ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅੰਨ ਦਾ ਕਾਲ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦਾ ਕਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਲਲਗੀ ਦਾ ਕਾਲ ਨਹੀਂ, ਯੋਗਾਂ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਲ ਨਹੀਂ। ਰੱਬ ਨੇ ਸੂਰ, ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਖਲੇਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਲ ਥਲ ਬਿਅੰਤ ਹੀ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਇੰਨੇ ਗੁੰਬਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਇੰਨਾ ਅਨੰਤ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਿਧੀਆਂ, ਸਿਧੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਸਰਬ ਥੀਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਈਆਂ ਜੋ ਉਹ ਸਭ ਅਮੁੱਲੀਆਂ ਲੱਭ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਤਨਾ ਧਨ ਹੈ ਜੋ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਚਲਦੇ ਹਨ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਜਵਾਹਰਾਤ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨਾ ਮਨ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ ਕੱਪੜੇ ਆਣ ਧੋਏ ਤੇ ਦੇਗਚੇ ਚਾੜ੍ਹੇ ਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਬੁਹਾਰੀਆਂ ਫੇਰਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਆਣ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਕੁਦਰਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਅੱਗੇ ਖਲੋਵੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪੁਰ ਸੜਕਾਂ ਬਣ ਜਾਣ, ਰਿਧੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਇੰਜਣਾਂ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਇੰਨੀ ਲੁੱਟ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਘਾਟਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ! ਜੇ ਪ੍ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਨ, ਮਨ , ਧਨ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਗੁਰਮੁਖ ਜੀਵਨ ਆਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਦੂਏ ਨੂੰ ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ, ਵਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਸਦਕੇ ਸਦਕੇ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੋਂ ਸਦਕੇ ਸਦਕੇ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਜਗਤ ਸੱਚਖੰਡ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਫਾਸਲੇ ਸਾਰੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਅਮਨ ਚੈਨ, ਸੁਖ, ਪ੍ਰੇਮ, ਪ੍ਰੀਤ ਦੀਆਂ ਨਿੱਤ ਨਵੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਰੰਗ ਉੱਠਣ! ਹਾਂ ਜੀ, ਪੱਤਾ-ਪੱਤਾ, ਜ਼ੱਰਰਾ-ਜ਼ੱਰਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਵੇ! ਹਾਂ ਜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਬੋਲ ਉਠੇ! ਹਾਂ ਜੀ, ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਕੂਕਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਕੂਕਾਂ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਹੋਵੇ, ਕੂੜ ਨਿਖੁਟੇ ਤੇ ਓੜਕ ਸੱਚ ਦੀ ਜੀਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਹੋਵਣ!

ਗੁਰਮੁਖੀ ਪ੍ਰੀਤ ਲਹਿਰਾਂ: ਬਸ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਜਦ ਆਣ ਵੱਸੇ ਤਾਂ ਉਹ ਧੰਨ-ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਹੋਯਾ, ਉਹ ਸੁਹਾਗਣ ਸਿੰਘਣੀ ਹੋਈ:

ਕਿਨਕਾ ਏਕ ਜਿਸੁ ਜੀਅ ਬਸਾਵੈ॥ ਤਾ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਗਨੀ ਨ ਆਵੈ॥ (ਪੰਨਾ 262)

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਜੀਵਨ ਮਨੁੱਖ-ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ-ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਰਛਲ ਬਣਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਰਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਸ਼ੀ ਅਕਲਾਂ, ਅਰਸ਼ੀ ਸ਼ਕਲਾਂ, ਅਰਸ਼ੀ ਦਿਲ, ਅਰਸ਼ੀ ਦਿਮਾਗ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰਮੁਖੀ ਜੀਵਨ ਉਹ ਨਹਿਰਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤ-ਜਲ ਅਰਸ਼ਾਂ ਥੀਂ ਵਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਬੂਟੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕ ਆਣ ਮਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:

“ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਚੰਬੇ ਦੀ ਬੂਟੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਤਗੁਰ ਲਾਈ ਹੂ।
ਆਬੇ ਹਯਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਿਆ, ਨਹਰ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਆਈ ਹੂ।
ਅੰਦਰ ਬੂਟੀ ਮੁਸ਼ਕ ਮਚਾਯਾ, ਜਦ ਫੁਲਨ ’ਤੇ ਆਈ ਹੂ।
ਜੁਗ ਜੁਗ ਜੀਵੇ ਸਤਗੁਰ ਪਯਾਰਾ ਜਿਨ ਏਹ ਬੂਟੀ ਲਾਈ ਹੂ।”

ਇਹ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪ੍ਰੀਤ-ਨਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਹਾਂ ਜੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੋਕ ਅਲਾਹੀ ਸਾਂਈ ਫਕੀਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ-ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਯੋਗੀ ਹਨ। ਹਾਂ ਜੀ, ਇਹੋ ਸੱਚੇ ਸਹਿਜ-ਜੋਗੀ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਹੰਗਮੀ:

ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਚੀ ਆਸਕੀ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਸਚਾ ਪਾਈਐ॥
ਅਨਦਿਨੁ ਰਹਹਿ ਅਨੰਦਿ ਨਾਨਕ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈਐ॥10॥ (ਪੰਨਾ 1422)

ਗ੍ਰਹਿਸਥ-ਵਿਚ-ਅਤੀਤ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ- ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਦਰਸਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੋਕੀਂ ਸਦੀਆਂ ਭਰ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ, ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਵਾਸਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਲੱਗਾ, ਕੌਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਭੰਨ-ਭੰਨ ਫਿਰ ਬਣਾਈਆਂ। ਮਤ ਮਤਾਂਤਰ ਫੈਲੇ, ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਸਤੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਚੱਲੇ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਇੰਨਾ ਚਿਰ ਸਹਕਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਰੇ ਬਣ ਗਏ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਏ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਘਾਹ ਹੋ ਪਏ ਸਨ, ਬੇਲ ਬੂਟੇ- ਫ਼ਲ-ਫੁੱਲ ਸਭ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਬੰਦਰ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਦੇਹ ਕੁਦਰਤ ਘੜਨ ਲੱਗੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੜ-ਘੜ ਬਣਾਈ ਤੇ ਫਿਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬਣਾਈ। ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇਹ ਨੇ ਕਈ ਦੁਖੜੇ ਸਹਾਰੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਥੀਂ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਹਾਰੀ ਫਿਰੀ ਵੈਰਾਗ ਤਿਆਗ ਦੇ ਕੂੜੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦੀ ਰਹੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕਈ ਘਾਲਾਂ ਘਾਲ ਗੁਰਮੁਖ ਜੀਵਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਂ ਜੀ, ਉਹ ਦੇਹ, ਉਹ ਅਮੋਲਕ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਿਵਤਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭਯਤਾ ਨੇ ਰੂੜੀ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਆ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਜਿਹੜੀ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਥੀਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨਚਾਈ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਭ ਬਾਤਾਂ ਰੱਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਕ ਨਵੀਂ ਬਾਤ ਦਾ ਆਦਿ ਕੀਤਾ। ਹਾਂ ਜੀ, ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਆਦਿ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਹਾਲੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਕੇ ਹੋਯਾ, ਜੇ ਹਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੇ ਹੋਯਾ, ਹੁਣੇ ਲਗ ਜਾਸੀ, ਆਪਣੀ ਗਉਂ ਨੂੰ ਲਗ ਜਾਸੀ, ਔਹ ਸਾਹਮਣੇ ਤੱਕੋ ਨਾ! ਸਾਰਾ ਜਗਤ “ਨਾਨਕ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘੀ” ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਲੋੜਦਾ ਹੈ! ਔਹ ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਔਹ ਤੱਕੋ ਨਾ! ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਝੰਡੇ ਤੱਲੇ ਕੌਣ ਆਏ? ਹਾਂ ਜੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਏ! ਹਾਂ ਜੀ, ਉਹ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਭੁੱਖੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਸਾਰੀ ਲੁਕਾਈ ਦੌੜੀ ਦੌੜੀ ਆਈ!

ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਣਾ ਕੇ ਅਰਸ਼ ਤੇ ਫਰਸ਼ ਦਾ ਫਰਕ ਮਿਟਾਇਆ, ਸਰੀਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਭੇਦ ਉਡਾਏ, ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਨਿਵਾਜਿਆ, ਮੰਦਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਜਾਇਆ। ਧੰਨ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜੀਉ!

ਜਿਨ ਕਉ ਪੇ੍ਮ ਪਿਆਰੁ ਤਉ ਆਪੇ ਲਾਇਆ ਕਰਮੁ ਕਰਿ॥
ਨਾਨਕ ਲੇਹੁ ਮਿਲਾਇ ਮੈ ਜਾਚਿਕ ਦੀਜੈ ਨਾਮੁ ਹਰਿ॥ (ਪੰਨਾ 1422)

ਜਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਥਾਂ ਆਸ਼ਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਲੋਕੀਂ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਨੂੰ ਮਾਰ-ਮਾਰ, ਸਾੜ ਸਾੜ, ਚੀਰ-ਚੀਰ, ਨਪੀੜ-ਨਪੀੜ ਮੋਏ। ਉਹ ਸੱਚ ਦੀ ਲੋਅ, ਉਹ ਧੁਰ ਦੀ ਜੋਤ, ਉਹ ਸੱਚਖੰਡੀ ਸਵਾਦ ਰਸ, ਮਾਤ-ਲੋਕੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਰੇ ਨੂੰ ਪਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰੇ ਨੂੰ ਉਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਨੇੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ ‘ਤੂੰ ਹਾਂ ਜੀ’, ‘ਆਪ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ‘ਆਪ’ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੇਰੀ, ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੌਤ ਫੌਤ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਹੇ ਨਕਦ ਗੱਫੇ ਆਣ ਵਰਤਾਏ!

