ਸਬਰ:- ਸਬਰ, ਅਰਬੀ ਦਾ ‘ਸਬ/ਸੁਬਰ’ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਗਯਾ ‘ਸੰਤੋਖ’, ਭਾਵ- ਸੰਤੋਖ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਰਥਾਤ ਲੋਭ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ- ਅਰਥੀ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸਬਰ ਭਾਵ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਉਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਦਵੀਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੰਤੋਖੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਦੇ ਅਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਾਣ ਸਕਦਾ :

ਬਿਨਾ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀ ਕੋਊ ਰਾਜੈ॥
ਸੁਪਨ ਮਨੋਰਥ ਬ੍ਰਿਥੇ ਸਭ ਕਾਜੈ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 279)

ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ' ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਬਿਨ ਸੰਤੋਖ ਉਰ ਸੁਖ ਕਹਾਂ। ਤਪ ਬਿਨਾਂ ਨ ਰਾਜ।
ਗਯਾਨ ਕਹਾਂ ਬਿਨ ਸਤਿਗੁਰੂ। ਸ਼ੋਭਾ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਲਾਜ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ/ਸਬਰ ਆ ਜਾਵੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਰਦੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਢੱਕਦਾ ਹੈ:

ਮਨਿ ਸੰਤੋਖੁ ਸਬਦਿ ਗੁਰ ਰਾਜੇ॥
ਜਪਿ ਗੋਬਿੰਦੁ ਪੜਦੇ ਸਭਿ ਕਾਜੇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 897)

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬੇਅੰਤ ਸੰਤੋਖੀ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਪਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਅ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਦੋ-ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਲੰਗਰ (ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਪਾਣੀ) ਛਕਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਮਾਲਾ ਸਿੰਘ ਬਾਕੀ ਬਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ, ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਇੰਨਾ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੱਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿਓ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਾ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਜੋ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਾਉਣਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਕਤ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ? ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਕੁਝ ਪੀਲੂ (ਇਹ ਇੱਕ ਬੂਟੇ ‘ਵਣ’ ਨੂੰ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਪਏ ਹਨ। ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਲਓ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਹੀ ਲਾਹ ਕੇ ਵਿਛਾਅ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਚਾਦਰ ਉੱਪਰ ਸਜ (ਬੈਠ) ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਸਹਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੀਲੂ ਛਕੇ, ਚੂਲ੍ਹਾ (ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ) ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਛੱਕਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ, ਬੜੇ ਖੁਸ਼! ਹਰ ਕੋਈ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਕੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਆਹ ਖਾਧਾ, ਮੈਂ ਔਹ ਖਾਧਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ! ਭਾਈ ਮਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛੋ, ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕੁਝ ਛਕ ਕੇ ਆਏ ਹਨ? ਜਾਣੀ-ਜਾਣ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਿੱਖਾ! ਕੀ ਛਕ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਹੱਥ ਜੋੜ ਹਜ਼ੂਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਬੋਲਿਆ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ! ਜੋ ਭੋਜਨ ਮੈਂ ਅੱਜ ਛਕ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛਕਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਬਾਰਾ ਛਕਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਉਸ ਸਿੱਖ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਕੁਝ ਛਕਾ ਦਿੱਤਾ? ਭਾਈ ਮਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਗੁਰੂ ਜੀ! ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਕਰੋ।” ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਾਂਗਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁੱਛਿਆ? ਇਹ ਗਰੀਬ ਸਿੱਖ ਗਲ ਵਿਚ ਪੱਲਾ ਪਾਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਖਲੋਤਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਕੀ ਖਵਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਲਈ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀਓ, ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਘਰ ਵਿਚ ਨਾ ਕੁਝ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕਾਉਣ ਲਈ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੁਝ ਪੱਕੇ ਪੀਲੂ ਪਏ ਸਨ। ਉਹ ਉਬਾਲ ਕੇ ਛਕਾ ਕਰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।” ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਭਾਈ ਮਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਅਸੀਸ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਕੁਝ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆਂ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਗਰੀਬ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਪਾਜ ਨਹੀਂ ਉਘੇੜਿਆ, ਖਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੜ੍ਹ-ਸੁਣ ਕੇ ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਜੋਤਿ ਜਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।