ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਗਰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ ਚਾਰ ਕੁ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਚੜਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸੰਬਰ 1515 ਈ. ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਇਸ ਨਗਰ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਜੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ ਪਾਸ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ ਪੱਖੋਕੇ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਖੂਹ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਜਿੱਤੇ ਰੰਧਾਵੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ
ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਖੂਹ ਅੱਜਕਲ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਖੂਹ ਲਾਗੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਈ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਜਿੱਤੇ ਰੰਧਾਵੇ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟੀ ਵੀ ਇਸ ਖੂਹ ਕੋਲ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ ਸਦਕਾ ਇਹ ਖੂਹ ਸਰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਜੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ ਬਣੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਭੂਤੀ ਵਾਲੀ ਗਾਗਰ ਜੋ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਦੱਬੀ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਸਮੂਹ ਸੰਗਤ ਸਮੇਤ ਪੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਹੇਠ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਲਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਇਸੇ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਮਤ 1884 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਸੰਮਤ 1646 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਧਰਮ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੀਰਤਨ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਦਿਆਲਾ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਗੋਰਾਇਆ, ਮੈਂਬਰ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਹਲਕਾ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਆਪਣੇ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ 6 ਮੱਘਰ ਸੰਮਤ 539 ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਿਤੀ 19-11- 2007 ਈ. ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਦਸੰਬਰ 2007 ਈ. ਵਿਚ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਥਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਵਿਚ ਇੰਚਾਰਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਟਲੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਇਹ ਕੋਰਸ ਦੋ ਸਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਕੋਰਸ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਚਾਰਜ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੱਗਭਗ ਅੱਠ-ਨੌ ਸਾਲ ਬਤੌਰ ਇੰਚਾਰਜ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਕਤਾ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਦਫਤਰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਗਈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸ. ਬਟਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਡਬਲ ਐਮ.ਏ. ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਇੰਚਾਰਜ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਅਦਾਰਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰੋਸਾਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ’ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਰਡਰ ’ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਪੱਛੜਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਬਾਰਡਰ ਏਰੀਏ ਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਦਿਆਲੇ ਤੋਂ ਕੋਰਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਮਤਾ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਹਿਲੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਆਉਣਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਮਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗਭਗ ਡੇਢ ਲੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੁਪਿਆ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ’ਤੇ ਖਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਜੀਫੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਫੁਟਕਲ ਖਰਚੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। | 