ਉਹ ਜੀਵਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਥੀਂ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਹਠ ਯੋਗ ਕਰਾ ਕਰਾ ਸਾੜ ਸੱੁਟੀ, ਬਿੰਦ ਰਖਾ ਰਖਾ ਅਨੰਤ ਨਏ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਕੀਤਾ, ਮਰਦਾਂ ਥੀਂ ਅਮਰਦ ਬਣਾ ਘੱਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਕੰਨ ਦਿੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੜਵਾ ਦਿੱਤੇ, ਰੱਬ ਨੇ ਕੇਸ ਦਿੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨਵਾ ਸੁੱਟੇ, ਰੱਬ ਨੇ ਰਸਨਾ ਦਿੱਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਨ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ, ਰੱਬ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦਿੱਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਕੂ ਰੁਲਾਯਾ, ਰੱਬ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਨੇ ਰਸ ਦਿੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਦਿੱਤੇ, ਫ਼ਲ ਦਿੱਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੂੜੇ ਤਿਆਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲੋਂ ਸਭ ਖੋਹ ਲਏ। ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸੀ ਆਂਵਦੀ ਹੈ ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੁੱਧ ਦੇ, ਈਸਾ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਿੰਦਰਖੀ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੀਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਖੂਬ ਬਦਲੇ ਲਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਤੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਪਾਪ ਚਲਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਸਾਧਾਰਣ ਆਦਮੀ ਕੰਬ ਉਠੇ।

ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇਹੀ ਦੀ ਕਾਟ ਕੂਟ ਪਰੇ ਡਾਰੀ, ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਧੜੇ ਲੱਗ ਗਏ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਿਹਲੇ (ਸੁੰਨ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਖੁਲ੍ਹ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਮੁੰਨੇ ਤੇ ਗੋਰਖੀ ਜੋਗੀਆਂ ਨੇ ਦੇਹੀ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮੁੰਨ-ਮੁੰਨ ਸਫਾ ਚਟ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ! ਸ਼ੁੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਜੁ ਬਣਨਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਮਲ ਮੂਤਰ ਦੀ ਲੋਥ ਹੋਈ! ਰੱਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉਮੈਦਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖੀ-ਜੀਵਨ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਲੋਕੀਂ ਬੰਨ ਦਿੱਤੇ, ਨਿਰਬਲਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤੋਗੁਣ ਰੱਖਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤੋਗੁਣ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਦਾ ਹਾਲ ਦੀਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਗੰਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਛਕਾਏ, ਧੂੜਾਂ ਵਿਚ ਰੁਲਾਇਆ, ਮੈਲੇ ਨਾਲ ਭਰ ਭਰੀ ਕੇ ‘ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ’ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀ ਵਾਲੇ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਦਾ ਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ, ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਡਾਕਿਆ, ਕਾਮ, ਕੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਾੜ-ਸਾੜ ਮਨੂਰ ਕੀਤਾ, ਦੁਨੀ ਵਾਲੇ ਗਏ ਦੀਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਤਾਪਾਂ ਥੀਂ ਬਚਣ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਦੀਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਵੱਡੇ ਕੜਾਹੇ ਤੱਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਪਾਇਆ। ਹਾਂ ਜੀ, ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਆਣ ਨਿਵਾਜਿਆ ਮੇਰਾ ਦੋਹਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਆਇਆ-

- ਇਕ ਮਾਰੀ ਦੀਨ ਨੂੰ, ਦੂਜੀ ਚਲਾਈ ਦੁਨੀ ਨੂੰ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।

ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੁਰਲੱਭ1 ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾ ਇਹਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੂੜੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਨਾ ਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕੂੜੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੁਹਾਂ ਥੀਂ ਛੁੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਲਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਸਜਾਇਆ, ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰੀਤ ਮੂਰਤ ਬਣਾਈ, ਦੀਨ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਕੁਠਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾਨ ਨੇ ਜੁਆ ਲਿਆ ਤੇ ਹਾਂ ਜੀ, ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਚੋਟ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੜੇ ਦੀਨ ਦੁਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਖਾਲਸਾ ਖਾਲਸਾ ਰੱਖਿਆ।

