ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਜਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੱਥਾ ‘ਕੋਰੀਆ’ ਜਹਾਜ ਰਾਹੀਂ 29 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ ਸਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ (ਅਮਰੀਕਾ) ਤੁਰਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਦਰੀ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਜਹਾਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ।

ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੇ “ਨਾਮ ਸੰਗ ਜਹਾਜ਼” ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ‘ਕੋਰੀਆ’ ਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਤੋਂ ਮਨੀਲਾ ਪੁੱਜਿਆ। ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੌਲੇ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਹਾਫਿਜ ਅਬਦੁੱਲਾ (ਜਗਰਾਉਂ), ਭਾਈ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਵਜੀਦਕੇ, ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਬਖਸ਼ੀਵਾਲਾ, ਭਾਈ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖਾਨਪੁਰ, ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਆਣਾ, ਭਾਈ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਝਲ, ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਬੰਗਸੀਪੁਰ, ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਉਮਰਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਅਤੇ 45 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਰ ਗਦਰੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਇਸ ਜੱਥੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ‘ਕੋਰੀਆ’ ਜਹਾਜ਼ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਕੇ 14 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਪੁੱਜਾ। ਇੱਥੋਂ ਇਹ ਜਹਾਜ ਕਲਕੱਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਿਆ। ਇਹ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜ ਗਏ।

ਪੰਡਤ ਕਾਂਸੀ ਰਾਮ ਮੜੌਲੀ ਖਜਾਨਚੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਜੁੰਮੇ ਲੱਗੇ ਕੰਮ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਕੇ 12 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ “ਲਾਮਾ” ਜਹਾਜ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਉੱਤਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪੇਟੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਣ ’ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ।

ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਫਿਰ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਣ ’ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾ ਕੇ ਕੰਮ ਵੰਡ ਕੇ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਅਜ਼ਾਦਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਾਲਮੇਲ ਸੀ।

17 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਗਦਰੀ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਲਾਡੋਵਾਲ (ਲੁਧਿਆਣੇ ਕੋਲ਼) ਹੋਈ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ, ਪੰਡਤ ਜਗਤ ਰਾਮ, ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’, ਸ੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਰੱਖਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਛਾਪਣ ਅਤੇ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਈ। ਪਰ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਏ। ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਜਵੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 19 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਮੋਗੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ।

ਮੋਗੇ ਵਿੱਚ 19 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁੱਘਾ’ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਸ੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ।

ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ, ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨੇ ਲੁੱਟਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨੇ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੌਕਾ ਘੱਟ ਦਿਸਿਆ। ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ 25 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਏ। ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 23 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬਦੋਵਾਲ ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੀਟਿੰਗ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘਾ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਕਿ 23 ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਕਿ ਕੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

23 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬੱਦੋਵਾਲ ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਜਰੂਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁੱਘਾ’, ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’, ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ 25 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਨੂੰ ਰੇਲ ਦੇ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਤਫਾਕੀਆ ਇੱਕ ਹਵਾਲਦਾਰ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮਿਲਟਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਵਾਲਦਾਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਾਜਰ ਕਰਦੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਛਾਉਣੀ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਟੋਰ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।

ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਕਿ 25 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਏ। ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਰੇਲ ਦੀ ਲਾਈਨ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਦੀ ਡਿਉਟੀ ਟੈਲੀਗਰਾਫ ਦੀ ਤਾਰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਲਗਾਈ। ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਚਾਬੀ ਲੈ ਕੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਗੋਰਾ ਫੌਜਾਂ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਸਬੱਬੀ ਅਚਾਨਕ ਲਾਹੌਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਕੀਮ ਧਰੀ-ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ। ਕਈ ਗਦਰੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਪੁੱਜ ਵੀ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਦਸ ਵਜੇ ਤੱਕ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਲ਼ ਸਰਕੰਡੇ ਵਿੱਚ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਮੀ ਭੇਜ ਕੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।

ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਕੀਮ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। 26 ਨਵੰਬਰ 1914 ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ’ਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਾਲ਼ੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘਾ, ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਕੱਚਰਭੰਨ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਝਲ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੋਲੇ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਰ ਸਿੰਘ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਥਾਣਾ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਅਮਲੀ, ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰਕਰ ਹਾਜਰ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘਾ ਜੋ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉੱਘਾਲੀਡਰ ਸੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਠਾਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ 30 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੋਈ ਦਿਨ ਮਿਥਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ 30 ਨਵੰਬਰ 1914 ਤੱਕ ਵਿਹਲੇ ਨਾ ਰਹਿਣ ਖਾਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੋਗੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨਾ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ। 27 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਦਰੀ ਵਾਪਸ ਮੋਗੇ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਕੋਈ 15 ਗੱਡੀਓ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਟਮਟਮ (ਟਾਂਗੇ) ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਕੈਂਟ ਟਾਂਗੇ (ਇੱਕਾ) ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਕੀਤੇ।

