ਜਿਥੇ ਬਾਬਾ ਪੈਰੁ ਧਰਿ ਪੂਜਾ ਆਸਣਿ ਥਾਪਣਿ ਸੋਆ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਸੱਚ- ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਚਰਨ ਜਿਸ ਵੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਗਏ, ਉਸ ਦੇ ਭਾਗ ਜਾਗ ਗਏ, ਕੱਖਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ (ਅਮੋਲਕ) ਬਣ ਗਈ। ਜਿਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਲੋਕਾਈ ਲਈ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਸਥਾਨ ਬਣ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸਦਾ ਲਈ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਗੁਰੂ-ਬਾਬੇ ਦਾ ਬਚਨ ਕਮਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਲੋਕ ਸੰਵਰ ਗਿਆ। ਠੱਗਾਂ, ਐਬੀਆਂ, ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ, ਪਖੰਡੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਤਪਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਆਦਿ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇਆ, ਪਿਛਲੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੀ ਤੌਬਾ ਕਰ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਗੁਰੂ-ਮਤਿ ਧਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਹਰ ਕੀਤੀ, ਬਖਸ਼ੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਸੰਖ ਖਤੇ ਖਿਨ ਬਖਸਨਹਾਰਾ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬਖਸ਼ਣ ਵਿਚ ਰਤੀ ਵੀ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪਤਿਤ-ਪਾਵਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਦਵੈਤ ਪਾਈ, ਈਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਧੌਣ ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਅੜੇ ਨੂੰ ਝੜਨ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਫਰਸ਼ ’ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਰ ਨਾ ਲੱਗੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੰਸਾਰ ’ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਆਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤਕ (1469 ਈ. ਤੋਂ 1539 ਈ.) ਲੱਗਭਗ 70 ਸਾਲ ਤਕ, ਜੋ ਵੀ ਮੁਖ ਤੋਂ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੋਇਆ। ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਣਿ ਧਰਤਿ ਲੁਕਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1512 ਈ. ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਬਿਦਰ (ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗਏ। ਬਿਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਲਾਗੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੜਾਅ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੁਸ਼ਕ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਹਰੀ ਬਨਸਪਤੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੀ। ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ- “ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ! ਬਾਣੀ ਆਈ ਹੈ। ਛੇੜ ਰਬਾਬ।” ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਰਬਾਬ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜੀਆਂ। ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਜਲਾਲਦੀਨ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਚਰਨ ਪਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧੰਨ ਭਾਗ ਸਮਝੇ। ਫਕੀਰ ਜਲਾਲਦੀਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਗਤ-ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਰਦੇ ਹੋਏ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:- “ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਅਲਾਹ, ਖੁਦਾਵੰਦ ਕਰੀਮ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁਨੀ ਦੇਵਤੇ ਤਰਸਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਆਓ! ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਉਸ ਬਖਸ਼ੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰੇ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਠੰਢੇ ਕਰੀਏ।” ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਧੌਣਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈਆਂ। ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੁੰਨ-ਸਮਾਧ ਹੋ ਗਏ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨੇਤਰ ਖੋਲੇ ਤੇ ਰਸਨਾਂ ਤੋਂ ਬੋਲੇ: ਧੰਨ ਨਿਰੰਕਾਰ! ਧੰਨ ਨਿਰੰਕਾਰ!! ਧੰਨ ਨਿਰੰਕਾਰ!!! ਪੀਰ ਜਲਾਲਦੀਨ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤਪਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਦੱਖਣ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰੇ ਕਰ ਕੇ ਅਨੰਦ-ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰੋ! ਸਾਡੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਬਖਸ਼ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ੋ ਜੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵੀ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਲੋਕ ਸੰਵਰ ਜਾਵੇ।”
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਫਕੀਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੁੰਮ-ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਆਉਣਲੱਗ ਪਏ। ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਪੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ- “ਸਤਿਗੁਰ ਜੀਓ! ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਾਰਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁਟਵਾਏ ਹਨ ਪਰ ਕਿਤਿਓਂ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜੇਕਰ ਨਿਕਲਿਆ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ (ਖਾਰਾ) ਹੈ ਜੀ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ! ਆਪ ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰੱਥ ਹੋ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੋ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸਵੱਛ (ਮਿੱਠੇ) ਪਾਣੀ ਦਾ ਝਰਨਾ” ਇੱਥੇ ਵੀ ਚਲਾ ਦਿਓ ਜੀ। ਪੀਰ ਅਤੇ ਤਰਸਦੀ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਤਰਲੇ ਭਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਹਰਾਂ ਦੇ ਸਾਂਈ ਤਰੁਠ ਪਏ ਮਿਹਰ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਮਿਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਝਰਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਗੱਲ ਅਪ੍ਰੈਲ 1512 ਈ. ਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਝਰਨਾ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਝਰਨੇ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਲੋਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ “ਝੀਰਾ” ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ “ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ” ਪੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਨਾਂਦੇੜ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ ਬਿਦਰ ਰਮਣੀਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਤੋਂ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤਕ ਸਲਾਨਾ ਜੋੜ ਮੇਲ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। | 