ਹਾਂ ਜੀ, ਤੱਕੋ ਨਾ ਬ੍ਰਿਛ ਬੂਟੇ, ਨਦੀ, ਪਹਾੜ ਨਾ ਈਸਾਈ ਨਾ ਮੂਸ਼ਾਈ, ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਨਾ ਦੀਦਾਰ ਨਾ ਕਾਫਰ, ਆਪਣੇ ਰੱਬੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਜੇ ਖੜੌਤੇ ਹਨ। ਆਦਮੀ ਨੇ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦੀਨ ਨੇ ਲੋਹੇ ਤਪਾ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਾਂ, ਮੱਥਿਆਂ, ਬਾਹਾਂ, ਨੱਕਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦੇਹ ਰੱਬੀ-ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਚਿੰਨ ਨਾ ਲਾਉ ਜੋ ਜੋ ਰੱਬੀ-ਦਾਤ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਹਾਂ ਜੀ, ਖੂਬ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਬਣਾ ਤਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਦੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾੜਾ ਮਾੜਾ ਆਖ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਖਵਾਰ ਕਰਨਾ! ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਜੇ ਰੱਜੇ ਕੱਜੇ ਰਹਿਣ। ਹਾਂ ਜੀ, ਇਸ ਗੁਰਮੁਖ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਦਸ ਵੇਰੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਵਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੇਹ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ ਹੈ! ਹਾਂ ਜੀ, ਅੰਗ-ਅੰਗ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ! ਹਾਂ ਜੀ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਪੋਟਾ-ਪੋਟਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ’ਤੇ ਫਰਸ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ’ਤੇ ਸਦਾ ਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਦੇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਦਸ ਵਾਰੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਾਂ ਜੀ, ਇਹ ਉਹ ਦੇਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਹਾਂ ਜੀ, ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਫੇਰਾ ਪਾ ਪਾ ਆਪਣੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸੰਗਤਾਂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਲੂੰ-ਲੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਆਪ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ!

ਇਸ ਦੇਹੀ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਦੇਵ॥ ਸੋ ਦੇਹੀ ਭਜੁ ਹਰਿ ਕੀ ਸੇਵ॥ (ਪੰਨਾ 1159)

ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਮੋਹਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ:

ਹਰਿ ਮੰਦਰੁ ਏਹੁ ਸਰੀਰੁ ਹੈ ਗਿਆਨਿ ਰਤਨਿ ਪਰਗਟੁ ਹੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 1346)

ਦੁਨੀਆ ਸੰਵਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਅੰਨ ਵਿਚ ਸਵਾਦ ਭਰ ਦਿੱਤਾ:

ਜਪੀਐ ਨਾਮੁ ਅੰਨ ਕੈ ਸਾਦਿ॥ (ਪੰਨਾ 873)

ਜਲ ਵਿਚ ਰਸ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਯਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਗ੍ਰਹਿਸਤੀਆਂ ਹਾਂ ਨਿਰਬਾਣ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਦੁੱਧਾਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਰਾਜ ਭਾਗ ਬਖਸ਼ੇ, ਅਟੱਲ ਸੁਹਾਗ ਬਖਸ਼ੇ, ਦੁਨੀਆ ਇਉਂ ਸੰਵਾਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀ ਦੀਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕੂੜੇ ਲਾਲਚਾਂ, ਖਿੱਚ ਬੱਧਾ, ਹੁਣ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਪਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਧੁਰੀਂ ਜਾ ਲੱਗੇ:

ਮੂ ਲਾਲਨ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਨੀ॥ਰਹਾਉ॥
ਤੋਰੀ ਨ ਤੂਟੈ ਛੋਰੀ ਨ ਛੂਟੈ ਐਸੀ ਮਾਧੋ ਖਿੰਚ ਤਨੀ॥1॥ (ਪੰਨਾ 827)

ਦੀਨ ਦੁਨੀਆ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਰਚਿਆ, ਸਤਿਸੰਗ ਵਿਚ ਸੱਚਖੰਡ ਰਚਿਆ, ਸੱਚਖੰਡ ਵਿਚ ਆਪ ਸਦਾ ਲਈ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਸੱਚਖੰਡ ਓਹਾ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਸਤਿਗੁਰ ਹੋਵਨ। ਪਦਾਰਥ ‘ਦੂਰ ਨੇੜੇ’ ਦੂਰ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥ, ‘ਦਿਨ ਰਾਤ’ ਕਾਫੂਰ ਹੋਏ। ਇਕ ਨਾਨਕ-ਨੂਰ ਹੀ ਨੂਰ ਨਾਲ ਤਨ, ਮਨ, ਅੰਨ, ਧਨ ਜੀ ਜਾਨ ਜਹਾਨ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ!!

ਮੂਸਨ ਮਸਕਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਹਰੀ ਜੁ ਅੰਬਰੁ ਛਾਇ॥
ਬੀਧੇ ਬਾਂਧੇ ਕਮਲ ਮਹਿ ਭਵਰ ਰਹੇ ਲਪਟਾਇ॥ (ਪੰਨਾ 1364)