ ਸਥਾਈ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਫੈਲਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੇਕਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿਚ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਅਕਾਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪਹਿਲੂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:

• ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ/ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਬੇਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ (ਖਜਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ ਆਦਿ ) ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਛਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ‘ਹਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ’ (Ref-erence Book) ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਰੇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਯੂਨਾਨ ਤਕ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਿੱਖ ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਅਨਿੱਖੜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਮਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਵਾਦ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਸੰਕਲਪ/ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਮਤਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਾਫ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰਗਿਜ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਨਾਲ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜੇ ਮਤਾਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਨਾਲੋਂ-ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਵਾਕਫੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ (ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਵਿਲੀਅਮ ਕਰੁਕਸ, ਫਰਾਇਡ, ਮੈਕਾਲਿਫ, ਗਾਰਡਨ, ਫਰਕੂਹਰ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਸੈਲ) ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਵਿਚ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਤੇ ਨਿਖੇੜਨ ਦਾ ਦੁਹਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

• ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਖ/ਪਾਸਾਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਵਾਉਣ ਹਿੱਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਰਗੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਧਨਾ ਉੱਤੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣਾ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਜਤਨ ਹੈ।

ਸਾਰ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਅਸਤਿਤੱਵ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਕ ਹਿਸਾ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇਕ ਉਦੇਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਮਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨਾ ਸੀ।