ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਇਹ ਤਾਂ ਪੜਿਆ-ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਜਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਮਹਿਲ-ਮਾੜੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਇਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਇਸ ਤੇ ਪਾਏ ਕੱਪੜੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ (ਭਾਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ), ਸਭ ਕੁਝ ਕੂੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ, “ਸੋਈ ਮਲੀਨੁ ਦੀਨੁ ਹੀਨੁ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਬਿਸਰਾਨਾ” ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, ‘ਨਾਮ’ ਦੇ ਬਗੈਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੂੜ ਹੀ ਕੂੜ ਹੈ, ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਨਾਮ ਦੀ ਅੰਦਰ ਅਣਹੋਂਦ ਨਾਲ, ਮਨ ਤੇ ਹਉਮੈਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਨਾਮ ਦੀ Absence (ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਜੀਣਾ) ਹੀ ਜੀਵ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੀਨਤਾ, ਮਲੀਨਤਾ ਤੇ ਹੀਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਂਦਿਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਇਹ ਸੀ: ਦਾਰਿਦੁ ਦੇਖਿ ਸਭ ਕੋ ਹਸੈ ਐਸੀ ਦਸਾ ਹਮਾਰੀ॥ (ਪੰਨਾ 858) ਜਾ ਕੀ ਛੋਤਿ ਜਗਤ ਕਉ ਲਾਗੈ...॥ (ਪੰਨਾ 1106) ਮੇਰੀ ਸੰਗਤਿ ਪੋਚ ਸੋਚ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ॥
ਮੇਰਾ ਕਰਮੁ ਕੁਟਿਲਤਾ ਜਨਮੁ ਕੁਭਾਂਤੀ॥ (ਪੰਨਾ 345)
ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਗਈ, ਨਾਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਤਾਂ ਅਠਾਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ:
ਅਸਟ ਦਸਾ ਸਿਧਿ ਕਰ ਤਲੈ ਸਭ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੁਮਾਰੀ॥ (ਪੰਨਾ 858) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮੇਰੇ ਚੰਚਲ, ਭੁਲੱਕੜ ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਾਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਾਦਿਆਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਕੀਤਾ ਲੋੜਹਿ ਸੋ ਕਰਹਿ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਕਛੁ ਨਾਹਿ॥
ਪਰਤਾਪੁ ਤੁਮਾ੍ਰਾ ਦੇਖਿ ਕੈ ਜਮਦੂਤ ਛਡਿ ਜਾਹਿ॥ (ਪੰਨਾ 811) ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਬੁੱਝਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਰਨ-ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਮਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੈ, ਸੁ ਮੇਰਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ) ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂ। ਜੇ ਹੁਕਮ ਮਨਾਂਗਾਂ ਤਾਂ ਸੁਖੀ ਰਹਾਂਗਾਂ, ਜੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਾਂਗਾਂ, ਆਪਨੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾਂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਦੁੱਖ ਸਹੇੜਦਾ ਹਾਂ, ਖ਼ੁਦ ਅਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਖੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ (ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ) ਤਾਂ ਇਹ ਆਪ-ਹੁਦਰਾਪਨ ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ (ਪੰਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ ਪੈਣਾ), ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਂਗਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ “ਨਿਕਟਿ ਖਲੋਇੜਾ ਮੇਰਾ ਸਾਜਨੜਾ॥” ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਰਤਾਪ ਵੇਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਵਰਨਾ, ਇਹ ਪੰਜ ਚੋਰ ਇਤਨੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਚ ਨਾ ਸਕੇ: ਗੋਤਮ ਨਾਰਿ ਉਮਾਪਤਿ ਸ੍ਵਾਮੀ॥
ਸੀਸੁ ਧਰਨਿ ਸਹਸ ਭਗ ਗਾਂਮੀ॥ (ਪੰਨਾ 710) ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹਿੱਲਿਆ, ਸ਼ੰਕਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ। ਸੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ--“ਕਰਮੀ ਆਵੈ ਕਪੜਾ ਨਦਰੀ ਮੋਖੁ ਦੁਆਰੁ” ਇਸ ਲਈ ਉਪਰਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਤੁਮ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਛੂਟੀਐ ਬਿਨਸੈ ਅਹੰਮੇਵ॥
ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰਥ ਪ੍ਰਭ ਪੂਰੇ ਗੁਰਦੇਵ॥ (ਪੰਨਾ 811) ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਆਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਬਚਣ ਦਾ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਨਾਵਨ ਕਉ ਤੀਰਥ ਘਨੇ ਮਨ ਬਉਰਾ ਰੇ ਪੂਜਨ ਕਉ ਬਹੁ ਦੇਵ॥
ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਛੂਟਨੁ ਨਹੀ ਮਨ ਬਉਰਾ ਰੇ ਛੂਟਨੁ ਹਰਿ ਕੀ ਸੇਵ॥ (ਪੰਨਾ 336) ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ। ਪੰਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਰ ਕੰਮ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ: ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ॥
ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ॥ (ਪੰਨਾ 286) ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗਣਾ ਪੰਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦੀ ਸਭ ਅਹਿਮ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸਾਧਾ ਸਰਣੀ ਜੋ ਪਵੈ ਸੋ ਛੁਟੈ ਬਧਾ॥ (ਪੰਨਾ 320) ਗੁਰੂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੀ ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਬਣਾਏਗਾ, ਉਹ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ: ਸੰਤਹੁ ਸਾਗਰੁ ਪਾਰਿ ਉਤਰੀਐ॥
ਜੇ ਕੋ ਬਚਨੁ ਕਮਾਵੈ ਸੰਤਨ ਕਾ ਸੋ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਤਰੀਐ॥ (ਪੰਨਾ 746) ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬੜੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਖੋਜਤ ਖੋਜਤ ਖੋਜਿਆ ਨਾਮੈ ਬਿਨੁ ਕੂਰੁ॥
ਜੀਵਨ ਸੁਖੁ ਸਭੁ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭ ਮਨਸਾ ਪੂਰੁ॥ (ਪੰਨਾ 811) ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਬਗੈਰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਕੂੜ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ- ਨਾਮ ਦੇ ਬਗੈਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਪੱਖ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼, ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੂੜ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਾਮ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ (ਨਾਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ) ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂ ਨਾਮ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਦੁਨੀਆ ਪਾਗਲ ਹੋਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ: ਰਤਨ ਜਵੇਹਰ ਨਾਮ॥
ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਗਿਆਨ॥ (ਪੰਨਾ 893) ਰਤਨੁ ਜਵੇਹਰੁ ਲਾਲੁ ਰਰਿ ਨਾਮਾ ਗੁਰਿ ਕਾਢਿ ਤਲੀ ਦਿਖਲਾਇਆ॥
ਭਾਗਹੀਣ ਮਨਮੁਖਿ ਨਹੀ ਲੀਆ ਤ੍ਰਿਣ ਓਲੈ ਲਾਖੁ ਛਪਾਇਆ॥ (ਪੰਨਾ 880) ਨਾਮ ਦੇ ਹੀਰੇ-ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ: ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਪਰਾਹੁਣਾ ਮੇਰੈ ਘਰਿ ਆਵਉ...
ਨਾਮ ਸੁਣੇ ਨਾਮੁ ਸੰਗ੍ਰਹੈ ਨਾਮੇ ਲਿਵ ਲਾਵਉ॥
...ਹਰਿ ਨਾਮ ਵਾਪਾਰੀ ਨਾਨਕਾ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਵਉ॥ (ਪੰਨਾ 318) ਪਰ ਕੋਈ ਟਾਵਾਂ-ਟਾਵਾਂ ਗੁਰਮੁਖ ਹੀ ਇਹ ਹੀਰੇ-ਮੋਤੀ ਵਣਜਣ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਡਭਾਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਸਤਿ-ਸੰਗਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਸਰਬ ਥੋਕ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਪਾਏ ਪੂਰਨ ਆਸ ਹਮਾਰੀ॥ (ਪੰਨਾ 1215) ਪ੍ਰਭ ਦਾ ਸਿਸਟਮ Foul Proof ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ-ਬੁੱਝਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸਿਸਟਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਕੋਈ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਾਹ ਟੁਰਦਾ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿਚ ਜੀਵ ਲਈ ਦਇਆ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਦੁੱਖ ਜੀਵ ਆਪ ਹੀ ਸਹੇੜਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਥਾਂ ’ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਇਆ ਸਦਾ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਾਸ਼ਰਤੇ ਜੀਵ ਗੁਰੂ ਹੁਕਮਾਂ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੇ: ਜਿਤੁ ਜਿਤੁ ਲਾਵਹੁ ਤਿਤੁ ਤਿਤੁ ਲਗਹਿ ਸਿਆਨਪ ਸਭ ਜਾਲੀ॥
ਜਤ ਕਤ ਤੁਮ੍ ਭਰਪੂਰ ਹਹੁ ਮੇਰੇ ਦੀਨ ਦਇਆਲੀ॥ (ਪੰਨਾ 811) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸੋਝੀ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ, ਜੋ ਇਹ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਾਕਈ ਵਡਭਾਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਲਈ ਹੈ: ਸੁਭੁ ਕਿਛੁ ਤੁਮ ਤੇ ਮਾਗਨਾ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਏ॥
ਨਾਨਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ ਪ੍ਰਭ ਜੀਵਾ ਗੁਨ ਗਾਏ॥ (ਪੰਨਾ 811) ਵਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਦਾਤਾਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮੁ ਦੇਹੁ॥
ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ਨਾਨਕ ਚਾਉ ਏਹੁ॥ (ਪੰਨਾ 762) ਸਤਿਸੰਗਤ ਕਰ ਕੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਜਾਗਦਾ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਮੈਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਭਾਵੇਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਏ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਬੰਦਾ ਹੈ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਨਾਹਾਂ-ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹੜਾ ਮੂੰਹ ਲੈ ਕੇ ਆਪ ਕੋਲ ਆਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਹੀ ਘਿਰਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਆਪ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਆਪ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋਗੇ ਤਾਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਵਰਨਾਂ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ‘ਸਦ ਬਖਸਿੰਦ’, ‘ਸਦ ਮਿਹਰਬਾਨ’ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਕੱ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤੇ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਕਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਨਾਮ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਲਈ, ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਅਤਿਅੰਤ ਅਹਿਮ ਹਨ--ਇਕ, ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜੁੜਨਾ’, ਤੇ ਦੂਜੀ, ‘ਸਤਿਸੰਗਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣਾ’। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜੁੜਨ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦੁਆਰਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਗੂੜ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਤਿਸੰਗਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਧ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਲਬਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ-ਗੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿਚ), ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ’ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਰਤੀ ਵਿਚ “ਹਉਮੈਂ” ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਨਾਮੈ ਹੀ ਤੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਆ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਮੁ ਨ ਜਾਪੈ॥
ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਬਦੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਮੀਠਾ ਬਿਨੁ ਚਾਖੇ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਪੈ॥
ਕਉਡੀ ਬਦਲੈ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ ਚੀਨਸਿ ਨਾਹੀ ਆਪੈ॥
ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਤਾ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ਹਉਮੈ ਦੁਖੁ ਨ ਸੰਤਾਪੈ॥ (ਪੰਨ 753) ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਨਾਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਮਝ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗੇ ਬਗੈਰ ਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ-ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਨਾਮ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ‘ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗਣਾ’ ਜੀਵ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਆਖੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ‘ਸ਼ਬਦ’ ’ਚੋਂ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਂਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਵਰਨਾ ਮਨ ਦੁਨੀਆਵੀ ਰਸਾਂ-ਕਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਸ ਲੈਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਰੇ ਜੈਸਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਮ (ਗੁਣਾਂ) ਦੇ ਹੀਰੇ-ਮੋਤੀ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਉਡੀਆਂ (ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ, ਵਡਿਆਵੀ, ਰੂਪ, ਗਜ, ਰਸ, ਜੁਆਨੀ) ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ: ਸਾਰੋ ਦਿਨਸੁ ਮਜੂਰੀ ਕਰਤਾ ਤੁਹੁ ਮੂਸਲਹਿ ਛਰਾਇਆ॥ (ਪੰਨਾ 712) ਇਸ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ-ਜੀਵ ਨੇ (ਆਪਾ ਭਾਵ) ਹਉਮੈਂ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ-ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਜੇ ਜੀਵ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗ ‘ਨਾਮ’ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਏ ਤਾਂ ‘ਇਕ’ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਭਾਉ (ਦੁਖਾਂ, ਹਉਮੈਂ) ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਗੁਰੂ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। (ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਲਗਣ ਲੱਗਾ) ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ; ਇਕ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ “ਨਾਮ” ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਕੂੜ ਹੀ ਕੂੜ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਆ ਗਿਆ: ਅਨੰਦੁ ਭਇਆ ਮੇਰੀ ਮਾਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥ (ਪੰਨਾ 917) ਜਬ ਤੇ ਦਰਸਨ ਭੇਟੇ ਸਾਧੂ ਭਲੇ ਦਿਨਸ ਓਇ ਆਏ॥ (ਪੰਨਾ 671) ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਕੋ ਨਾਮੁ ਮਨਹਿ ਸਾਧਾਰੈ॥
ਜੀਅ ਪ੍ਰਾਨ ਸੂਖ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਬਰਤਨਿ ਏਹ ਹਮਾਰੈ॥ (ਪੰਨਾ 713) | 
