ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 15 ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਉਹ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਥਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿਥਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਮਿਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਥ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ:- ਮਿਥ ਕਥਾ ਅਜਿਹੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦੈਵੀਅਤਾ, ਆਦਰਸ਼ਕਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਸਮੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।1 ਮਿਥ ਸਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਥਾਂ ਤੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਥ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ Myth ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ-- ਗਲਪ, ਮਨਘੜਤ, ਬਿਰਤਾਂਤ, ਕਲਪਿਤ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਆਦਿ। ਮਿਥ ਇਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਰਥ ਹਨ। ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮਿਥ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਯੂਨਾਨੀ ਮੂਲ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਮਿਥ ਸ਼ਬਦ ਮਾਈਥੌਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਬੋਲ ਹੈ। ਮਿਥਾਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਫੋਕਲੋਰ, ਮਾਈਥਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਲੀਜੈਂਡ ਵਿਚ ਮਿਥ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:- ਮਿਥ ਕਥਾ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਤੇ ਪਰਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਨਾਇਕਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।2 ਉਪਰੋਕਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਿਥ ਕਥਾ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਿਥ ਕਥਾ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅੰਸ਼ ਮਿਥ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਆਂਤਰਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਮਿਥ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਜਿਹੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਥਾਂ ਦੀ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਰਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਿਥ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਿੱਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਦਿ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਥ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਨੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਮਿਥਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਡਾ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ:- ਬਾਣੀ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਰੂਪਣ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਚਰਿੱਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਦਿ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਿਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੁਵੱਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਿਥਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੰਡਨ ਵੀ। ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸਿਕ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਨ੍ਰਿਪ ਕੰਨਿਆ ਕੇ ਕਾਰਨੈ ਇਕੁ ਭਇਆ ਭੇਖਧਾਰੀ॥
ਕਾਮਾਰਥੀ ਸੁਆਰਥੀ ਵਾ ਕੀ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥ (ਪੰਨਾ 858) ਇਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਬੰਦੇ ਦੀ ਵੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਕਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਅਖੌਤੀ ਤਰਖਾਣ ਇਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਰਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਪੈਣ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਦਦ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਿਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਥਕ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਪਾੜ ਪੜੋਸਣਿ ਪੂਛਿ ਲੇ ਨਾਮਾ ਕਾ ਪਹਿ ਛਾਨਿ ਛਵਾਈ ਹੋ॥
ਤੋ ਪਹਿ ਦੁਗਣੀ ਮਜੂਰੀ ਦੈਹਉ ਮੋ ਕਉ ਬੇਢੀ ਦੇਹੁ ਬਤਾਈ ਹੋ॥ (ਪੰਨਾ 657) ਇਕ ਮਿਥ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਆ ਕੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦੀ ਛੱਪਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਛੱਪਰੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦੀ ਗੁਆਂਢਣ ਛੱਪਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਬਣਵਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਗਣੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਤਦ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਮਿਥ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਵਿਚ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਮਿਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਨਰਪਤਿ ਏਕੁ ਸਿੰਘਾਸਨਿ ਸੋਇਆ ਸੁਪਨੇ ਭਇਆ ਭਿਖਾਰੀ॥
ਅਛਤ ਰਾਜ ਬਿਛੁਰਤ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ ਸੋ ਗਤਿ ਭਈ ਹਮਾਰੀ॥ (ਪੰਨਾ 657) ਭਗਤ ਜੀ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਭਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ’ਤੇ ਸੌਂ ਜਾਣਾ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮੰਗਤਾ ਬਣ ਜਾਣਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਦੁਖ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਮਿਥਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਿਥਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਮਿਥਾਂ ਦੀ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕੀ ਹੈ। ਸੋ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਚਰਚਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਆਦਿ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਿਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਗਿੱਲ) ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ:- ਬਾਣੀਕਾਰ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਗਹਿਰਾਈ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਤਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।4 ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਮਿਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਮਿਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹ ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਹਵਾਲੇ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 1. ਡਾ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ, “ਮਿਥ ਕਥਾ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ”, ਮਿਥ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਸਫਾ 57, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1982
2. ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਫੋਕਲੋਰ, ਮਾਈਥਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਲੀਜੈਂਡ, ਸਫਾ 409
3. ਡਾ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਮਿਥ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਸਫਾ 36, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1985
4. ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਲਾ, ਸਫਾ 41, ਨਿਊ ਏਜ਼ ਬੁੱਕ ਸੈਂਟਰ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1982 | 