ਟਾਂਗੇ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਇਕ ਟਮਟਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਬੰਦੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜਮ ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੀ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਤੇ ਮੋਗੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਫ਼ੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਗੇ ਨਹਿਰ ’ਤੇ ਮਿਸਰੀ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਪੁਲ ਉੱਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਨੇ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਬ- ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਿਸ਼ਾਰਤ ਅਲੀ, ਜੈਲਦਾਰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ, ਜੈਲਦਾਰ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ, ਰਪਟੀਏ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਟਮ-ਟਮ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬਿਸ਼ਾਰਤ ਅਲੀ ਨੂੰ ਬੰਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਮ-ਟਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਟਮ-ਟਮ ਭਜਾ ਲਏ ਬਿਸ਼ਾਰਤ ਅਲੀ ਨੇ ਜੈਲਦਾਰ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦੀਰ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਟਮ-ਟਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ।

ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਲਾਹ ਕੇ ਭੁੰਜੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਸਟੂਲ ’ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਜਤਦਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜਮ ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚੋਂ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਰੋਹਬ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਭਾਈ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਜੋ ਮਨੀਲੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਦੇ ਚਪੇੜ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਗਦਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਹਰਖ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੱਚਰਭੰਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਤੇ ਹੋਰ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਪਿਸਤੌਲ ਕੱਢ ਕੇ ਪੰਜ ਗੋਲੀਆਂ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਮਾਰੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਗੋਲ਼ੀ ਬਾਂਹ ’ਤੇ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ।
ਜੈਲਦਾਰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਗਦਰੀ ਭੱਜ ਗਏ, ਰੌਲ਼ਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸ ਥਾਣੇ ਜੋ ਲਾਗੇ ਸੀ ਬੰਦੂਕਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਈ। ਮਿਸਰੀਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕੂ ਸਮਝਦੇ ਪੁਲਸ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਛੇ ਗਦਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ’ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਪਰ 9 ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।

ਉਹ ਨਹਿਰ ਲਾਗੇ ਝਲ (ਸਰਕੰਡੇ) ’ਚ ਵੜ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਝਟਪਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ਼ ਝਲ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਗਦਰੀਆਂ ਕੋਲ਼ ਇੱਕ ਰਿਵਾਲਵਰ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਪੁਲਸ ਦੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਝਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਾਹ ਨਾ ਗਈ ਤੇ ਸੱਤ ਗਦਰੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲ਼ੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਬੰਗਸੀਪੁਰਾ ਸਖਤ ਜਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਲਾਗਿਓ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਵਾਲਵਰ 4 ਕਾਰਤੂਸ, ਇਕ ਟਕੂਆ, ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ “ਗਦਰੀ ਗੂੰਜ” ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ। ਟਾਂਗਿਆਂ ਵਿੱਚ 5 ਛਵੀਆ ਦਾ ਇਹ ਪਾਰਸਲ ਦੋ ਆਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਰਸਲ 5 ਡਾਂਗਾਂ ਮਿਲ਼ੀਆਂ।

ਸੱਤ ਗਦਰੀ ਪੰਡਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਮੜੋਲੀ ਖਜਾਨਚੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੋਲੇ ਵਾਲ਼ਾ (ਸੰਗਰੂਰ), ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਵਜੀਦਕੇ (ਪਟਿਆਲਾ), ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ ਖਾਨਪੁਰ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਣਾ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਝਲ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਉਮਰ ਪੁਰੀਆ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਫੜੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੜੇ ਗਏ ਸੱਤ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ 22 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਅੱਗੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁੱਲ 11 ਦਿਨ (22 ਜਨਵਰੀ 1915 -1 ਫਰਵਰੀ 1915) ਇਨ੍ਹਾਂ 11 ਦਿਨਾਂ ’ਚੋਂ ਵੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ 7-8 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਨੰਬਰ, ਜੈਲਦਾਰ, ਸਰਪੰਚ ਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਵਕੀਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਫੇਰ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਨੇ 2 ਫਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਧਾਰਾ 149, 302, 114, 307, 402, 399 ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਨਲ ਕੋਡ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਚਲ ਤੇ ਅਚਲ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਆ ਕੇ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰ ਜਾਓ। ਜਦੋਂ ਘਰਵਾਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸਮਾਨ ਘਰ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਛੇ ਗਦਰੀਆਂ ’ਤੇ ਅੱਡ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ’ਚ ਫੜ ਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਸਰ (ਕੋਟ ਭਾਈ) ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਭੁਗਤਿਆ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਿਲ਼ ਸਕੀਆਂ ਉਹ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਗਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ ਜੋ ਗਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਫ਼ੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ। ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਖੀਰੇ ਨੂੰ ਜੋ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਸੀ ਉਹ ਧਰੀ-ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਕਾਫੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ਼ ਗਈ। ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ ਕਈ ਹੋਰ ਗਦਰੀ ਫੜੇ ਗਏ।

(ਨੋਟ : ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਤਲਵੰਡੀ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ’ਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)